The Evaluation of the Proposed Operational Scheme for a Field Hospital Designed After an Earthquake Using the Space Syntax Method

Yıl 2026, Cilt: 10 Sayı: 1, 24 - 36, 15.02.2026

Hatice Çoban , Asena Soyluk , Zerrin Funda Ürük

https://doi.org/10.54864/planarch.1710980

https://izlik.org/JA57BH78XT

Öz

Most of the major earthquakes that have occurred over the centuries have resulted in serious loss of life. While some of these losses occur during the disaster, others occur due to inadequate health intervention after the disaster. Hospitals, which are one of the top priority structures that should not be destroyed in such earthquakes, are sometimes destroyed and sometimes cannot provide health services due to lack of capacity. In this case, field hospitals, which are established after the earthquake, play a major role for the necessary health interventions. The aim of this study is to develop a field hospital proposal under the criteria of frequently needed and accessible spaces. On February 6, 2023, the field hospitals established during the earthquake were examined through news sources. The units frequently used in the field hospitals examined, the data obtained from the literature, and the accessibility analyses conducted using the spatial layout method of the existing plan example were evaluated. As a result of these studies, an alternative plan scheme has been developed that can be applied anywhere in the world, based on the operational dynamics of the space, independent of regional, geographical, or socio-cultural conditions. As a result, it is seen that architecture and design criteria have an important role in the field hospital proposal designed with need-oriented and accessible spaces in order to save more lives in a short time in disasters.

Anahtar Kelimeler

emergency medical intervention , field hospitals , accessibility , space syntax

Etik Beyan

Ethics Committee approval was not required for the study.

Deprem Sonrası Tasarlanan Sahra Hastanesi İşleyiş Şeması Önerisinin Mekan Dizimi Yöntemi ile Değerlendirilmesi

https://izlik.org/JA57BH78XT

Öz

Asırlardır meydana gelen büyük depremlerin çoğunda ciddi can kayıpları yaşanmıştır. Bu kayıplar afet anında yaşanırken bazıları da afet sonrası yetersiz sağlık müdahalesi sebebiyle yaşanmaktadır. Bu tür depremlerde yıkılmaması gereken en öncelikli yapılardan biri olan hastaneler kimi zaman yıkılmaktadır kimi zaman da kapasite yetersizliğinden dolayı sağlık hizmeti verememektedir. Bu durumda deprem sonrası kurulumu gerçekleşen sahra hastaneleri gerekli sağlık müdahaleleri için büyük rol oynamaktadır. Bu çalışma kapsamında amaç; sıklıkla ihtiyaç duyulan ve erişilebilir mekanlar kriterleri başlığında sahra hastanesi önerisi geliştirmektir. 6 Şubat 2023 tarihinde gerçekleşen depremde kurulan sahra hastaneleri haber kaynakları aracılığıyla incelenmiştir.. İncelenen sahra hastanelerinde sıklıkla kullanılan birimler, literatürden elde edilen veriler ve mevcut plan örneğinin mekân dizimi yöntemi ile gerçekleştirilen erişilebilirlik analizleri değerlendirilmiştir. Bu incelemeler sonucunda; bölgesel, coğrafi ya da sosyo-kültürel koşullardan bağımsız olarak mekânın işleyiş dinamiklerinden hareketle dünyanın her yerinde uygulanması ön görülen alternatif bir plan şeması geliştirilmiştir. Sonuç olarak afetlerde kısa sürede daha fazla hayat kurtarabilmek için ihtiyaca yönelik ve erişilebilir mekanlar ile tasarlanan sahra hastanesi önerisinde mimarlığın ve tasarım kriterlerinin önemli bir rolünün olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

acil sağlık müdahalesi , sahra hastaneleri , erişilebilirlik , mekân dizimi

Etik Beyan

Çalışma için Etik Kurul onayı gerekmemiştir.

Kaynakça

• Bar-On, E., Vivante, A., Dagan, D., Har Even, Y., Barkai, G., Furer, A., Bass, M., Kirshenbaum, M., Niv, O., Barski, L., Goldstein, A. L., Sagi, R., Moshayov, D., Brosh, S., Mekel, M., Katorza, E., & Kreiss, Y. (2022). The National Israeli Field Hospital in Ukraine: Innovative adaptation to a unique scenario. Journal of Global Health, 12, Article 03078. doi: 10.7189/jogh.12.03078
• Bayraktar Sari, A. Ö., & Jabi, W. (2024). Architectural Spatial Layout Design for Hospitals: A Review. Journal of Building Engineering, 97(3), 110835. doi:10.1016/j.jobe. 2024.110835
• Benitez, G. B., Da Silveira, G. J. C., & Fogliatto, F. S. (2019). Layout Planning in Healthcare Facilities: A Systematic Review. HERD: Health Environments Research & Design Journal, 12(3), 31-44. DOI: 10.1177/1937586719855336
• Bıçakçı, N., & Nevruz, M. (2021). Field hospitals disasters. Emergency Aid Disaster Science, 1(1), 17–21. https://dergipark.org.tr/en/pub/eadsjrnl/issue/75976/1256860 (last access: 12.11.2023).
• Çil, E. (2006). Bir Kent Okuma Aracı Olarak Mekan Dizim Analizinin Kuramsal ve Yöntemsel Tartışması. MEGARON. YTÜ Mimarlık Fakültesi E-Dergisi, 1(4), 218-233. https://jag.journalagent.com/megaron/pdfs/MEGARON-39358-ARTICLE-CIL.pdf (last access: 12.11.2023).
• Dunant, H. (1862). A Memory of Solferino. Geneva: International Committee of the Red Cross. Geneva, Switzerland. https://doi.org/10.1086/633248
• Dursun, P. (2007). Space syntax in architectural design. In Proceedings of the 6th International Space Syntax Symposium (Paper no. 056). İstanbul. https://www.researchgate.net/publication/228646158_Space_Syntax_in_Architectural_Design (last access: 13.11.2023).
• Dursun, R., & Karakoç, Y. (2019). Afetlerde sahra hastanesi. In D. N. Özüçelik (Ed.), Afetlerde acil tıp hizmetleri (pp. 60–63). Türkiye Klinikleri. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-afetlerde-sahra-hastanesi-84824.html (last access: 13.11.2023).
• Duruel, M. C., & Çelebi, A. (2019). Deprem sonrası acil sağlık hizmetlerinin yönetimi ve güncel uygulamalar. In 6th International Scientific Research Congress (p. 247). https://www.academia.edu/42212310/DEPREM_SONRASI_AC%C4%B0L_SA%C4%9ELIK_H%C4%B0ZMETLER%C4%B0N%C4%B0N_Y%C3%96NET%C4%B0M%C4%B0_VE_G%C3%9CNCEL_UYGULAMALAR_Management_of_Emergency_Health_Services_After_Earthquake_and_Current_Applications (last access: 13.11.2023).
• Gezer, H. (2014). Hastanelerde ve sağlık merkezlerinde erişilebilirlik. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 13(25), 113–133. http://www.ticaret.edu.tr/uploads/yayin/fen25/5047F_ITU_Fen_Bil_Dergi_s25.pdf (last access: 12.11.2023).
• Gök, M., Melik, M. A., Doğan, B., & Durukan, P. (2023). Hospital crisis management after a disaster: From the epicenter of 2023 Türkiye-Syria earthquake. Ulusal Travma Acil Cerrahi Dergisi, 29, 792–797. https://doi.org/10.14744/tjtes.2023.44449
• Hillier, B., & Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511597237
• Hillier, B., Major, M. D., Desyllas, J., Karimi, K., Campos, B., & Stonor, T. (1996). A study of the existing layout and new masterplan proposal. Tate Gallery, Millbank. University College London. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/932 (last access: 14.11.2023).
• ICRC. (2020). Hospitals for War Wounded: A Practical Guide for Setting Up and Running a Surgical Hospital in the Field. Geneva. https://www.icrc.org/en/publication/0714-hospitals-war-wounded-practical-guide-setting-and-running-surgical-hospital-area (last access: 01.09.2025).
• Işık, Ö., & Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G., & Ay, A. (2012). Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(Suppl. 2), 82–123. https://doi.org/10.5222/otd.supp2.2012.082
• Kadıoğlu, M., Bek, Ö., Çılgın, O., Erdoğan, N., Özşahin, A., & Şengül, M. A. (2009). Sağlık kuruluşları için afet acil yardım planlama rehberi. İstanbul Proje Koordinasyon Birimi. Retrieved from https://www.ipkb.gov.tr/e-kutuphane/saglik-kuruluslari-icin-afet-acil-yardim-planlama-rehberi_55/ (last access: 12.11.2023).
• Khosroshahi, A. N., & Aydıntan, E. (2019). Hastane acil servis tasarımda öngörülü yaklaşım. Megaron, 14(3), 359–372. https://doi.org/10.14744/MEGARON.2019.60487
• Korkmaz, E. (2012). Deprem sonrası geçici sağlık yapılarının planlanmasına yönelik bir model önerisi (Thesis No: 315974). [Doctoral thesis, Yıldız Teknik Üniversitesi]. YÖK Thesis Center.
• Kubat, A. S. (2015). Kentlerin biçimsel yapısındaki sayısal mantık: Space Syntax. In Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı: I. Kentsel Morfoloji Sempozyumu (pp. 32–58). Mersin. https://tnum.org.tr/index.php/tnum/article/view/3 (last access: 12.11.2023).
• Long, Y., Baran, P. K., & Moore, R. (2007). The role of space syntax in spatial cognition. In 6th International Space Syntax Symposium (Paper 129–06). Istanbul. https://spacesyntaxistanbul.itu.edu.tr/papers/shortpapers/129%20-%20Long%20Baran%20Moore.pdf (last access: 14.11.2023).
• Moanoochehry, S., Hoseinzadeh, S., Vatani, H., Eftekhari, N., & Javadi, S. (2018). Field Hospital in Disasters: A Systematic Review. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 12(2), 230–236. https://doi.org/10.5812/traumamon.65126
• Noraslı, M., & Çınar, K. (2024). The Impact of Color and Texture on Wayfinding in Healthcare Building Circulation Areas. PLANARCH - Design and Planning Research, 8(2), 225-232. https://doi.org/10.54864/planarch.1433616
• Selçuk, E., & Edirne, J. (2024). Hastanelerde Mimari Mekan Kalitesinin Kullanıcı Memnuniyeti Kapsamında Değerlendirilmesi. PLANARCH - Design and Planning Research, 8(2), 233-249. https://doi.org/10.54864/planarch.1532007
• Saral, B. Z., & Koçak, H. (2024). Dünyada ve Türkiye’de hastane afet planlarının organizasyon yapıları. Pamukkale Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 45–56. https://doi.org/10.54862/pashid.1592920
• Tekin, E., Bayramoglu, A., Uzkeser, M., & Cakir, Z. (2017). Evacuation of Hospitals during Disaster, Establishment of a Field Hospital, and Communication. The Eurasian Journal of Medicine, (49: 137-41) DOI 10.5152/eurasianjmed.2017.16102
• URL-1. Türk Dil Kurumu Sözlükleri, Sahra. retrieved from https://sozluk.gov.tr/?kelime=sahra (last access: 01.09.2025).
• URL-2. International Committee of the Red Cross (ICRC), Founding and Early Years of the ICRC (1863-1914). retrieved from https://www.icrc.org/en/document/founding-and-early-years-icrc-1863-1914 (last access: 01.09.2025).
• URL-3. PBS LearningMedia, Field Hospitals: Ken Burns’ Civil War. retrieved from https://www.pbslearningmedia.org/resource/field-hospitals-ken-burns-civil-war/field-hospitals-ken-burns-civil-war/ (last access: 01.09.2025).
• URL-4. AMEDD Center of History & Heritage (ACHH), Evolution of the Military Hospital. retrieved from https://achh.army.mil/history/book-wwi-militaryhospitalsintheus-introduction (last access: 01.09.2025).
• URL-5. Blu-Med, Field Hospitals Throughout History. retrieved from https://blu-med.com/field-hospitals-throughout-history/ (last access: 01.09.2025).
• URL-6. AMEDD Center of History & Heritage (ACHH), A Decade of Progress: The United States Army Medical Department 1959–1969. retrieved from https://achh.army.mil/history/book-histories-adecadeofprgss-decade (last access: 01.09.2025).
• URL-7. UCL Space Syntax, Axial map. retrieved from https://www.spacesyntax.online/term/axial-map/ (last access: 21.01.2024).
• URL-8. Anadolu Agency, Depremden Etkilenen 10 İlde 77 Sahra Hastanesi Kuruldu. retrieved from https://www.aa.com.tr/tr/gundem/depremden-etkilenen-10-ilde-77-sahra-hastanesi-kuruldu/2811762 (last access: 13.11.2023).
• URL-9. Sevmedya, İzmir Büyükşehir Belediyesi Hatay’da Mobil Ameliyathaneli Sahra Hastanesi Kurdu. retrieved from https://sevmedya.com/izmir-buyuksehir-belediyesi-hatayda-mobil-ameliyathaneli-sahra-hastanesi-kurdu/ (last access: 13.11.2023).
• URL-10. İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Büyükşehir Belediyesi Hatay’da Sahra Hastanesi Kuruyor. retrieved from https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/izmir-buyuksehir-belediyesi-hatay-da-sahra-hastanesi-kuruyor/47976/156 (last access: 15.05.2025).
• URL-11 Sabah, TSK’nın Sahra Hastanelerinde 151 Ameliyat Yapıldı. retrieved from https://www.sabah.com.tr/yasam/tsknin-sahra-hastanelerinde-151-ameliyat-yapildi-6401634 (last access: 13.11.2023).
• URL-12. Medimagazin, Hatay’da Kurulan Kocaeli Hastanesi 12 Bin 500 Afetzedenin Yarasını Sardı. retrieved from https://medimagazin.com.tr/guncel/hatayda-kurulan-kocaeli-hastanesi-12-bin-500-afetzedenin-yarasini-sardi-105018 (last access: 22.01.2024).
• URL-13. Sabah, Kocaeli’den Defne’ye Sahra Hastanesi. retrieved from https://www.sabah.com.tr/yasam/kocaeliden-defneye-sahra-hastanesi-6383434 (last access: 13.11.2023).
• URL-14. Fair Fuar, EXPO Hatay’da İspanyol Ekipler Depremzedeler Için Sahra Hastanesi Kurdu. retrieved from https://www.fuardergisi.com.tr/genel/expo-hatayda-ispanyol-ekipler-depremzedeler-icin-sahra-hastanesi-kurdu/ (last access: 13.11.2023).
• URL-15. Sabah, Deprem Felaketinin Vurduğu Hatay’da İspanyol Hastanesi Hizmete Devam Ediyor. retrieved from https://www.sabah.com.tr/dunya/deprem-felaketinin-vurdugu-hatayda-ispanyol-hastanesi-hizmete-devam-ediyor-6366205 (last access: 15.05.2025).
• URL-16. T24, ABD, Hatay'da Sahra Hastanesi Kuruyor. retrieved from https://t24.com.tr/haber/abd-hatay-da-sahra-hastanesi-kuruyor,1094688 (last access: 12.11.2023).
• URL-17. Sabah, ABD’nin Hatay’da Kurduğu Sahra Hastanesi Sağlık Bakanlığı'na Devrediliyor. retrieved from https://www.sabah.com.tr/dunya/abdnin-hatayda-kurdugu-sahra-hastanesi-saglik-bakanligina-devrediliyor-6384348 (last access: 15.05.2025).
• URL-18. Anadolu Agency, BAE'nin Depremzedeler Için İslahiye'de Kurduğu Sahra Hastanesi Yaraları Sarıyor. retrieved from https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/baenin-depremzedeler-icin-islahiyede-kurdugu-sahra-hastanesi-yaralari-sariyor/2820878 (last access: 12.11.2023).
• URL-19. En Son Haber, Belçika'nın Hatay'a Gönderdiği Sahra Hastanesi Kuruldu. retrieved from https://www.ensonhaber.com/gundem/belcikanin-hataya-gonderdigi-sahra-hastanesi-kuruldu (last access: 12.11.2023).
• URL-20. Sabah, Belçika’nın Hatay’da Kurduğu Sahra Hastanesi Tedaviye Devam Ediyor. retrieved from https://www.sabah.com.tr/dunya/belcikanin-hatayda-kurdugu-sahra-hastanesi-tedaviye-devam-ediyor-6375214 (last access: 15.05.2025).
• Uzun, N. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş Depremi ve Sahra Hastaneleri. Türk Nöroşirürji Dergisi, 33(2), 142-143. https://norosirurji.dergisi.org/pdf.php?id=1904
• Ünkaracalar, S. S., & Soyluk, A. (2023). An evaluation of design proposals for temporary shelters focused on vulnerable groups in post-disaster situations. Journal of Architectural Sciences and Applications, 8(Special Issue), 318–328. https://doi.org/10.30785/mbud.1316590
• WHO. (2021). Classification and minimum standards for emergency medical teams. Geneva: World Health Organization; 2021. Retrieved from https://iris.who.int/handle/10665/341857 (last access: 01.09.2025).
• Yalbaz, İ. S. (2008). Afet-Aciliyet Yönetim Sürecinde Sahra-Acil Durum Hastaneleri ve Bir Araştırma (Thesis No: 262415). [master’s thesis, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.