From Original Function to Current Use: Spatial Change in Adaptively Reused Traditional Houses, the Case of Maarif Street in Edirne

Öz

Historic urban structures are not only physical components of the built environment, but also spatial reflections of socio-cultural values and lifestyles that form an essential part of urban identity. Traditional houses, as key elements of the urban structure, represent the cultural essence of a society. Edirne is home to significant examples of traditional Ottoman residential architecture. This study examines the spatial changes that have occurred in the conversion of traditional houses on Maarif Street in Edirne city centre. It evaluates how the original qualities of the registered buildings are preserved during their integration into modern urban life and how the spatial changes unfold in this process. A three-phase methodology was applied, including field studies, archival documents and visual material. The study discusses the functional changes of 28 registered traditional houses and analyses 7 of them in detail. It has been found that commercial and hospitality uses tend to exert greater pressure on the original character of buildings, while non-profit uses have less impact. However, functional change alone does not guarantee sustainable use. Some buildings remain underutilised despite new functions, highlighting the need for a comprehensive adaptive reuse strategy that considers not only physical, but also administrative, economic and social aspects. Appropriately reused and actively utilised buildings not only retain their physical form, but also remain as living elements of the urban memory. Ensuring continuity of use contributes to spatial sustainability and provides a solid basis for integrating the historic building fabric into contemporary life.

Anahtar Kelimeler

• Adaptive reuse
• traditional house
• spatial change
• Edirne
• Maarif Street.

Özgün İşlevden Çağdaş Kullanıma: Yeniden İşlevlendirilen Geleneksel Konutlarda Mekânsal Değişim, Edirne Maarif Caddesi Örneği

Öz

Tarihi kent dokuları, yalnızca yapılı çevrenin fiziksel bileşenleri değil, aynı zamanda sosyo-kültürel değerlerin ve yaşam biçimlerinin mekânsal yansımalarıdır ve kent kimliğinin temel bir parçasını oluştururlar. Kentsel dokunun temel unsurları olan geleneksel konutlar, bir toplumun kültürel özünü temsil etmekte olup; Edirne, geleneksel Osmanlı konut mimarisinin önemli örneklerine ev sahipliği yapmaktadır. Bu çalışma, Edirne kent merkezindeki Maarif Caddesi üzerindeki geleneksel konutların yeniden kullanımı sırasında yaşanan mekânsal dönüşümleri incelemektedir. Çalışmada, tescilli yapıların özgün niteliklerinin modern kent yaşamına entegrasyonu sırasında nasıl korunduğu ve bu süreçte mekânsal değişimlerin nasıl ortaya çıktığı değerlendirilmektedir. Araştırmada üç aşamalı bir metodoloji yürütülmüş; saha çalışmaları, arşiv belgeleri ve görsel materyaller ışığında 28 tescilli geleneksel konut yapısının işlevsel dönüşümlerinden söz edilmiş ayrıca yeniden işlev kazanan 7 konut detaylı olarak ele alınmıştır. Genel olarak değerlendirildiğinde ticari ve konaklama amaçlı kullanımlarda yapının özgün karakteri üzerinde daha fazla baskı oluşurken, kamu yararına yönelik işlev değişikliklerinde bu baskının daha sınırlı kaldığı gözlemlenmektedir. Ancak, işlev değişikliği tek başına yapının sürdürülebilir biçimde kullanılacağı anlamına gelmemektedir. Bazı yapılar yeni bir işleve kavuşturulmalarına rağmen hâlâ atıl durumda kalabilmekte; bu durum, sadece fiziksel değil, aynı zamanda yönetsel, ekonomik ve toplumsal boyutları da içeren kapsamlı bir yeniden işlevlendirme yaklaşımının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Uygun biçimde işlevlendirilen ve etkin bir şekilde kullanılan yapılar, yalnızca fiziksel varlıklarını korumakla kalmayıp, aynı zamanda kentsel bellekte yaşayan öğeler olarak varlıklarını sürdürmektedir. Bu tür yapıların kullanım sürekliliği sağlandığında, hem mekânsal sürdürülebilirliğe katkı sunulmakta hem de tarihi dokunun çağdaş yaşama entegre edilmesi için güçlü bir zemin oluşturulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yeniden işlevlendirme
• geleneksel konut
• mekânsal değişim
• Edirne
• Maarif Caddesi.

Kaynakça

1. Açıcı, F. & Konakoğlu, Z.N. (2019). Tarihi Yapıların Yeniden İşlevlendirilmesi: Trabzon Mimarlar Odası Örneği. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(2), 214-224. https://doi.org/10.35379/cusosbil.587899
2. Aksoy, E. (2024). Preservation and Adaptive Re-use of Historical Buildings: Fitnat Hanım House. PLANARCH - Design and Planning Research, 8(2), 295-307. https://doi.org/10.54864/planarch.1485059
3. Arslan Çinko, M., & Eres, Z. (2022). Arşiv Belgeleriyle 19-20. Yüzyıl Edirne Vilayetinin Eğitim Tarihi Ve Yapıları Üzerine Değerlendirmeler. Balkan Araştırma Enstitüsü Dergisi, 11(1), 73-124. https://doi.org/10.30903/Balkan.1134137
4. Benian, E., & Mısırlı, A. (2022). Tarihi Yapıların Yeniden İşlevlendirilmesi: Edirne II. Bayezid Külliyesi Tıp Medresesi Örneği. Mimarlık ve Yaşam, 7(1), 95-122. https://doi.org/10.26835/my.959746
5. Bergsman, S. (2003). Despite Problems, Developers and Architects Throughout Southeast Are Working to Convert Former Textile Mills into Multifamily Properties. Urban Land, 62(4), 66-69.
6. Bullen, P.A., & Love, P.E.D. (2009). Residential regeneration and adaptive reuse: learning from the experiences of Los Angeles. Structural Survey, 27(5), 351-360. https://doi.org/10.1108/02630800911002611
7. Dündar, M. (2024). Edirne Kaleiçi’nde Neoklasik Bir Sivil Mimarlık Örneği: İlhan Koman Evi. Art-Sanat, 21, 261–288. https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1353253
8. Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Arşivi. 2025.

9. Ertaş Beşir, Ş., & Bekar, İ. (2020). Functional Performance After Re-use in Traditional Houses. Ilia CHRISTOV, Viliyan KRYSTEV, Recep EFE & Abd Alla GAD (Ed.), Advances in Scientific Research: Engineering and Architecture içinde (s. 418-428). St. Kliment Ohridski University Press.
10. Gültekin, N. (2007). Geleneksel Konut Dokusunda Kullanım Sürecinin Değerlendirilmesi-Beypazarı Örneği. Gazi Üniveristesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22(3), 261-272.
11. Ijla, A.& Broström, T. (2015). The Sustainable Viability of Adaptive Reuse of Historic Buildings: the experiences of Two World Heritage Old Cities; Bethlehem in Palestine and Visby in Sweden. International Invention Journal of Arts and Social Sciences, 2(4), 52‐66.
12. Johnson, A. (1996). Rehabilitation and Reuse of Existing Buildings. E. D. Mills (Ed.), Building Maintenance and Preservation: A Guide to Design and Management içinde (s. 209-230). Architectural Press.
13. Köylüoğlu, N. (2001). Edirne’de Osmanlı’dan Günümüze Su Mimarisi. Türk Kütüphaneciler Derneği Yayınları.
14. Langston, C. A. (2008). The sustainability implications of building adaptive reuse. The Chinese Research Institute of Construction Management (CRIOCM) International Symposium, Beijing, China. 1-10.
15. Madran, E. & Özgönül, N. (2011). Kültürel ve Doğal Değerlerin Korunması. TMMOB Mimarlar Odası Yayınları.
16. Mısırlısoy, D. & Günçe, K. (2016a). Assessment of the Adaptive Reuse of Castles as Museums: Case of Cyprus. Journal of Sustainable Development and Planning, 11(1), 147–159. https://doi.org/10.2495/SDP-V11-N2-147-159
17. Mısırlısoy, D., & Günçe, K. (2016b). A critical look to the adaptive reuse of traditional urban houses in the Walled City of Nicosia. Journal of Architectural Conservation, 22(2), 149-166. https://doi.org/10.1080/13556207.2016.1248095
18. Orhan, B., & Yaldız, E. (2022). Koruma Kavramının Bileşeni Olarak Yeniden Kullanımın Sürdürülebilirliğe Katkıları. STAR Sanat Ve Tasarım Araştırmaları Dergisi, 3(4), 44-63.
19. Pereira, A. R., Post, J. M., & Erkelens, P. A. (2004). Reusing built heritage resources with sustainability. Proceedings of the 2nd CIB Student Chapters International Symposium, Beijing, China, 30-31 October, 727-736.
20. Perker, Z. S., & Akıncıtürk, N. (2011). Geleneksel Konutlarda Fiziksel Değişim: Bursa’da Üç Örnek Yapı. Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 16(1), 29-39.
21. Tunca, A. (2010). Edirne’de Tarih, Kültür, İnanç Turu. İnkılap Kitabevi.
22. Urak, G. (2002), Kullanımda Değerlendirme: Ankara Kaleiçi Restorasyon/İşlevsel Dönüşüm Uygulamaları ve Ankara Halkı. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 45-62.
23. URL-1. (1999). ICOMOS Geleneksel Mimari Miras Yönetmeliği, erişim adresi https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0464062001536913566.pdf (son erişim: 06.07.2025).
24. URL-2. (2015). UNESCO Caring for your Heritage Building, Adaptation or Adaptive Reuse, erişim adresi http://www.unesco.or.id/publication/info_kit_OCT2015.pdf (son erişim: 06.07.2025).
25. Velthuis, K., & Spennemann, D. H. R. (2007). The Future of Defunct Religious Buildings: Dutch Approaches to their Adaptive Re-use. Cultural Trends, 16(1), 43–66.
26. Vafaie, F., Remøy, H., & Gruis, V. (2023). Adaptive reuse of heritage buildings; a systematic literature review of success factors. Habitat International, 142, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2023.102926
27. Yung, E. H. K. & Chan, E. H. W. (2012). Implementation challenges to the adaptive reuse of heritage buildings: towards the goals of sustainable, low carbon cities. Habitat International, 36(3), 352–361. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2011.11.001
28. Yürekli H. & Yürekli F. (2007). Türk Evi Gözlemler-Yorumlar. Yem Yayın.