İç Mekan Tasarımlarının 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu Kapsamında “Tasarım” Olarak Korunmasına Yönelik Paydaş Görüşleri

Öz

Fikri bir çabanın ürünü olan iç mekan tasarımlarının, artan rekabet ortamında hukuki olarak korunması bir gerekliliktir. Bu çalışmada, özünde bir tasarım faaliyeti ürünü olan iç mekan tasarımlarının 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında “tasarım” olarak korunması incelenmektedir. Araştırmanın amacı, iç mekan tasarımlarının SMK kapsamında nasıl ve ne şekilde korunduğunu; mevcut sistemde teori ve uygulamada karşılaşılan sorunlar ile bu sorunların kaynaklarını ortaya koymaktır. Bu kapsamda, tescil başvuru süreçlerinde görev alan patent ve marka vekilleri, değerlendirme süreçlerinde yer alan bilirkişiler, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nde görev yapan veya yapmış hakimler ile Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) Tasarım Dairesi ve Telif Hakları Genel Müdürlüğü uzmanlarıyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, yarı yapılandırılmış sorularla 32 katılımcıyla görüşülmüş; elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, mevcut sistemde iç mekan tasarımlarına yönelik hukuki bir koruma olduğunu, ancak söz konusu koruma mekanizmasının yetersiz kalabildiği noktaların bulunduğu anlaşılmıştır. Bu yetersizliklerin iç mekan tasarımlarının doğası ve yapısından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bir diğer dikkat çekici bulgu ise iç mekan tasarımı kavramının ne olduğuna ilişkin kavramsallaştırma sorunları olmuştur. Sonuç olarak bulgular doğrultusunda konuya ilişkin öneriler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fikri mülkiyet hukuku
• tasarım hukuku
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
• iç mekan tasarımı
• tasarım koruması

Stakeholder Opinions on the Protection of Interior Designs as “Designs” Under Industrial Property Code No. 6769

Öz

The legal protection of interior designs, which are the product of intellectual effort, is a necessity in an increasingly competitive environment. This study examines the protection of interior designs, which are essentially the product of a design activity, as “design” under Industrial Property Code No. 6769 (IPC). The aim of this research is to determine how and in what manner interior designs are protected under the IPC, to assess the adequacy of the current system, and to identify the issues encountered in theory and practice, as well as their sources. Within this scope, interviews were conducted with patent and trademark attorneys involved in registration application processes, experts participating in legal procedures, judges serving or who have served at the Intellectual and Industrial Rights Court, and experts from Turkish Patent and Trademark Office (TÜRKPATENT) Design Department and the Copyright General Directorate. The study, which was conducted using qualitative research methods, involved interviews with 32 participants using semi-structured questions, and the data obtained were analyzed using content analysis methods. The findings show that there is a legal protection mechanism for interior designs within the current system; however, it has been understood that this mechanism may remain insufficient in certain aspects. These inadequacies have been identified as stemming from the nature and structure of interior designs. Another significant finding is the lack of knowledge regarding the concept of “interior design”. In conclusion, recommendations on the subject have been provided in line with the findings.

Anahtar Kelimeler

• Intellectual property law
• Industrial Property Code No. 6769
• interior design
• design protection
• design law

Kaynakça

1. Adams, E. (2013). The elements and principles of design: A baseline study. International Journal of Art & Design Education, 32(2),157-175. https://doi.org/10.1111/j.1476-8070.2013.01761.x
2. Alawad, A. A., Bettaieb, D. M. & Malek, R. B. (2022). Plagiarism of the implicit concept in interior design projects: Does it exist?. Arts and Humanities in Higher Education, 21(1), 21-39. https://doi.org/10.1177/14740222211007404
3. Alexander, C. (1964). Notes on the synthesis of form. Harvard University Press.
4. Archer, B. (1968). The structure of design processes [Doctoral dissertation, Royal College of Art]. [CrossRef]
5. Ballast, D. K. (2002). Interior design reference manual. Professional Publications.
6. Bezci, İ. (2022). Tasarım tescilinde iç mekan tasarımlarına ilişkin görsel anlatımlara yönelik bir analiz. Sanat ve Tasarım Dergisi, 12(2), 595-616. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1221928
7. Bezci, İ. (2025). İç mekan tasarımlarının fikri mülkiyet hakları kapsamında ‘eser’ veya ‘tasarım’ olarak korunmasının analizi (Tez No: 934301) [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
8. Bezci, İ., & Elibol, G. C. (2021). İç mekan tasarımlarının 5846 sayılı fikir ve sanat eserleri kanunu kapsamında korunmasına yönelik bir analiz. Sanat Yazıları, 45, 493–506. [CrossRef]

9. Bilir, S. (2013). Mekan tasarımında kavram geliştirme sürecine analitik bir yaklaşım (Tez No: 345224) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
10. Bozdayı, A. M. (1996). İç mekan tasarımında kavram ve imaj. Anadolu Sanat Dergisi, 5, 17-22.
11. Bracha, O. (2016). Owning ideas: The intellectual origins of American intellectual property, 1790–1909. Cambridge University Press.
12. Brooker, G. & Stone, S. (2007). Basics interior architecture 01: Form and structure: The organisation of interior space. Bloomsbury Academic.
13. Ching, F. D. K. (1979). Architecture: Form, space, and order. Van Nostrand Reinhold.
14. Ching, F. D. K. & Binggeli, C. (2012). Interior design illustrated. John Wiley & Sons.
15. Coates, M., Brooker, G. & Stone, S. (2009). The visual dictionary of interior architecture and design. Bloomsbury Academic.
16. Cohen, L., Manion, L. & Morrison, K. (2007). Research methods in education. Routledge.
17. Cordan, Ö. (2017). İç mekan atmosferi. Yapı Dergisi, 452, 88-92. [CrossRef]
18. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
19. Dodsworth, S. & Anderson, S. (2015). The fundamentals of interior design. Bloomsbury Publishing.
20. Flick, U. (2021). Doing interview research: The essential how-to guide. SAGE Publications.
21. Friedmann, A., Pile, J. F. & Wilson, F. (1976). Interior design: An introduction to architectural interiors. Elsevier.
22. Gerring, J. (2007). Case study research: Principles and practices. Cambridge University Press.
23. Kaptan, B. B. (2001). İç mekanın niteliğini belirleyen ögelerin görsellik kazanmasını sağlayan oluşumlar. Anadolu Sanat Dergisi, 11, 113-130. [CrossRef]
24. Koffka, K. (2013). Principles of gestalt psychology. Taylor & Francis.
25. Marczyk, G. R., DeMatteo, D. & Festinger, D. (2005). Essentials of research design and methodology. John Wiley & Sons.
26. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and ımplementation: Revised and expanded from qualitative research and case study applications in education. Jossey-Bass.
27. Nal, T. & Suluk, C. (2021). Fikir ve sanat eserleri. İçinde C. Suluk, R. Karasu, T. Nal & S. Karahan (Eds.), Fikri mülkiyet hukuku (s. 38-148). Seçkin Yayıncılık.
28. Nielson, K. & Taylor, D. (2010). Interiors. McGraw-Hill Education.
29. Onwuegbuzie, A. J. & Collins, K. M. T. (2007). A typology of mixed methods sampling designs in social science research. The Qualitative Report, 12(2), 281-316. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2007.1638
30. Othman, S. S. M. (2023). The impact of intellectual property rights protection on the development of creativity in interior design. MJAF (Architecture, Arts, and Humanities Journal), 8(9), 545-563. https://doi.org/10.21608/mjaf.2023.190879.3003
31. Owen, C. L. (1993, July 23). Reflections on design: Process for change [Conference presentation]. Tenjin Barca Festival, Osaka, Japan.
32. Pile, J. F. (1995). Interior design. Pearson Prentice Hall.
33. Rose, G. (2012). Visual methodologies: An introduction to researching with visual materials. SAGE Publications.
34. Kilmer, R. & Kilmer, W. O. (2014). Designing interiors. John Wiley & Sons.
35. Ryu, H. & Ha, M. (2014). The legal protection for interior design and protection status of interior design: A comparative study: Design protection and trademarks for interior design between Rok and USA. Korean Institute of Interior Design Journal, 23(3), 134-143. https://doi.org/10.14774/JKIID.2014.23.3.134
36. Sadnyini, I. A., Putra, I. G. P. A. W., Gorda, A. A. A. N. S. R. & Gorda, A. A. A. N. T. R. (2021). Legal protection of interior design in industrial design intellectual property rights. NOTARIIL: Jurnal Kenotariatan, 6(1), 27-37. https://doi.org/10.22225/jn.6.1.3614.27-37
37. Suluk, C. (2003). Tasarım hukuku: Endüstriyel tasarım, marka, patent ve faydalı model karşılaştırmalı. Seçkin Yayıncılık.
38. Suluk, C. (2006). Tasarımların uluslararası düzeyde korunması, III. Ulusal Tasarım Kongresi: Türkiye’de Tasarımı Tartışmak, İstanbul, Türkiye, 19–22 Haziran, s. 392–403.
39. Suluk, C. & Nal, T. (2009). Genel bilgiler. İçinde S. Karahan, C. Suluk, T. Saraç ve T. Nal (Eds.), Fikri mülkiyet hukukunun esasları (s. 1-32). Seçkin Yayıncılık.
40. Tanyaş, B. (2014). Nitel araştırma yöntemlerine giriş: Genel ilkeler ve psikolojideki uygulamaları. Eleştirel Psikoloji Bülteni, 5(1), 25-38. [CrossRef]
41. Tekinalp, Ü. (2002). Fikri mülkiyet hukuku: Temel bilgiler, uluslararası sözleşmeler, milletlerarası hukuk, fikir ve sanat eserleri, markalar ve patentler. Beta Basım Yayım Dağıtım.
42. Tongco, D. C. (2007). Purposive sampling as a tool for informant selection. Ethnobotany Research and Applications, 5, 147-158. [CrossRef]
43. URL-1. Definition of Interior Design. retrieved from https://www.cidq.org/_files/ugd/0784c1_16c47b1a47de44f7b8f3f87367e483ac.pdf (last access: 17.05.2024).
44. URL-2. IFI İç Mekan Deklarasyonu. retrieved from https://ifiworld.org/wp-content/uploads/2017/01/IFI-Interiors-Declaration_Turkish.pdf (last access: 28.04.2024).
45. URL-3. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. retrieved from https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170110-9.htm (last access: 10.08.2025).
46. URL-4. List of Goods in Class Order. retrieved from https://locpub.wipo.int/enfr/ (last access: 24.05.2024).
47. URL-5. Tasarım İnceleme Kılavuzu. retrieved from https://www.turkpatent.gov.tr/tasarim-bilgilendirme (last access: 23.05.2024).
48. URL-6. Tasarım Araştırma. retrieved from https://www.turkpatent.gov.tr/arastirma-yap?form=design¶ms=%257B%257D&run=true (last access: 01.01.2024).
49. URL-7. World Intellectual Property Organization (WIPO) Global Design Database. retrieved from https://designdb.wipo.int/designdb/en/ (last Access: 28.10.2025).
50. URL-8. European Union Intellectual Property Office (EUIPO) Design Reform. retrieved from https://www.euipo.europa.eu/en/designs/design-reform-hub/terminology-procedural-changes (last access: 28.10.2025).
51. White, R. E. & Cooper, K. (2022). Qualitative research in the post-modern era: Critical approaches and selected methodologies. Springer. International Publishing.
52. Whiton, S. (2013). Elements of interior design and decoration. Read Books Limited.
53. Woodside, A. G. (2010). Case study research: Theory, methods and practice. Emerald Group Publishing Limited.
54. Yıldırım, A. (1999). Nitel araştırma yöntemlerinin temel özellikleri ve eğitim araştırmalarındaki yeri ve önemi. Eğitim ve Bilim, 23(112), 7-17. [CrossRef]
55. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
56. Yin, R. K. (2008). Case study research: Design and methods. SAGE Publications.
57. Yin, R. K. (2017). Case study research: Design and methods. SAGE Publications.