Kültürel Mirasın Sessiz Mekânları: Arkeolojik Kazı Evlerinin Dönüşümü

Öz

Arkeoloji biliminin gelişimiyle birlikte ortaya çıkan kazı evleri, başlangıçta geçici barınma çözümleri olarak kullanılmış; zamanla kazı sürelerinin uzaması, çalışma koşullarının çeşitlenmesi ve disiplinler arası çalışmaların artmasıyla birlikte daha kalıcı ve işlevsel mekânlara dönüşmüştür. Kazı evlerinin sabit bir tipolojiye sahip olmadığı; çadırlardan okullara, prefabrik yapılardan tarihî ve modern yapılara kadar farklı mekânsal türlerin bu işlevle kullanıldığı görülmektedir. Günümüzde ise kazı evleri, yalnızca barınma ve çalışma mekânları olmamakla birlikte arkeoloji biliminin niteliğini artıran, kamusal farkındalığı destekleyen ve kültürel mirasın aktarımına katkı sunan çok işlevli mekânlar hâline gelmiştir. Bu çalışmada, arkeolojik kazı evlerinin tarihsel süreç içerisindeki mekânsal dönüşümü, seçilen örnekler üzerinden incelenerek değerlendirilmiştir. Kazı evleri, geçici ve kalıcı barınma olmak üzere iki ana kategori altında ele alınmış; gerçekleştirilen araştırma ve gözlemler doğrultusunda bu başlıklar alt kategorilere ayrılarak örneklerle incelenmiştir. Kazı evlerinin bu kapsamda daha önce ele alınmamış olması ve literatürde benzer nitelikte bir çalışmaya rastlanmaması, araştırmanın özgün değerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• kazı evi
• kültürel miras
• mekan çeşitliliği
• sürdürülebilirlik
• geçici ve kalıcı barınma

The Silent Spaces of Cultural Heritage: The Transformation of Archaeological Excavation Houses

Öz

With the development of the discipline of archaeology, excavation houses emerged initially as temporary shelter solutions; over time, however, the extension of excavation periods, the diversification of working conditions, and the increase in interdisciplinary studies led them to evolve into more permanent and functional spaces. It is observed that excavation houses do not possess a fixed typology; rather, various spatial forms—from tents and school buildings to prefabricated structures, as well as historical and modern buildings—have been utilized for this purpose. Today, excavation houses have become multifunctional environments that not only serve as places of accommodation and work, but also enhance the quality of archaeological practice, support public awareness, and contribute to the transmission of cultural heritage. In this study, the spatial transformation of archaeological excavation houses throughout the historical process has been examined and evaluated through selected case studies. Excavation houses are addressed under two main categories—temporary and permanent accommodation—and, based on research and observations, these categories are further divided into subcategories and analyzed through examples. The fact that excavation houses have not previously been examined within this scope, and that no comparable study has been encountered in the literature, highlights the original contribution of this research.

Anahtar Kelimeler

• Excavation house
• cultural heritage
• spatial diversity
• sustainability
• temporary and permanent accommodation

Kaynakça

1. Aksoy, E. (2024). Preservation and Adaptive Re-use of Historical Buildings: Fitnat Hanım House. PLANARCH - Design and Planning Research, 8(2), 295-307. DOI: 10.54864/planarch.1485059
2. Apaydın, V. (2014). Toplum Arkeolojisi: Dünya ve Türkiye’deki Yeri, Önemi ve Problemleri. I. Teorik Arkeoloji Grubu-Türkiye Toplantısı Bildirileri, TAG-Türkiye, ss. 175-190.
3. Aydın, D. & Yaldız, E. (2010). Yeniden Kullanıma Adaptasyonda Bina Performansının Kullanıcılar Üzerinden Değerlendirilmesi. ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 27(1), 1-22.
4. Bradley, R. and Williams, H. (Eds.). (1998). The past in the past: the reuse of ancient monuments. World Archaeology, 30(1), 1-10.
5. Carruthers, W. (2019). Credibility, civility, and the archaeological dig house in mid-1950’s Egypt. Journal of Social Archaeology, 19(2), 255-276. https://doi.org/10.1177/1469605318824689
6. Ermaner, E. (2019). Türkiye’den Bir Yıldız Geldi Geçti: İlklerin Öncüsü Prof. Dr. Halet Çambel. https://listelist.com/halet-cambel-kimdir/ (last access: 14.11.2025)
7. Ertuğrul, E. (2019). Halet Çambel: "Halkın içinde bir büyü". https://arkeofili.com/halet-cambel-halkin-icinde-bir-buyu/ (last access: 23.11.2025)
8. Gozzoli C. (2016). Living and Working Together in Organizations: Traces and Ways, World Futures, 72(5-6), 222-233, https://doi.org/10.1080/02604027.2016.1245535

9. İtez, Ö. (2015). Yeşilova Höyüğü Ziyaretçi Merkezi. https://www.arkitera.com/proje/yesilova-hoyugu-ziyaretci-merkezi-2/ (last access: 20.12.2025)
10. Morgan, C. & Eddisford, D. (2015). Dig Houses, Dwelling, and Knowledge Production in Archaeology. Journal of Contemporary Archaeology, 2(1), 169-193. https://doi.org/10.1558/jca.v2i1.22331
11. Özbilen, S. (2020). Arkeoloji; Geçmiş, Zaman ve Kuram. OANNES-Uluslararası Eskiçağ Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 41-65.
12. Pakhale K., Mishra S. A., & Soni S. (2019). Architecture in Archaeology. International Journal of Research in Engineering, Science and Management, 2(10), 859-864.
13. Sevin, V. (1995). Arkeolojik Kazı Sistemi El Kitabı. Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 126 s.
14. Söğüt, B. (2009). LAGINA'da Osman Hamdi Bey. Anıl Ofset ve Tipo Matbaacılık, Muğla, 88 s.
15. Söğüt, B. (2019). Tarih Bilimi ve Metodolojisi: Arkeoloji Bilimi ve Tarih. Mehmet Yaşar Ertaş (Ed.), İstanbul, 163-170 s.
16. Stevenson, A. (2012). ‘We Seem to be Working in the Same Line’: A.H.L.F. Pitt-Rivers and W.M.F. Petrie. Bulletin of the History of Archaeology, 22(1), 4-13
17. Şulul, Ö. & Leylak A. (2018). Alman Arkeolog Schmidt için Şanlıurfa'da “Anı Evi”. https://www.dha.com.tr/gundem/alman-arkeolog-schmidt-icin-sanliurfada-ani-evi-1600470 (last access: 16.12.2025)
18. Süzer, A., & Yamaçlı, R. (2024). Afet Sonrası Sürdürülebilir Geçici Konut Tasarımı, Analiz ve Öneriler. YDÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 6(1), 68-85. [https://izlik.org/JA55ZZ66CY]
19. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Kültür ve Tabiat Varlıklarıyla İlgili Yapılacak Yüzey Araştırması, Sondaj ve Kazı Çalışmalarının Yürütülmesi Hakkında Yönerge. https://teftis.ktb.gov.tr/ (last access: 28.12.2025)
20. URL-1: Agora: Kazı Evi. https://www.smyrnaagorasi.com/museum/kazi-evi/ (last access: 26.12.2025)
21. URL-2: “Kazı evi” Agora’ya çok yakışacak. https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/kazi-evi-agoraya-cok-yakisacak/7586/156 (last access: 26.12.2025)
22. URL-3: Priene Antik Kenti'nin “tarihi kazı evi” de ilgi çekiyor. https://www.star.com.tr/kultur-sanat/priene-antik-kentinin-tarihi-kazi-evi-de-ilgi-cekiyor-haber-1559763/ (last access: 25.12.2025)
23. Yılmaz, D. (2021). Külhöyük Kazısı 2021 Yılı Sonuç Raporu. Ankara Üniversitesi.