Sakin Kent (Cittaslow) Kıyı Yerleşimlerinde Gastronomik Mekânsallaşma: Sığacık Balıkçı Kasabasında Gastromekân-Gastroyer İlişkisi

Öz

Kentlerin özgünlüğünü ve yerelliğini ön plana çıkaran Cittaslow yaklaşımı, kökenini slow food hareketinden almakta; günümüzde ise özellikle kentsel mekân ve mimari üzerinden tartışılmaktadır. Bu çalışma, mimarlık ve gastronomi kesişiminde yer alan Cittaslow balıkçı kasabalarını ele alarak literatüre “gastromekân” ve “gastroyer” kavramlarını kazandırmayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, kıyı yerleşimlerinde eşik alan olarak tanımlanan kıyı ile yeme-içme mekânları (gastromekân) arasındaki kentsel geçiş alanı gastroyer kavramsallaştırması üzerinden incelenmiştir. Çalışma alanı, Türkiye’de Cittaslow ağına katılan ilk yerleşim olan Seferihisar ilçesine bağlı Sığacık balıkçı kasabasıdır. Yöntem olarak, Sığacık kıyı aksı mekânsal dizim yaklaşımıyla analiz edilmiş; DepthmapX programı aracılığıyla okunabilirlik, bütünleşme ve bağlantısallık değerleri değerlendirilmiştir. Analiz sonuçlarına göre okunabilirliği düşük olan kıyı aksı beş bölgeye ayrılarak mekânsal kullanım örüntüleri incelenmiştir. Bulgular, 1., 2. ve 5. bölgelerde yeme-içme işlevlerinin yoğunlaştığını; 3. ve kısmen 4. bölgelerde ise konut kullanımının baskın olduğunu göstermektedir. Gastromekânların yoğun olduğu bölgelerde kıyı ile kurulan ilişkinin, geçiş alanlarını üretken kentsel arayüzlere dönüştürdüğü; buna karşılık konut ağırlıklı bölgelerde kıyının yalnızca bir geçiş alanı olarak kaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, gastromekânların varlığı kıyı ile kent arasında gastronomi temelli bir etkileşim üretmekte ve bu etkileşim kentsel geçiş alanını gastroyer olarak yeniden tanımlamaktadır. Çalışma, kentsel geçiş alanlarını gastronomi ve mimarlık ekseninde yeniden kavramsallaştırarak Cittaslow yaklaşımının yerellik ve özgünlük ilkelerini mekânsal bir çerçevede tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Cittaslow
• Gastronomi
• Sığacık
• Balıkçı Kasabası
• Gastromekân
• Gastroyer

Gastronomic Spatialization in Cittaslow Coastal Settlements: The Relationship Between Gastrospace and Gastroplace in Sığacık Fishing Village

Öz

The Cittaslow approach, which emphasizes the uniqueness and local character of cities, originates from the slow food movement; however, it is currently discussed particularly through the lens of urban space and architecture. This study aims to introduce the concepts of "gastrospace" and "gastroplace" to the literature by examining Cittaslow fishing villages located at the intersection of architecture and gastronomy. Within the scope of the research, the urban transition area between the coast, defined as the threshold area in coastal settlements, and food and beverage establishments (gastrospace) is examined through the conceptualization of gastroplace. The study area is Sığacık fishing village in Seferihisar district, the first settlement in Turkey to join the Cittaslow network. As a method, the Sığacık coastal axis was analyzed using a spatial syntax approach; readability, integration, and connectivity values were evaluated through the DepthmapX program. According to the analysis results, the coastal axis, which has low readability, was divided into five regions, and spatial usage patterns were examined. The findings show that food and beverage functions are concentrated in regions 1, 2, and 5; The study shows that residential use is dominant in zones 3 and, to some extent, 4. It was found that in areas with a high concentration of gastronomic establishments, the relationship established with the coast transforms transitional spaces into productive urban interfaces; conversely, in residential-dominated areas, the coast remains merely a transitional space. Consequently, the presence of gastronomic establishments generates a gastronomy-based interaction between the coast and the city, redefining the urban transitional space as a gastronomic space. This study re-conceptualizes urban transitional spaces along the axes of gastronomy and architecture, opening up a discussion on the principles of locality and authenticity of the Cittaslow approach within a spatial framework.

Anahtar Kelimeler

• Cittaslow
• Gastronomy
• Sığacık
• Fishing Village
• Gastrospace
• Gastroplace

Kaynakça

1. Akıllı, H., Kemahlı, F., Okudan, K., & Polat, F. (2008). Ekolojik Ayak İzinin Kavramsal İçeriği Ve Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi’nde Bireysel Ekolojik Ayak İzi Hesaplaması. Akdeniz İİBF Dergisi, 08(15), 1-25. https://dergipark.org.tr/en/pub/auiibfd/article/359129
2. Algün, V. (2016). Gastronomik Bir Öge Olarak Üzümün Görsel Sanatlardaki Biçimleri: Sosyo-kültürel ve Tarihsel Bir İnceleme (Tez No: 441047). [Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
3. Atalan, Ö., & Süyük Makaklı, E. (2016). Cittaslow hareketi ve tarihsel kentler. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(42), 547-558. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20164216149
4. Atik, A., & Atik, İ. (2018). Slow Cıty Hareketinden Slow Food Hareketine Doğru Giderken Belediyelerin Rolü. Paradoks Ekonomi Sosyoloji ve Politika Dergisi. (14), 1-16. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/615795
5. Camhis, M., & Coccossis, H. N. (1982). Coastal planning and management: Perspectives from Greece. Ekistics, 49(293), 133-136. https://www.jstor.org/stable/43619580
6. Ciravoğlu, A. (2008). Kıyıda olmak: Bir eşik mekân olarak İstanbul kıyıları üzerine notlar. Dosya: Mimarlık Bülteni, (9.2), 43-47.
7. Deviren, A. S. (1996). Kıyı Mekanı ve Kıyıda Kent Mimarisi: Ada ve Magosa Örneği (Tez No: 55779). [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
8. Ergüven, M.H. (2011). Cittaslow–yaşamaya değer şehirlerin uluslararası birliği: Vize örneği. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 3(2), 201-210. https://dergipark.org.tr/tr/pub/oybd/article/171061

9. Güler, O., Akdağ, G., & Kale, A. (2021). Disiplinlerarası Bakış Açısıyla Gastronomi. Detay Yayıncılık.
10. Hegarty, J. A. (2004). Standing the heat: Assuring curriculum quality in culinary arts and gastronomy. Routledge: Taylor and Francis Group, USA.
11. Hillier, B. (1999). Centrality as a process: The concept of a city-scale movement economy. Urban Design International, 4(3-4), 107-127. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/135753199350036
12. Hillier, B., & Hanson, J. (1984). The social logic of space. Cambridge University Press.
13. Hocaoğlu, D., & Er, A. (2012). Kültürel miras olarak yemek kültürü: Cittaslow Seferihisar’ın yavaş yemekleri. 2nd Conference of the Agrindustrial Design, İzmir Ekonomi Üniversitesi, İzmir, Türkiye, 26-28 Nisan, Bildiriler Kitabı, s. 346-360.
14. Honoré, C. (2008). In praise of slowness: Challenging the cult of speed. HarperOne.
15. Hubbard, P., & Kitchin, R. (2011). Key Thinkers on Space and Place. Sage Publications.
16. Karabey, H. (1978). Kıyı mekânın tanımı: Ülkesel kıyı mekânının tanımı için bir Yöntem önerisi (Tez No: 012126). [Doktora tezi, Mimar Sinan Üniversitesi]. MSGSÜ Açık Bilim Sanat Arşivi.
17. Karaduman, B.U. (2017). Mimarlık - Gastronomi İlişkisi ve Estetik Bağlamda Bir Değerlendirme (Tez No: 490986). [Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
18. Keleş, R. (1996). Kentleşme Politikası. İmge Kitabevi.
19. Kivela, J., Crotts, J. C. (2006). Tourism and Gastronomy: Gastronomy's Influence on How Tourists Experience A Destination. Journal of Hospitality & Tourism Research, 30(3), 354-377. https://doi.org/10.1177/109634800628679
20. Lefebvre, H. (2014). Mekanın üretimi (I. Ergüden, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin yayın tarihi 1974)
21. Lindstrom, M. (2006). Brand Sense: Build Powerful Brands through Touch, Taste, Smell, Sight, and Sound. Kogan Page.
22. Madanipour, A. (2003). Public and private spaces of the city. Routledge.
23. Özer, İ. (2004). Kentleşme, Yerel Yönetimler ve Kentli Hakları. Yayın No: 337, s. 2-4.
24. Pajo, A., & Uğurlu, K. (2015). Cittaslow Kentleri için Slow Food Çalışmalarının Önemi. Electronic Journal of Vocational Colleges, 5(6), 65-73. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejovoc/article/565470
25. Petrini, C., & Padovani, G. (2011). Slow Food devrimi (B. Ataman, Çev.). Sinek Sekiz Yayınevi.
26. Pink, D. H. (2009). A whole new mind: Why right-brainers will rule the future. Riverhead Books.
27. Prak, N. L. (1968). The Language of Architecture: a Contribution to Architecture Theory. Mouton-The Hague.
28. Samancı, Ö. (2020). Gastronomi: Disiplinler Arası Bir Buluşma. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 31(1), 92-95. https://dergipark.org.tr/tr/pub/atad/article/713586
29. Schmitt, B. H. (1999). Experiential Marketing: How to Get Customers to Sense, Feel, Think, Act and Relate to Your Company and Brands. The Free Press.
30. Schulz, N. C. (1971). Existence Space & Architecture. Studio Vista. Praeger Publishers Inc.
31. Soja, E. W. (1996). Thirdspace: Journeys to Los Angeles and other real-and-imagined places. Blackwell Publishing.
32. Tuan, Y. F. (1977). Space and place: The perspective of experience. University of Minnesota Press.
33. URL-1. Cittaslow Türkiye, erişim adresi https://cittaslowturkiye.org/tr/ (son erişim: 05.06.2026)
34. URL-2. Türk Dil Kurumu Sözlükleri, erişim adresi https://sozluk.gov.tr/ (son erişim: 05.06.2026)
35. URL-3. İzmir Ticaret Odası, erişim adresi https://izto.org.tr/tr/e-oda/meslek-komitesi-calismasi/sut-grubu (son erişim: 05.06.2026)
36. Usta, G. (2020). Mekân ve Yer Kavramlarının Anlamsal Açıdan İrdelenmesi. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 10(1), 25-30. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/900229
37. Wansink, B., Mukund, A., & Weislogel, A. (2016). Food Art Does Not Reflect Reality: A Quantitative Content Analysis of Meals in Popular Paintings. SAGE Open.
38. Yılmaz, G. (2017). Gastronomi ve turizm ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 14(2), 171-191. https://dergipark.org.tr/tr/pub/soid/article/335117
39. Yılmaz, M. (2020). Sanat ve Gastronomi İlişkisinin Kısa Tarihi. Litera Türk Yayınları Yayıncılık.