Endüstriyel Sektörlerden Kaynaklanan Atıkların Sürdürülebilirlik Açısından Geri Dönüşüme Katkısının Araştırılması: Bulanık MCDM Tabanlı Bir Yaklaşım
Öz
Kentsel nüfus artışı ve ekonomik büyüme ile birlikte artan tüketim, doğal kaynakların hızla tükenmesine neden olmaktadır. Kaynakların sınırlı olması, geri dönüşümü etkin bir atık yönetimi stratejisinin vazgeçilmez unsuru haline getirmektedir. Etkin bir atık yönetimi; ekonomik, çevresel, teknik ve sosyal boyutlarıyla, farklı paydaşların iş birliği çerçevesinde çok boyutlu olarak ele alınmalıdır. Bu bağlamda, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleri, bu tür karmaşık sistemlerin eşzamanlı değerlendirilmesinde başarılı bir şekilde uygulanmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, endüstriyel sektörleri sürdürülebilir geri dönüşüm sürecine yapacakları katkılara göre sıralamaktır. Bu kapsamda entegre bir ÇKKV yaklaşımı benimsenmiştir: kriterlerin önem dereceleri Bulanık Entropi yöntemiyle belirlenmiş, sektörlerin performans değerlendirmesi Bulanık EDAS yöntemiyle yapılmış ve nihai sıralama TOPSIS yöntemiyle elde edilmiştir. Bulgular, sürdürülebilir tedarik, işlem maliyeti, enerji kullanımı, ürün kârlılığı, geri dönüşüm oranı ve su tüketiminin sürdürülebilir atık yönetiminde öne çıkan kriterler olduğunu göstermektedir. Endüstriyel atık türleri arasında metal, kâğıt, plastik ve tekstil en etkili bileşenler olarak belirlenmiştir. Ayrıca, petrol rafinerileri, kauçuk ve plastik, kimya, tekstil ve matbaa sektörleri, sürdürülebilirlik açısından öncelikli sektörler olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, sürdürülebilir atık yönetimi alanında politika yapıcılara, yeşil finans uygulamalarına ve geri dönüşüm yatırımlarına yol gösterici nitelikte bulgular sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- [1] Mandpe A., Paliya S., Gedam V., Patel S., Tyagi L. and Kumar S., “Circular economy approach for sustainable solid waste management: A developing economy perspective”, Waste Management & Research, 41: 499–511, (2023).
- [2] Ragasri S. and Sabumon P. C., “A critical review on slaughterhouse waste management and framing sustainable practices in managing slaughterhouse waste in India”, Journal of Environmental Management, 327: 116823, (2023).
- [3] Turcott Cervantes D. E., López Martínez A., Cuartas Hernández M. and Lobo García de Cortázar A., “Using indicators as a tool to evaluate municipal solid waste management: A critical review”, Waste Management, 80: 51–63, (2018).
- [4] Sohail S. S., Javed Z., Nadeem M., Anwer F., Farhat F., Hussain A., et al., “Multi-criteria decision making-based waste management: A bibliometric analysis”, Heliyon, 9: e21261, (2023).
- [5] Sarkkinen M., Kujala K. and Gehör S., “Decision support framework for solid waste management based on sustainability criteria: A case study of tailings pond cover systems”, Journal of Cleaner Production, 236: 117583, (2019).
- [6] Zurbrügg C., Caniato M. and Vaccari M., “How assessment methods can support solid waste management in developing countries—A critical review”, Sustainability, 6: 545–570, (2014).
- [7] Marshall R. E. and Farahbakhsh K., “Systems approaches to integrated solid waste management in developing countries”, Waste Management, 33: 988–1003, (2013).
- [8] Ayaz Arda Ö. and Aslan T., “Çevre Yönetimi Uygulamalarının Örgütsel Performansla İlişkisi Üzerine Bir Araştırma: Çevresel Proaktifliğin Aracılık Etkisi”, Business & Management Studies: An International Journal, 3: 3582–3614, (2020).
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Atık Yönetimi, Azaltma, Yeniden Kullanım ve Geri Dönüşüm, Çok Ölçütlü Karar Verme
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
1 Ocak 2026
Yayımlanma Tarihi
29 Mart 2026
Gönderilme Tarihi
12 Mayıs 2025
Kabul Tarihi
13 Kasım 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 29 Sayı: 3