Ius Soli Basis in the Acquisition of Nationality by Birth

Öz

People who gained citizenship at birth continue to make up a predominant part of the global population. Therefore, the principles and procedures for the acquisition of nationality by birth are critical for both individuals and states. The two fundamental principles for acquiring nationality by birth are ius sanguinis (descent, lineage, and blood basis) or ius soli (birthplace and soil basis). In the traditional sense of ius soli, being born on the territory of a state is sufficient to acquire the nationality of that state. However, in the post-World War II period, ius soli became increasingly engaged in preventing statelessness and attributing nationality to second- and third-generation immigrants. Regarding the “statelessness preventive function” of ius soli, children who cannot acquire the nationality of any state due to their parents and/or who have been “found” in the country are given the nationality of their birth place. In the use of ius soli for the attribution of nationality to second- or third-generation immigrants by birth, some conditions regarding the mother/father are sought in addition to the fact that the child was born in that state’s territory. The study’s primary goal is to investigate these three applications of ius soli. In this context, problems that have arisen or may arise in practice are examined alongside regulations in international and national laws and general global trends.

Anahtar Kelimeler

• Nationality
• ius soli
• ius sanguinis
• Child
• Statelessness
• Birth
• territory
• Birth on a ship
• Foundling
• Age limitation

Doğum Anında Vatandaşlığın Kazanılmasında Ius Soli Esası

Öz

Vatandaşlık bireyler bakımından, “hak”, “genellik” ve “eşitlik” mülahazalarıyla gündeme gelirken, devletler bakımından, “hükmedilecek topluluğu” belirleme yetkisi nedeniyle egemenliğin önemli bir veçhesi olarak ortaya çıkmıştır. Göç hareketlerindeki artışlara koşut olarak, devletler, vatandaşlığın sonradan kazanılmasına ilişkin imkanları genişletmektedirler. Buna rağmen vatandaşlıklarını doğum anında kazanan kişiler, halen dünya nüfusunun ağırlıklı bir kısmını oluşturmaktadır. Bu nedenle doğum yoluyla vatandaşlığın kazanılması konusunda benimsenen ilke ve usuller hem bireyler hem de devletler bakımından büyük önem taşımaktadır. Doğumla vatandaşlığın kazandırılması hususunda başvurulan iki temel esas ius sanguinis (soybağı esası, kan esası) veya ius soli (doğum yeri esası, toprak esası)’dir. Çalışmanın konusunu oluşturan ius soli esası kapsamında çocukla devletin bağının kurulmasında “doğum yeri” belirleyici unsur olmaktadır. Ius soli’nin geleneksel kullanımında bir devletin ülkesinde doğmuş olmak o devlet vatandaşlığının kazanılması için yeterli olmaktadır. Bununla birlikte, II. Dünya Savaşı sonrası dönemde ius soli, giderek yaygınlaşan bir şekilde, vatansızlığı önleme ve ikinci ve üçüncü kuşak göçmenlere vatandaşlık kazandırma işlevini de üstlenecek şekilde kullanılmaya başlamıştır. Ius soli’nin vatansızlığı önleyici işlevinde, ülkede doğmuş ve ana-babasına bağlı olarak herhangi bir devletin vatandaşlığını kazanamayan çocuklara ve/veya ülkede bulunmuş çocuklara o ülke devletinin vatandaşlığının doğumla izafesi sağlanmaktadır. Ius soli’nin görece yeni bir kullanımı olan ikinci/üçüncü kuşak göçmenlere doğum anından itibaren vatandaşlık izafesini sağlayıcı işlevinde ise çocuğun ülkede doğmuş olmasının yanı sıra ana/babasına ilişkin bazı koşullar da aranmaktadır. Çalışma temel olarak ius soli’nin anılan bu üç işlevinin incelenmesi amacına hizmet etmektedir. Bu bağlamda uygulamada ortaya çıkan ve çıkması muhtemel sorunlar, uluslararası ve ulusal hukuklardaki düzenlemeler ve dünya çapındaki genel eğilimlerle birlikte inceleme konusu yapılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Vatandaşlık
• ius soli
• ius sanguinis
• Çocuk
• Vatansızlık
• Doğum
• Ülke
• Gemide doğum
• Bulunmuş çocuk
• Yaş sınırı

Kaynakça

1. African Commission on Human and Peoples’ Rights, The Right to Nationality in Africa, African Commission on Human and Peoples Rights (Banjul: African Commission on Human and Peoples’ Rights, 2014) google scholar
2. Akhanca FA and Denizci Z And Can-Öztürk H, Bebek Sandığı ve Anonim Doğum Ülke Örnekleri, Erişim tarihi 28 October 2023. google scholar
3. Aksar Y, Teoride ve Uygulamada Uluslararası Hukuk I (5th edn, Seçkin 2019) google scholar
4. Altuğ Y, Devletler Özel Hukuku (Çağlayan Kitapevi 1995) google scholar
5. Arendt H, Origins of Totalitarianism (Harcourt & Company, 1976) google scholar
6. Ataman-Figanmeşe İ, ‘Doğumla Kazanılan Vatandaşlıkta ‘Doğum Yerinin’ Rolü Bakımından Türk ve Alman Vatandaşlık Hukuklarına Karşılaştırmalı Bir Bakış’ in Işıl Özkan and Kazım Sedat Sirmen (eds), Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık (Yetkin Yayınları 2023) 69-105. google scholar
7. Aust A, Handbook of International Law (Cambridge Univerity Press 2012) google scholar
8. Aybay R and Özbek N, Vatandaşlık Hukuku (4th edn, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2015) google scholar

9. Batiza R, ‘The French Revolution and Codification: Comment on the Enlightenment, the French Revolution, and the Napoleonic Codes’ (1984) 18(3) Valparaiso University Law School 675-682. google scholar
10. Betts RF, ‘Methods and İnstitutions of European Domination’ in Albert Adu Boahen (eds), General History of Africa VII: Africa Under Colonial Domination 1880-1935 (Unesco Publishing 1985) 312-332. google scholar
11. Boahen A A, ‘The Collonial Challenge’ Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
12. Bös M, ‘The Legal Construction of Membership: Nationality Law in Germany and the United States’ (2000) Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
13. Brubaker R, Fransa ve Almanya’da Vatandaşlık ve Ulus Ruhu (Dost Kitabevi 2009) google scholar
14. Cassese A, International Law (Oxford University Press 2005) google scholar
15. Crawford J, Browlie’s Principles of Public International Law (8th edn, Oxford Publishing 2012) google scholar
16. Çelik M, ‘Kendi Geleceğini Belirleme İlkesi ve Bağımsızlık Hakkı’ (2015) (2) Ankara Barosu Dergisi 197-212. google scholar
17. Chimienti M, Bloch, A, Ossipow L, Wihtol de Wenden C, ‘Second Generation From Refugee Backgrounds in Europe’ (2019) 7(40) Comparative Migration Studies 1-15. google scholar
18. Coady M, ‘Citizenship: Inclusion and Exclusion’ in Johanna Wyn and Helen Cahill (eds), Handbook of Children and Youth Studies (Springer 2015) 377-389. google scholar
19. Cochrane J and Ming GL, ‘Abandoned Babies: The Malaysian Baby Hatch’ (2013) 9(4) Infant 142-144. google scholar
20. Çamyamaç A, ‘Yapay Adalar ve Uluslararası Deniz Hukuku’ (2017) 82(1) İzmir Barosu Dergisi 79-175. google scholar
21. Çelik EF, ‘Jus Nexi Vatandaşlık Esası’ in Işıl Özkan and Kazım Sedat Sirmen (eds), Uluslararası Hukukta Göç ve Vatandaşlık (Yetkin Yayınları 2023) 69-105. google scholar
22. Dani K, ‘Changing Measures of the Quantum of Sufficient Germanness: Access to German Citizenship of Children of German/Non-German Parentage, and Children Eligible Under Jus Soli Provisions’ (2017) 48(3) Journal of Comparative Family Studies 367-379. google scholar
23. de Groot GR, ‘Children, Their Right to a Nationality and Child Statelessness’ in Alice Edwards and Laura van Waas (eds), Nationality and Statelessness Under International Law (Cambridge University Press 2014) 144-169. google scholar
24. de Groot GR and Vonk O, ‘Acquisition of Nationality by Birth on a Particular Territory or Establishment of Parentage: Global Trends Regarding Ius Sanguinis and Ius Soli’ (2018) 65 Netherlands International Law Review 319-335. google scholar
25. Demirkıran DS and Çelikel A and Zeren C and Arslan MM, ‘Yaş Tespitinde Kullanılan Yöntemler’ (2014) 41(1) Dicle Tıp Dergisi 238-243. google scholar
26. Doğan V, Türk Vatandaşlık Hukuku (13th edn, Savaş 2016) google scholar
27. Dumbrava C, ‘Kick off Contribution: Bloodlines and Belonging: Time to Abandon Ius Sanguinis?’ in Costica Dumbrava ve Rainer Bauböck (eds), Bloodlines and Belonging: Time to Abandon Ius Sanguinis? (European University Institute 2015) 1-5. google scholar
28. Düzenli K, Yurttaşlığın Tarihsel Dönüşümü ve Türkiye’de Yurttaşlık (İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2020) google scholar
29. Ecemiş S, ‘Türk Vatandaşlığının Doğum Yeri (Ius Soli) Esasıyla Kazanılması’ (2023) 25(1) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 229-266. google scholar
30. Edilmen M and Honohan I, ‘Trends in Birthright Citizenship in EU’ (European University Institute 2020) google scholar
31. Erten R, ‘Türk Vatandaşlığı Kanunu Tasarısı’nın Türk Vatandaşlığının Kazanılmasına İlişkin Hükümleri Hakkında Değerlendirmeler’ (2008) 66(4) Ankara Barosu Dergisi 36-61. google scholar
32. Gardiner RK, International Law (Pearson-Longman 2003) google scholar
33. Gebremedhin TA and Mavisakalyan A, ‘Immigration and Political Stâbility’ Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
34. Gover K, ‘Indigenous Citizenship in Settler States’ in Ayelet Shachar, Rainer Bauböck, Irene Bloemraad, Maarten Vink (eds), The Oxford Handbook of Citizenship (Oxford University Press, Oxford 2017) 454-472. google scholar
35. Göğer E, ‘Çifte Vatandaşlık’ (1995) 44(1) AÜHFD 127-181. google scholar
36. Göğer E, Türk Tâbiiyet Hukuku (4th edn, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1979) google scholar
37. Graupner R, ‘Nationality and State Succession General Principles of the Effect of Territorial Changes on Individuals in International Law’ (1946) 32 Transactions Year 87-120. google scholar
38. Gülin G, Tabiiyet Hukuku (2nd edn, Yetkin 2014) google scholar
39. Güngör G, ‘Vatansızlığın Azaltılmasına Dair Birleşmiş Milletler Sözleşmesinin Bazı Hükümlerinin 5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Üzerindeki Etkisi’ (2014) 63(3) AÜHFD 479-508. google scholar
40. Güngör G, ‘Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi’ (1997-1998) 17-18(1-2) MHB 229-250. google scholar
41. Honohan I, ‘The Theory and Politics of Ius Soli’ (2010) Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
42. Honohan I, ‘Ius Soli Citizenship’ (2011) Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
43. Iseut Honohan, ‘Bounded Citizenship and the Meaning of Citizenship Laws: Ireland’s Ius Soli Citizenship Referendum’ in Nicholas Brown and Linda Cardinal (eds), Managing Diversity: Practices of Citizenship in Australia, Canada and Ireland (University of Ottawa Press, 2007) 63-87. google scholar
44. Heater D, Yurttaşlığın Kısa Tarihi (İmge Kitabevi 2007) google scholar
45. IOM, Glossary on International Migration (International Organization for Migration, 2019) google scholar
46. İkizler M, ‘Hukuki Boyutu ile Almanya’da Bebek Sandığı ve Anonim Doğum Uygulamaları ve Türkiye’de Durum’ (2007) 9(Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 683-719. google scholar
47. Kamali MH, ‘Citizenship: An Islamic Perspective’ (2009) 11(2) Journal of Islamic Law and Culture 121-153. google scholar
48. Kaneko-Iwase M, Nationality of Foundlings (Springer 2021) google scholar
49. Kaneko-Iwase M, ‘Are Parents of Foundlings Really “Unknown”? - Avoiding Statelessness Under International Nationality Law’ Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
50. Kiel K, ‘The Dauntless Incident: Should a United States Public Vessel Be Declared a ‘Floating Piece’ of United States Territory for Citizenship Purposes’ (1989) 21(1) The University of Miami Inter-American Law Review 121-141. google scholar
51. Kiyoshi H, ‘Japanese Nationality in International Perspective’ in Ko Swan-Sik (eds), Nationaliy and International Law in Asian Perspective (Martinus Nijhoff Publishers 1990) 177-253. google scholar
52. Kritsiotis D, ‘Public International Law and Its Territorial Imperative’ (2009) 3(2) Michigan Journal of International Law 547-566. google scholar
53. Kuran S, ‘Savaş Gemilerinin Dokunulmazlığı ve Yargı Bağımsızlığı’ (2005) 25(1-2) MHB 229-240. google scholar
54. Lee CJ, ‘Jus Soli and Jus Sanguinis in the Colonies: The Interwar Politics of Race, Culture, and Multiracial Legal Status in British Africa’ (2011) 29(2) Law and History Review 497-522. google scholar
55. Koslowski R, ‘Challenges of International Cooperation in a World of Increasing Dual Nationality’ in Kay Hailbronner and David Martin (eds), Rights and Duties of Dual Nationals: Evolution and Prospects (Kluwer Law Publishers, 2003) 157-183. google scholar
56. Koyuncu-Lorasdağı B, ‘Westphalia Sistemi’ Erişim tarihi: 28 October 2023. google scholar
57. Nikhilesh N, ‘Immunity of State Owned Non-Commercial Ships and Vessel Protection Detachments in the Foreign Criminal Jurisdiction’ (2020) 6(3) Hasanuddin Law Review 184-198. google scholar
58. Manby B, Struggles for Citizenship in Africa (Zed Books 2009) google scholar
59. Mantu Sandra, Contingent Citizenship, The Law and Practice of Citizenship Deprivation in International, European and National Perspectives (Brill Nijhoff, Leiden, 2015) google scholar
60. McKenzie S, ‘When is a Ship a Ship? Use by State Armed Forces of Un-crewed Maritime Vehicles and the United Nations Convention on the Law of the Sea’ (2020) Melbourne Journal of International Law 1-30 google scholar
61. Meyers H, The Nationality of Ships (Martinus Nijhoff 1967) google scholar
62. Misili S, ‘Açık Denizlerin Serbestliği, Gemilerin Uyrukluğu ve Bayrak Devleti Münhasır Yargı Yetkisi Arasındaki İlişkinin Teamül Hukuku, Konvansiyonlar ve Mahkeme Kararları Işığında İncelenmesi’ (2014) 18(1) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 179-207. google scholar
63. Nomer E, Türk Vatandaşlık Hukuku (27th edn, Filliz 2020) google scholar
64. Novogrodsky, NB, ‘The Use and Abuse of Jus Nexi’ (2012) 7(2) Les ateliers de l’ethique / The Ethics Forum 50-62. google scholar
65. OHCHR, ‘Equality and Non-Discrimination in Nationality Matters to End Statelessness’ https:// www.ohchr.org/sites/default/files/2022-01/OHCHR-UNHCR-Event-Outcome.pdf Erişim Tarihi 05 October 2023. google scholar
66. Open Society Initiative, ‘Children’s Right to a Nationality’ Erişim Tarihi 25 October 2023. google scholar
67. Oxman BH, ‘The Regime of Warships Under the United Nations Convention on the Law of the Sea’ (1984) 24(4) Virginia Journal of International Law 809-863. google scholar
68. Owen D, ‘On the Right to Have Nationality Rights: Statelessness, Citizenship and Human Rights’ (2018) (65) Netherlands International Law Review 310-314. google scholar
69. Özbek-Hadimoğlu, N and Teksoy B, ‘Vatansızlığın Azaltılmasına Dair BM Sözleşmesi (1961) Karşısında Türk Vatandaşlığı Kanunu’ (2013) (107) TBB Dergisi 221-244. google scholar
70. Özkan I and Tütüncübaşı U, ‘Türk ve Alman Hukukunda Çifte Vatandaşlığa İlişkin Gelişmeler’ (2008) 57(3) AÜHFD 599-634. google scholar
71. Özman A, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (İstanbul Deniz Ticaret Odası Yayınları 1984) google scholar
72. Pazarcı H, Uluslararası Hukuk Dersleri (II. Kitap) (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları 1989) google scholar
73. Perello CA, ‘Race and Nation. On ius Sanguinis and the Origins of a Racist National Perspective’ (2018) 24(2) Fundamina 1-20. google scholar
74. Ramirez MB, ‘Nationality in Mexico: Membership in a Changing World’ in Alexander Aleinikoff and Douglas Klusmeyer (eds), From Migrants to Citizens (Carnegie Endowment for International Peace 2020) 312-341. google scholar
75. Salam NA, ‘The emergence of citizenship in Islamdom’ (1997) 12(2) Arab Law Quarterly 125-147. google scholar
76. Sarmiento RA, ‘The Right of Foundlings in International Law’ Erişim Tarihi 12 October 2023. google scholar
77. Saurer J, ‘The Acquisition of Citizenship in the OECD Countries’ Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
78. Shachar A, ‘Beyond Open and Closed Borders: The Grand Transformation of Citizenship, Jurisprudence’ (2020) 11(1) Jurisprudence 1-27. google scholar
79. Shachar A, ‘Earned Citizenship: Property Lessons for Immigration Reform’ (2010) (22) Yale Journal of Law & the Humanities 1-47. google scholar
80. Shachar A, The Birthright Lottery (Lottery) (Harvard University Press, 2009) google scholar
81. Schneider J, ‘First/Second Generation Immigrants’ Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
82. Seviğ MR, Devletler Hususi Hukuku, Giriş, Vatandaşlık ve Yabancılar Hukuku (Fakülteler Matbaası 1983) google scholar
83. Shaw MN, Uluslararası Hukuk (8th edn, Türkiye Bilimler Akademisi 2018). google scholar
84. Sirmen KS, Hava Araçlarının Tabiiyeti (Ankara Hukuk Fakültesi Yayınları 2005) google scholar
85. Sirmen KS, ‘Toprak Esası (Ius Soli) Prensibi, Uygulanması ve AİHM’nin Yaklaşımı’ in Gülüm Bayraktaroğlu Özçelik and Elçin Aktan (eds), Avrupa ve Uluslararası Göç Hukuku (Yetkin 2022) 467-482. google scholar
86. Sunata U and Telli B and Karaca L, ‘Geçici Koruma Altındaki Suriyeli Gençlerin Geçim Kaynaklarına Erişimi Araştırması’ Erişim Tarihi 03 February 2023. google scholar
87. Sur M, Uluslararası Hukukun Esasları (8th edn, Beta 2014) google scholar
88. Tanrıbilir FB, ‘Avrupa Vatandaşlık Sözleşmesi ve Türk Hukuku’ (2002) 22(2) MHB 791-818. google scholar
89. Topçuoğlu AA, ‘Modern Hukuk ve İslam’da Vatandaşlık Kavramının Hukukî Temeli’ (2012) 16(3) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 185-216. google scholar
90. Topçuoğlu AA, ‘İslam Hukukunda ve 1869 Tarihli Tâbiiyet-i Osmaniye Kanunnamesinde Çocukların Vatandaşlık Durumu’ (2019) 12(62) Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 1816-1831. google scholar
91. Topsoy F, ‘1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi Kapsamında ‘Barışçıl Amaçlar’ Teriminin Anlamı’ (2012) 61(1) AÜHFD 383-414. google scholar
92. Turhan T and Tanrıbilir FB, Vatandaşlık Hukuku (4th edn, Yetkin Yayınları 2017) google scholar
93. Uluocak N, Türk Vatandaşlık Hukuku (Filiz Kitabevi 1986) google scholar
94. UNHCR, ‘Guidelines on Statelessness No. 4: Ensuring Every Child’s Right to Acquire a Nationality through Articles 1-4 of the 1961 Convention on the Reduction of Statelessness’ Erişim Tarihi: 28 October 2023. google scholar
95. UNHCR, ‘Ensuring That No Child is Born Stateless’ (2014) Erişim Tarihi 20 October 2023. google scholar
96. UNHCR, ‘Stateless Minorities and Their Search for Citizenship’ Erişim Tarihi 05 October 2023. google scholar
97. UNICEF, ‘Birth Registry for Every Child by 2030: Are We on the Track?’ (2019) Erişim Tarihi 09 October 2023. google scholar
98. Ünsal H, ‘Çocuk Vatansızlığı’ (2022) 3(5) BÜHFD 69-126. google scholar
99. Vahapoğlu-Erol A, Karşılaştırmalı İslâm Milletlerarası Özel Hukuku (İz Yayıncılık 2013) google scholar
100. Villeneuve-Gokalp C, ‘Women Who Give Birth ‘Secretly’ in France 2007-2009’ (2011) 66(1) Population 131-168. google scholar
101. Vonk O, ‘Indigenous Citizenship, Tribal Nations and Settler States’ (ifuturecitizen, 31 Jan 2019) Erişim Tarihi 28 October 2023. google scholar
102. Weil P, How to be French (Catherine Porter tr, 4th edn, Duke University Press 2008) google scholar
103. Weis P, Nationality and Statelessness (2nd edn, Sijthoff & Noordhoff 1979) google scholar
104. Worster WT, ‘The Obligation to Grant Nationality to Stateless Children Under Customary International Law’ (2019) 27(3) Michigan State International Law Review 441-538. google scholar