Araştırma Makalesi

Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi

Cilt: 45 Sayı: 1 12 Ağustos 2025
PDF İndir
TR EN

Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi

Öz

Çevrenin korunmasına yönelik gereksinimler arttıkça devletler, çok sayıda çok taraflı çevre sözleşmesi akdetmeye yönelmiştir. Bu artış, sözleşmelere taraf olan devletlerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediklerini denetleme ihtiyacını doğurmuştur. Uygunluk (compliance) sistemleri, bu çok taraflı çevre sözleşmelerinin âkit devletlerinin yükümlülüklerini yerine getirmelerini sağlamak amacına yönelik önemli bir araçtır. Çevresel Konularda Bilgiye Erişim, Karar Alma Süreçlerine Halkın Katılımı ve Yargıya Başvuru Sözleşmesi (Aarhus Sözleşmesi) de bu amacı içeren önemli sözleşmelerden biridir. Bu Sözleşme hem gerçek hem de tüzel kişilere Uygunluk Komitesi’ne başvuru imkanı tanıyarak, âkit devletlerin Sözleşme ile yüklendikleri yükümlülüklere riayet edip etmediğine ilişkin denetimi sağlar. Aarhus Sözleşmesi uygunluk sisteminin bu sıra dışı özelliği nedeniyle öğretide mahkeme benzeri yapıya dönüşebileceğine dair çeşitli görüşler ileri sürülmüştür. Çalışmada ilk olarak, uygunluğun ne olduğu, uygunluk sistemlerinin ortak özellikleri ve uygunluk sistemlerine neden ihtiyaç duyulduğu genel olarak incelenmektedir. Ardından Aarhus Sözleşmesi uygunluk sisteminin yapısı ve işlevi, onu diğer uygunluk sistemlerinden ayıran özellikleriyle irdelenmektedir. Çalışmanın son kısmında ise uygunluk sistemi içinde alınan kararların normatif gücü, bağlayıcı olup olmadığı ve uyuşmazlık çözüm yolları ile ilişkisi değerlendirilmektedir. Özellikle, Uygunluk Komitesi’nin âkit devletlerin Sözleşme ile uygun olmadığına ilişkin değerlendirmesi sonucunda aldığı kararların Taraflar Toplantısı tarafından onaylanması durumunda, bu kararların bağlayıcılığına ilişkin değerlendirme öğretideki yetkili yorum (authoritative interpretation), de facto hukuk yapım faaliyeti (de facto lawmaking) ve zımni yetki (implied powers) karineleri bakımından ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aust A, Modern Treaty Law and Practice, (3rd edn, Cambridge University Pres 2013) google scholar
  2. Birnie P, Boyle A and Redgwell C, International Law & The Environment, (3rd edn, Oxford University Press 2009). google scholar
  3. Bodansky D, ‘Legally Binding versus Non-legally Binding Instruments’ in Scott Barrett, Carlo Carraro and Jaime de Melo (eds), Towards a Workable and Effective Climate Regime (CEPR Press, 2015), ss. 155–165. google scholar
  4. Bruch C and Broderick J, ‘International Law and Processes in Michael Faure (ed), Elgar Encyclopedia of Environmental Law (Edward Elgar Publishing 2023) 35-51. google scholar
  5. Brunnêe J, “Reweaving the Fabric of International Law? Patterns of Consent in Environmental Framework Agreements” in Rüdiger Wolfrum, Volker Röben (eds), Developments of International Law in Treaty Making (Springer 2005) 101-127. google scholar
  6. Brunnêe J, Procedure and Substance in International Environmental Law, The Pocket Books of the Hague Academy on International Law, (Brill 2020). google scholar
  7. Cassese A, International Law, (2nd edn, Oxford University Press 2005). google scholar
  8. Dörr O and Schmalenbach K (eds), Vienna Convention on the Law of Treaties a Commentary, (Springer 2012). google scholar

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevre Hukuku, Çevre ve Kaynaklar Hukuku (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

12 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

19 Ekim 2024

Kabul Tarihi

1 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 45 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Ertürk Özdemir, C. (2025). Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin, 45(1), 109-140. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.1.1570347
AMA
1.Ertürk Özdemir C. Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin. 2025;45(1):109-140. doi:10.26650/ppil.2025.45.1.1570347
Chicago
Ertürk Özdemir, Ceren. 2025. “Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi”. Public and Private International Law Bulletin 45 (1): 109-40. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.1.1570347.
EndNote
Ertürk Özdemir C (01 Ağustos 2025) Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin 45 1 109–140.
IEEE
[1]C. Ertürk Özdemir, “Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi”, Public and Private International Law Bulletin, c. 45, sy 1, ss. 109–140, Ağu. 2025, doi: 10.26650/ppil.2025.45.1.1570347.
ISNAD
Ertürk Özdemir, Ceren. “Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi”. Public and Private International Law Bulletin 45/1 (01 Ağustos 2025): 109-140. https://doi.org/10.26650/ppil.2025.45.1.1570347.
JAMA
1.Ertürk Özdemir C. Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin. 2025;45:109–140.
MLA
Ertürk Özdemir, Ceren. “Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi”. Public and Private International Law Bulletin, c. 45, sy 1, Ağustos 2025, ss. 109-40, doi:10.26650/ppil.2025.45.1.1570347.
Vancouver
1.Ceren Ertürk Özdemir. Uluslararası Çevre Sözleşmelerinde Uygunluk Sistemlerine Bir Örnek Olarak Aarhus Sözleşmesi. Public and Private International Law Bulletin. 01 Ağustos 2025;45(1):109-40. doi:10.26650/ppil.2025.45.1.1570347