Preservation of Residence Rights for Foreigners and Their Families in Türkiye: A Comparative Analysis in Light of EU Regulations

Öz

As a candidate country for European Union membership, Türkiye is required to adopt the European Union acquis as part of the harmonization process. The Türkiye National Program, prepared for this purpose, includes provisions related to the law on foreigners. The Law on Foreigners and International Protection and the International Labor Force Law were developed based on European Union regulations. In Türkiye, foreign nationals need to obtain a residence permit to lawfully reside in the country, according to the provisions governing residence conditions. Family members of foreigners may acquire a family residence permit depending on the sponsor's status, or they may reside in Türkiye under specific provisions, such as Turquoise Card-based permits. However, the cancellation of a residence or work permit can affect both the individual's and their family members’ residence rights, and the death of the foreigner may impact the residence rights of family members. Certain deficiencies are observed in Turkish regulations concerning residence and family reunification in the process of harmonization with the European Union acquis. The discrepancies between the rules concerning the protection of foreigners’ individual rights in Turkish and European Union law may lead to the loss of rights in practice. In contrast, European Union regulations contain clearer and more detailed provisions regarding the protection of family members’ rights. However, in Türkiye, changes in the sponsor’s status directly affect family members, and the absence of protective mechanisms in this regard causes various practical problems. European Union regulations emphasize individual rights protection, while Turkish regulations focus more on public order and security. This study examines the inconsistencies in the residence rights of foreigners and family members in Türkiye’s European Union harmonization process and evaluates the differences in implementation.

Anahtar Kelimeler

• Residence Right in the European Union
• Integration Policies
• Right to Work
• Family Reunification
• Family Residence Permit
• Termination of Residence Right
• Protection of Foreigners' Residence Rights
• Law on Foreigners and International Protection
• International Labor Law
• Directive 2004/38
• Directive 2003/86
• Blue Card Directive

Yabancıların ve Aile Üyelerinin Türkiye’de İkamet Hakkının Korunması: Avrupa Birliği Düzenlemeleri Işığında Bir Değerlendirme

Öz

Avrupa Birliği’ne aday ülke statüsü taşıyan Türkiye, uyum süreci kapsamında Avrupa Birliği müktesebatını üstlenmekle yükümlüdür. Bu çerçevede hazırlanan Türkiye Ulusal Programı, yabancılar hukukuna ilişkin mevzuatı da içermekte olup Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile Uluslararası İşgücü Kanunu hazırlanırken Avrupa Birliği normları da temel alınmıştır. Türkiye’de yasal olarak bulunma şartlarına ilişkin hükümler uyarınca yabancıların ikamet edebilmeleri, kural olarak ikamet izni almalarına bağlıdır. Yabancıların aile üyeleri, destekleyici kişinin statüsüne bağlı olarak aile ikamet izni alabilmekte veya özel düzenlemeler (örneğin Turkuaz Karta dayalı izinler) kapsamında Türkiye’de ikamet edebilmektedir. Bununla birlikte, ikamet veya çalışma izninin iptal edilmesi, yabancının ve aile üyelerinin; ülkede yasal olarak bulunma iznine sahip yabancının ölümü ise, aile üyelerinin ikamet hakkını doğrudan etkileyebilmektedir. Bu noktada, yabancıların ikamet hakkına ve aile birleşimine yönelik Türk hukukundaki düzenlemelerin Avrupa Birliği müktesebatı ile uyum sürecinde bazı eksiklikler görülmektedir. Türk hukuku ile Avrupa Birliği hukukunda yabancıların bireysel haklarının korunmasına ilişkin kurallar arasındaki farklılıklar, uygulamada hak kayıplarına yol açabilmektedir. Avrupa Birliği düzenlemeleri aile üyelerinin haklarının korunmasına yönelik daha açık ve ayrıntılı hükümler içermektedir. Ancak Türkiye’de destekleyici kişinin statüsünde yaşanan değişikliklerin aile üyeleri üzerinde doğrudan etkili olması ve buna ilişkin koruyucu mekanizmaların bulunmaması uygulamada çeşitli sorunlara neden olabilmektedir. Bu noktada, Avrupa Birliği düzenlemeleri bireysel hakların korunmasına vurgu yaparken Türkiye’de ulusal düzenlemelerin kamu düzeni ve güvenlik odaklı olduğu göze çarpmaktadır. Bu çalışmanın odak noktası, yabancıların ve aile üyelerinin ikamet hakları konusundaki düzenlemeler ile Avrupa Birliği düzenlemeleri arasındaki uyumsuzluklar ve uygulamadaki farklılıklardır. Bu bağlamda, Türk hukukunda yabancıların ve aile üyelerinin özel durumlara ilişkin ikamet hakkını koruyan düzenlemeler, Avrupa Birliği düzenlemeleri ışığında karşılaştırmalı olarak incelenecek; bu süreçte ortaya çıkan farklılıklar değerlendirilecek ve karşılaşılan sorunlara yönelik çözüm önerileri sunulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa Birliği’nde İkamet Hakkı
• Uyum Politikaları
• Çalışma Hakkı
• Aile Birleşimi
• Aile İkamet İzni
• İkamet Hakkının Sona Ermesi
• Yabancıların İkamet Hakkının Korunması
• Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
• Uluslararası İşgücü Kanunu
• 2004/38 sayılı Direktif
• 2003/86 sayılı Direktif
• Mavi Kart Direktifi

Kaynakça

1. Asar A, Göç Yönetimi (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2016). google scholar
2. Atan M, Ekinci E and Karakoyunlu İ, ‘Özgürlük ve Hak Kavramlarının Çatışan Doğası: Özgürlük Hakkı ve Hak Özgürlüğü Görüşleri’ (2023) 14(54) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 131-160. google scholar
3. Ayan HA, İş Hukukunda Yabancıların Çalıştırılması (Seçkin Yayınları, 2019). google scholar
4. Ayan HA, ‘Türk Hukukunda Turkuaz Kart Sahibi̇ Yabancıların Çalışma Şartları’ (2018) 1(1) Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 53-81. google scholar
5. Aybay R, Yabancılar Hukuku (3. Baskı, İstanbul Bilgi Üniversitesi, 2010). google scholar
6. Aybay R, Özbek N and Ersen Perçin G, Vatandaşlık Hukuku (Siyasal Kitabevi, 2019). google scholar
7. Aygül M and Camız R, ‘Türk Vatandaşı Çocukların Yabancı Ebeveynlerinin Aile Hayatına Saygı Hakkı Kapsamında Türkiye’de İkameti’ (2021) 6(2) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 373-426. google scholar
8. Arslan Ş, Yabancıların Türkiye’de İkamet ve Seyahat Hakkı (On İki Levha Yayıncılık, 2018). google scholar

9. Arslan Ş, ‘Avrupa Birliği Vatandaşları ve Aile Fertlerinin Üye Devlet Ülkelerinde Serbest Dolaşımı ve İkametine İlişkin 2004/38 Sayılı Direktif’ (2018) Antalya 22-24 Kasım Innovation and Global Issues in Multidisciplinary Sciences IV 1089-1097. google scholar
10. Arslan Ş, ‘Türk Hukukunda Aile Birleşimi’ (2018) İstanbul, 17-19 Kasım Uluslararası Yönetim ve Sosyal Bilimler Sempozyumu 378-386. google scholar
11. Arslan Ş and Konyalı G, ‘Avrupa Birliği Mavi Kart Direktifi: Üçüncü Devlet Vatandaşlarının Yüksek Nitelikli İstihdam Amacıyla Giriş ve İkamet Koşullarına İlişkin 2021/1883 Sayılı Direktifin Değerlendirilmesi (2023) 22(2) Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi 291-321. google scholar
12. Aygün M, ‘Vatandaş veya İmtiyazlı Yabancı Olma Yönünde Kabul Edilen Düzenlemelere Sığınmacılar Açısından Eleştirel Bir Bakış: Uzun Dönem İkamet İzni, Turkuaz Kart Sahipliği ve Vatandaşlık Hakkı Çerçevesinde’ (2018) 37(2) Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 167-194. google scholar
13. Baklacı P and Akıntürk E, ‘Avrupa Birliği Vatandaşlarının ve Aile Fertlerinin Üye Devlet Ülkelerinde Serbestçe Dolaşımına İlişkin 2004/38 sayılı Direktif Hakkında Genel Bilgilendirme’ (2000) İzmir Barosu Dergisi 115-138. google scholar
14. Baran Çelik N, ‘Güncel Gelişmeler Işığında Türk Vatandaşlığının İstisnai Haller Kapsamında Kazanılması’ (2017) (130) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 357-418. google scholar
15. Bellini S, ‘EU Blue Card: A Promising Tool Among Labour Migration Policies? A Comparative Analysis of Selected Countries’, (2016) (76) Institute for International Political Economy Erişim Tarihi 30 October 2025. google scholar
16. Bilir N, İş Sağlığı ve Güvenliği Profili: Türkiye (Uluslararası Çalışma Örgütü, ILO Türkiye Ofisi 2016). google scholar Boeles P, ‘Directiveon Family Reunification: Are the Dilemmas Resolves?’ (2001) (2) European Journal of Migration Law 61-71. google scholar
17. Cin M, ‘Uluslararası Sözleşmeler Çerçevesinde Yabancıların (Göçmen İşçilerin) Aile Birleşimi Hakkı’ (2014) 20(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 263-284. google scholar
18. Çelik A, Türk Yabancılar Hukuku Bakımında Turkuaz Kart (Adalet Yayınevi, 2023). google scholar
19. Çelikel A and Öztekin Gelgel G, Yabancılar Hukuku (26. Baskı, Beta Basım Yayım, 2021). google scholar
20. Dardağan Kibar E, ‘An Overview and Discussion of the New Turkish Law on Foreigners and Internetional Protection’ (2013) 18(3) Perceptions 109-128. google scholar
21. Dello Iacono C, Orfao G and Stanek M, The Changıng Nature Of Intra-European Mobılıty of Thırd-Country Natıonals Review of Institutional Framework and General Dynamics, 08.01.2020, Erişim Tarihi 30 October 2025. google scholar
22. Demirkol B, ‘Yabancıların Türkiye’de Çalışması ve Uluslararası İşgücü Kanunu’ (2018) (1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 421-482. google scholar
23. Dinç Ütükler İC, İklim Değişikliği ile Mücadelede İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunun Araçları, İşin ve İşçinin Korunması (Adalet Yayınevi 2025). google scholar
24. Doğan V, Türk Yabancılar Hukuku (Savaş Yayınları, Ankara, 2018). google scholar
25. Doukas I, ‘Non-Discrimination on Grounds of Nationality: The Position of Third Country Nationals’ within the EU’ (2008) (1) Cambridge Student Law Review 1-10. google scholar
26. Ekşi N, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukuku (5. Baskı, Beta Basım Yayım, 2018). google scholar
27. Elçin D, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nda Aile İkamet İzni: Aile Hayatı Hakkı Mı? Aile Birleşimi Hakkı Mı?’ (2017) (30) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 117-198. google scholar
28. Erdem BB, Türk Vatandaşlık Hukuku (9. Baskı, Beta Basım, 2022). google scholar
29. Esen E, Türk Hukukunda Yabancıların İkamet İzinleri (Beta Basım Yayım, 2019). google scholar
30. Ergin BG, ‘Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzinleri Hakkında Kanunî Düzenlemeler’ (2018) (135) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 119-150. google scholar
31. Erken B, Türkiye’de Yabancıların Çalışması, Mevzuat, Uygulama ve İstatistikler (Seçkin Yayıncılık, 2018). google scholar
32. Erten R, ‘Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu Hakkında Genel Bir Değerlendirme’ (2015) 19(1) GÜHFD 3-51. google scholar
33. Facchini G and Lodigiani E, ‘Attracting Skilled Immigrants: An Overview of Recent Policy Developments in Advanced Countries’ (2014) 229(1) National Institute Economic Review 3-21. google scholar
34. Göçmen İ, ‘Avrupa Birliği Hukuku Çerçevesinde Avrupa Birliği’ndeki Türk Vatandaşları ve Aile Birleşimi’ (2014) 16(1) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 73-121. google scholar
35. Güngör G, Tâbiiyet Hukuku (9. Baskı, Yetkin Yayınları, 2021). google scholar
36. Gözler K, İnsan Hakları Hukuku (2. Baskı, Ekin, 2018). google scholar
37. Hardy J ‘The Objektive of Directive 2003/86 Is to Promote the Family Reunification of Third Country Nationals’, (2012) (14) European Journal of Migration and Law 439-452. google scholar
38. Ivanov D, Zavyalova S and Trofimova A, ‘Blue Card as a Method for Regulating Migration Processes in the European Union’ 1-4 04.07.2021, Erişim Tarihi 30 October 2025. google scholar
39. Karagül D, ‘Turkuaz Kart Uygulaması’ (2019) 39(2) PPIL 393-414. doi: 10.26650/ppil.2019.39.2.0012. google scholar
40. Kaya C, ‘Türkiye’de Geçici Koruma Statüsü Sahibi Yabancıların Çalışma Hakları’ (2017) 3(5) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 57-77. google scholar
41. Kaya T, Çalışma Hakkına Erişimde Yabancı-Vatandaş Temelli Ayrımcılık (Legal Yayıncılık, 2022). google scholar
42. Kavlak B, ‘Uluslararası İşgücü Kanunu ile Getirilen Bir Yenilik: Turkuaz Kart’ (2019) (2) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 337-362. google scholar
43. Loxa A, Sustainability and EU Migration Law: Tracing the History of a Contemporary Concept (Cambridge University Press 2025). google scholar
44. Nomer E, Türk Vatandaşlık Hukuku (30. Baskı, Filiz Kitabevi, 2022). google scholar
45. Özgenç Z, ‘Sığınmacıların Aile Birleşimi Hakkı’ (2018) 37(2) Bursa Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 297-342. google scholar
46. Öztürk T, ‘ILO Üyesi Ülkelerin İş Kazası Sonucu Oluşan Ölüm Oranı Bakımından Kümeleme Yöntemi ile Sınıflandırılması’ (2022) 12(1) Sosyal Güvenlik Dergisi 35-52 doi:10.32331/sgd.1135317. google scholar
47. Peers S, ‘The revised Blue Card Directive: the EU's Search for More Highly skilled Non-EU Migrants’ (2021) EU Law Analysis Erişim Tarihi 30 October 2025. google scholar
48. Süzek S, İş Hukuku (17. Baskı, Beta Basım, 2019). google scholar
49. Süzek S, ‘Bireysel İş Hukukunun Bugünü ve Geleceği’ (2009) (14) Sicil 5, 5-28. google scholar
50. Tiryaki H, Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzinleri (Bilge Yayınevi, 2016). google scholar
51. Tuncay AC, İş Hukukunun Avrupa Birliği İş Hukukuna Uyumu Alpay Hekimler (ed), AB-Türkiye Endüstri İlişkileri (Vedat Yayıncılık, 2004). google scholar
52. Veltri M, ‘The New Blue Card Scheme: A Second Chance For Europe To Attract Foreign Talents’ in Alessandro Bufalini, Giulia Del Turco, Francesco Luigi Gatta, Mario Savino, Michela Tuozzo, Flavio Valerio Virzì, Daniela Vitiello (eds) Annuario ADIM 2021 (Editoriale Scientifica srl, 2022) 76-85. google scholar
53. Walsh J and Ryan F, The Rights of De Facto Couples, Irish Human Rights Commission Report (2006), Erişim Tarihi 30 October 2025. google scholar
54. Weisbrock A, ‘The Right to Family Reunification of Third Country Nationals Under EU Law Is Directive 2003/86/EC In compliance With The ECHR, (2011) (5) Human Rights & International Legal Discourse 138-165. google scholar
55. Yılmaz M, Türk Yabancılar Hukukunda Yabancıların Çalışma İzni (On İki Levha Yayınları, 2017). google scholar