Ortaokul Öğretmenlerinin Otizm Spektrum Bozukluğuna İlişkin Bilgi Düzeylerinin ve Bozukluğa Sahip Bireylere Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi

Öz

Bu araştırmada ortaokul öğretmenlerinin otizmli bireylere yönelik toplumsal tutumları ve otizm spektrum bozukluğuna ilişkin bilgi düzeyleri araştırılmıştır. Araştıranın örneklemini Hatay, Gaziantep illeri başta olmak üzere 9 ilde yaşayan, 158 kişiden oluşan, öğretmen ve diğer mesleklere sahip, kadın ve erkek bireyler oluşturmaktadır. Çalışmada katılımcı bireylerin otizmli bireylere yönelik tutumlarını ölçek için 26 maddeden oluşan Otizmli Bireylere Yönelik Toplumsal Tutumlar Ölçeği ve bilgi düzeylerini ölçmek için 10 maddeden oluşan Otizm Spektrum Bozukluğu Bilgi Ölçeği ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. 71 erkek ve 87 kadından oluşan araştırma grubunun 87’sini öğretmenler, 71’ini de diğer mesleklere sahip bireyler oluşturmaktadır. Yapılan Bağımsız Değişkenler T Testi analizleri sonuçlarına göre; öğretmen bireyler ve diğer mesleklere sahip bireylerin otizme yönelik toplumsal tutumları ve bilgi düzeyleri arasında; kadın ve erkek öğretmen bireyler arasında tutum ve bilgi düzeyleri açısından; kadın ve erkek katılımcıların arasında tutum ve bilgi düzeyleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Otizm
• öğretmen
• toplumsal tutumlar

Kaynakça

1. Al-Sharbati, M., Al-Farsi, Y. M., Al-Sharbati, Z., & Al-Adawi, S. (2011). Awareness about autism among school teachers in Oman: A cross-sectional study. Journal of Autism and Developmental Disorders, 41(2), 522–533. https://doi.org/10.1007/s10803-010-1070-6
2. American Psychiatric Association. (1980). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (3. baskı).
3. American Psychiatric Association. (1987). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (3. baskı, gözden geçirilmiş).
4. American Psychiatric Association. (1994). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4. baskı).
5. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
6. Avramidis, E., & Norwich, B. (2002). Teachers' attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 17(2), 129–147. https://doi.org/10.1080/08856250210129056
7. Bakare, M. O., Ebigbo, P. O., Agomoh, A. O., & Menkiti, N. C. (2008). Knowledge about childhood autism among health workers (KCAHW) questionnaire: Description, reliability and internal consistency. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health, 4(1), 17. https://doi.org/10.1186/1745-0179-4-17
8. Bakkaloğlu, H., Yılmaz, B., Altun-Könez, N., & Yalçın, G. (2018). Türkiye’de okul öncesi kaynaştırma konusunda yapılan araştırmalar bize neler söylüyor? İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(1), 119–150. https://doi.org/10.17679/inuefd.331568

9. Batum, S. (2019). Otizm spektrum bozukluğuna (OSB) yönelik toplumsal tutumlar ölçeği’nin Türkçe uyarlaması ve öğretmenlerin OSB’ye yönelik tutumlarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi].
10. Bauman, S. (2004). Parents of children with mental retardation: Coping mechanisms and support needs [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of Maryland.
11. Bayraklı, H. (2010). Zihinsel engelli ve engelli olmayan çocuğa sahip annelerde yılmazlığa etki eden değişkenlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
12. Bleuler, E. (1950). Dementia praecox or the group of schizophrenias. International Universities Press.
13. Burak, Y. (2019). Otizmli çocukların eğitsel yerleştirilmesi, kaynaştırılması ve bütünleştirilmesinde öğretmenlerle ilgili değişkenlerin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Trakya Üniversitesi.
14. Burak, Y., & Ahmetoğlu, E. (2020). Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların kaynaştırılması ve bütünleştirilmesinde öğretmenlerle ilgili değişkenlerin incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 478–503. https://doi.org/10.17755/esosder.568417
15. Büyüköztürk, Ş. (2004). Veri analizi el kitabı. Pegem A Yayıncılık.
16. Campbell, J., Gilmore, L., & Cuskelly, M. (2003). Changing student teachers’ attitudes towards disability and inclusion. Journal of Intellectual and Developmental Disability, 28(4), 369–379. https://doi.org/10.1080/13668250310001616407
17. Darıca, N., Abidoğlu, Ü., & Gümüşçü, S. (2005). Otizm ve otistik çocuklar. Özgür Yayınları.
18. Diken, İ. H. (2006). Öğretmen adaylarının zihinsel engelli öğrencilerin dahil edilmesine yönelik yeterlilikleri ve görüşleri. Avrasya Eğitim Araştırmaları Dergisi (EJER), (23).
19. Filipek, P. A., Accardo, P. J., Ashwal, S., Baranek, G. T., Cook, E. H., Dawson, G., ... & Volberding, P. (2000). Practice parameter: Screening and diagnosis of autism: Report of the Quality Standards Subcommittee of the American Academy of Neurology and the Child Neurology Society. Neurology, 55(4), 468–479. https://doi.org/10.1212/WNL.55.4.468
20. Gardner, J., & Harmon, T. (2002). Exploring resilience from a parent’s perspective: A qualitative study of six resilient mothers of children with an intellectual disability. Australian Social Work, 55(1), 60–68. https://doi.org/10.1080/03124070208411671
21. Glascoe, F. P. (2000). Early detection of developmental and behavioral problems. Pediatrics in Review, 21(8), 272–280. https://doi.org/10.1542/pir.21-8-272
22. Goldstein, S. (2018). Historical perspective and overview. In S. Goldstein, S. Ozonoff, & S. Rogers (Eds.), Assessment of autism spectrum disorder (ss. 1–25). The Guilford Press.
23. Gözün, Ö., & Yıkmış, A. (2004). Öğretmen adaylarının kaynaştırma konusunda bilgilendirilmelerinin kaynaştırmaya yönelik tutumlarının değişimindeki etkililiği. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(02), 65–77.
24. Hacıibrahimoğlu, B., & Ustaoğlu, A. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara ilişkin bilgi ve tutumlarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 491–506. https://doi.org/10.17679/inuefd.501594
25. Kanner, L. (1943). Autistic disturbances of affective contact. Nervous Child, 2(3), 217–250.
26. Köroğlu, E. (2013). DSM-5 tanı ölçütleri başvuru el kitabı. HYB Yayıncılık.
27. Köse, S., Özbaran, B., Yazgan, Y., Baytunca, M. B., Bildik, T., Erermiş, S., ... & Aydın, C. (2016). The psychometric properties of Turkish version of Autism Spectrum Screening Questionnaire in children aged 6–18 years. Türk Psikiyatri Dergisi, 27(1).
28. Kuhn, R., & Cahn, C. H. (2004). Eugen Bleuler’s concepts of psychopathology. History of Psychiatry, 15(3), 361–366. https://doi.org/10.1177/0957154X04044603
29. Kumpfer, K. L., & Summerhays, J. F. (2006). Resilience in children. Annals of the New York Academy of Sciences, 1094(1), 151–163. https://doi.org/10.1196/annals.1376.014
30. Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American Psychologist, 56(3), 227–238. https://doi.org/10.1037/0003-066X.56.3.227
31. Motavalli Mukaddes, N. (2017). Bebeklikten erişkinliğe otizm: Aileler için kılavuz. Nobel Tıp Kitabevleri.
32. Nergiz, H. (2013). Görme engelli çocuk ebeveynlerinin yaşadığı güçlükler: Çocuğun görme engelinin ebeveyninin tükenmişlik, stres ve yaşam doyumu düzeyleriyle ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
33. Newschaffer, C. J., Croen, L. A., Daniels, J., Giarelli, E., Grether, J. K., Levy, S. E., ... & Windham, G. C. (2007). The epidemiology of autism spectrum disorders. Annual Review of Public Health, 28, 235–258. https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.28.021406.144007
34. Özaydın, L., & Çolak, A. (2011). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ve okul öncesi eğitimde kaynaştırma eğitimine ilişkin hizmet içi eğitim programına dair görüşleri. Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 1(1), 189–226.
35. Özokcu, O. (2018). Türkiye'de okul öncesi öğretmenlerinin kapsayıcı uygulamalardaki öz yeterliliklerinin incelenmesi. Uluslararası Eğitim Çalışmaları, 11(9), 79–89. https://doi.org/10.5539/ies.v11n9p79
36. Patterson, J. M. (2002). Integrating family resilience and family stress theory. Journal of Marriage and Family, 64(2), 349–360. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2002.00349.x
37. Rakap, S., & Kaczmarek, L. (2010). Teachers’ attitudes towards inclusion in Turkey. European Journal of Special Needs Education, 25(1), 59–75. https://doi.org/10.1080/08856250903450848
38. Saraç, T., & Çolak, A. (2012). Kaynaştırma uygulamaları sürecinde ilköğretim sınıf öğretmenlerinin otizmli öğrencilerine yönelik sergiledikleri öğretimsel uyarlamalar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 13(1), 1–21.
39. Segall, M. J., & Campbell, J. M. (2007). Autism inclusion questionnaire [Yayımlanmamış doktora tezi]. University of Georgia.
40. Segall, M. J., & Campbell, J. M. (2012). Factors relating to education professionals’ classroom practices for the inclusion of students with autism spectrum disorders. Research in Autism Spectrum Disorders, 6(3), 1156–1167. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2012.02.007
41. Steiner, A. M., Goldsmith, T. R., Snow, A. V., & Chawarska, K. (2012). Practitioner’s guide to assessment of autism spectrum disorders in infants and toddlers. Journal of Autism and Developmental Disorders, 42(6), 1183–1196. https://doi.org/10.1007/s10803-011-1376-9
42. T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. (2015). Aile hekimliği uygulamasında önerilen periyodik sağlık muayeneleri ve tarama testleri.
43. Tugade, M. M., Fredrickson, B. L., & Feldman Barrett, L. (2004). Psychological resilience and positive emotional granularity: Examining the benefits of positive emotions on coping and health. Journal of Personality, 72(6), 1161–1190. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.2004.00294.x
44. Verhoeff, B. (2013). Autism in flux: A history of the concept from Leo Kanner to DSM-5. History of Psychiatry, 24(4), 442–458. https://doi.org/10.1177/0957154X13500584
45. Walsh, F. (2006). Strengthening family resilience (2. baskı). Guilford Publications.
46. World Health Organization. (2012). World report on disability [Engellilik raporu].