6 Şubat 2023 Tarihli Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Şirketlerin Finansal Performansına Etkisi: BIST Tekstil, Giyim Eşyası ve Deri Sektöründe Bir Uygulama

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinin Borsa İstanbul Tekstil, Giyim Eşyası ve Deri Sektöründe (XTEKS) yer alan şirketlerin finansal performansına olan etkisini, deprem bölgesinde yer alan işletmeler özelinde analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda, deprem öncesi (2022) ve sonrası (2023-2024) dönemlere ait 10 farklı finansal performans kriteri, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışmada, kriter ağırlıklarını belirlemek için Entropi yöntemi, alternatiflerin nihai performans sıralamasını yapmak için ise TOPSIS uygulanmıştır. Entropi analizi, deprem sonrasında finansal performansın önceliklerinin kökten değiştiğini göstermiştir. Kârlılık oranlarının ayırt ediciliğini yitirmesine karşın, likidite oranları (özellikle nakit oranı) ve alacak devir hızı gibi operasyonel verimlilik kriterlerinin ağırlıkları çarpıcı biçimde yükselmiştir. Bu durum, piyasanın belirsizlik ortamında kâr maksimizasyonu yerine finansal dayanıklılık ve kısa vadeli nakit akışını güvence altına almaya odaklandığını ortaya koymaktadır. TOPSIS sonuçları, depremin etkisinin heterojen olduğunu ve sektör genelinde bir performans kaybı yaşandığını göstermiştir. Deprem Bölgesi şirketlerinden ARSAN ve ROYAL’ın 2024 yılında sektörün en üst sıralarında (sırasıyla 1. ve 2. sıra) konumlanması, yüksek içsel finansal disipline sahip şirketlerin afet sonrası dönemde rakiplerinden pozitif yönde ayrışabildiğini kanıtlamıştır. Buna karşın, HATEK gibi şirketlerin skorlarının en alt seviyelere gerilemesi, coğrafi şokun şiddeti ile faaliyet aksamalarının birleştiği durumlarda finansal performansın tamamen sekteye uğrayabildiğini göstermiştir. Çalışma, işletmelerin benzer afetlere karşı finansal açıdan daha güçlü bir konuma gelmesi için, yüksek nakit rezervleri tutmayı, kriz planlarına etkin alacak yönetimi mekanizmalarını dahil etmeyi ve performans değerlendirmesinde kârlılık yerine likidite kriterlerine öncelik vermeyi önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• BIST Tekstil
• Giyim Eşyası ve Deri Sektörü
• Finansal Performans
• TOPSIS
• Deprem

The Effect of the Earthquakes Centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, on the Financial Performance of Companies: An Application in the BIST Textile, Clothing and Leather Sector

Öz

The primary objective of this study is to analyze the impact of the February 6, 2023, Kahramanmaraş-centered earthquake on the financial performance of companies listed in the Borsa Istanbul Textile, Apparel, and Leather Sector (XTEKS), with a specific focus on businesses located in the earthquake zone. For this purpose, 10 different financial performance criteria for the pre-earthquake (2022) and post-earthquake (2023-2024) periods were examined using Multi-Criteria Decision Making (MCDM) techniques. The Entropy Method was employed to determine the criteria weights, and TOPSIS was utilized to rank the final performance of the alternatives. The entropy analysis revealed that the priorities of financial performance changed radically after the earthquake. While profitability ratios lost their distinctiveness, the weights of operational efficiency criteria such as Liquidity Ratios (especially the Cash Ratio) and Receivables Turnover Ratio increased dramatically. This revealed that the market focused on financial resilience and securing short-term cash flow rather than profit maximization in an environment of uncertainty. TOPSIS results indicated that the earthquake's impact was heterogeneous, leading to a decline in performance across the sector. The fact that ARSAN and ROYAL, companies in the Earthquake Zone, were ranked at the top of the sector in 2024 (ranked 1st and 2nd, respectively), demonstrates that companies with strong internal financial discipline can positively differentiate themselves from their competitors in the post-disaster period. Conversely, the decline in scores for companies like HATEK to the lowest levels demonstrates that when the severity of a geographic shock is combined with operational disruptions, financial performance can be completely disrupted. The study recommends maintaining high cash reserves, incorporating effective receivables management mechanisms into crisis plans, and prioritizing liquidity over profitability in performance evaluations to strengthen businesses' financial resilience against similar disasters.

Anahtar Kelimeler

• BIST Textile
• Clothing and Leather Sector
• Financial Performance
• TOPSIS
• Earthquake

Kaynakça

1. AFAD, Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, “Deprem Nedir?” https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu (06.10.2024).
2. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (2018), Türkiye'de Afetler (15.10.2024).
3. AFAD (21.02.2023), “Kahramanmaraş'ta Meydana Gelen Depremler Hk.” https://www.afad.gov.tr/kahramanmarasta-meydana-gelen-depremler-hk-34 (16.10.2024).
4. Akgemci A. (2023), “Kahramanmaraş Merkezli Depremlerin Firmaların Finansal Performansı Üzerindeki Etkisi: İnşaat Sektöründe Bir Uygulama”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 2, ss. 47-60.
5. Aktürk İ. & Albeni M. (2002), “Doğal Afetlerin Ekonomik Performans Üzerine Etkisi:1999 Yılında Türkiye’de Meydana Gelen Depremler ve Etkileri”, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 7, Sayı:1, ss. 1-18.
6. Asker V. (2024), “The Effect Of Kahramanmaraş Earthquakes On Financial Performance: An Application In Companies Located In The Earthquake Area”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 19, Sayı: 3, ss. 713-725.
7. Ayçin, E. & Aşan, Z. (2018), “BIST Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları Endeksinde (XYORT) Yer Alan İşletmelerin Finansal Performanslarının Entropi ve Gri İlişkisel Analiz Bütünleşik Yaklaşımı ile Değerlendirilmesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt:33 Sayı:2, ss. 595–622.
8. Ayçin, E. (2019), “Ülkelerin İnovasyon Performanslarının Ölçümünde Entropi ve MABAC Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinin Bütünleşik Olarak Kullanılması”, Akdeniz İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt:19 Sayı:2, ss. 326–351.

9. Ayçin, E., & Güçlü, P. (2020), “BIST Ticaret Endeksinde Yer Alan İşletmelerin Finansal Performanslarının Entropi ve MAIRCA Yöntemleri İle Değerlendirilmesi”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı: 85, ss. 123–140.
10. Bardakçı H. & Demirtaş F. (2023), “Doğal Afetlerin Dış Ticarete Etkisi: 2023 Türkiye Depremleri ve Sonuçlarının Değerlendirilmesi”, Avrasya Dosyası Dergisi, Cilt: 14, Sayı:1, ss. 183-204.
11. Demiralp, S. (2023). “Türkiye’deki Depremlerin Ekonomik Etkileri ve Politika Önerileri”, İstanbul Politik Araştırmalar Enstitüsü (İstanPol). https://istanpol.org/Uploads/ContentManagementFile/2023-004-turkiyedeki-depremlerin-ekonomik-etkileri-ve-politika-onerileri.pdf (05.09.2025).
12. Erdik, M. (2020). “İstanbul'da Olası Bir Depremin Ekonomik Etkileri”, Boğaziçi Üniversitesi Deprem Araştırma Enstitüsü Yayınları.
13. Erol, İ. & Ferrell, W. G. Jr. (2009). “Integrated Approach For Reorganizing Purchasing: Theory And A Case Analysis On A Turkish Company”. Computers & Industrial Engineering, Cilt:56, Sayı:4, ss. 1192–1204.
14. Ferreira, S. & Karali, B. (2015), “Do Earthquakes Shake Stock Markets?”, Plos One, Cilt:10, Sayı:7. Habertürk (02.03.2023), “Depremin İhracata İlk Etkisi 1.5 Milyar Dolar” (18.10.2024).
15. İlbasan, R. Pandemi Sürecinde Borsa İstanbul'da İşlem Gören Spor Kulüplerinin Finansal Performanslarının TOPSIS Yöntemiyle Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2024.
16. KAP, Sektörler. https://www.kap.org.tr/tr/Sektorler (01.09.2024).
17. Karami, A. & Johansson, R. (2014), “Utilization of Multi Attribute Decision Making Techniques to Integrate Automatic and Manual Ranking of Options”, International Journal of Information Technology & Decision Making, Cilt:13, Sayı:3, ss. 523–539.
18. Kubiczek J. & Derej W. (2021), “Financial Performance Of Businesses In The COVID-19 Pandemic Conditions - Comparative Study”, Polish Journal of Management Studies, Cilt: 24, Sayfa: 1, ss. 123-137.
19. Kurt, G. & Kablan, A. (2022), “Covid-19’un, BIST Ulaştırma Endeksinde faaliyet Gösteren Havayolu İşletmelerinin Finansal Performansı Üzerindeki Etkilerinin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ile Analizi”, İşletme Akademisi Dergisi, Cilt:3 Sayı:1, ss. 16–33.
20. Makki, A. A. & Alqahtani, F. (2023), “The Impact Of COVID-19 On Financial Inequality Among Energy Sector Firms in Saudi Arabia: An AHP–TOPSIS Hybrid Approach”, Journal of Risk and Financial Management, Cilt:16, Sayı:2, ss. 85.
21. Orçun Ç. & Eren B. S. (2017), “TOPSIS Yöntemi İle Finansal Performans Değerlendirmesi: XUTEK Üzerinde Bir Uygulama”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı: 75, ss. 139-154.
22. OECD (2021), “Building Agricultural Resilience To Natural Hazard-Induced Disasters”, OECD Publishing.
23. OECD (2021), “OECD Regional Outlook 2021: Addressing COVID-19 And Moving To Net Zero”, OECD Publishing.
24. OECD (2021), “Building Financial Resilience To Climate Impacts”, OECD Publishing
25. Özdağoğlu, A., Yakut, E. & Bahar, S. (2017). “Machine Selection In a Dairy Product Company With Entropy And SAW Methods Integration”, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 32, Sayı:1, ss. 341–359.
26. Rababah, A., Al-Haddad, L., Sial, M. S., Chunmei, Z. & Cherian, J. (2020). “Analyzing The Effects Of COVID-19 Pandemic On The Financial Performance Of Chinese Listed Companies”, Journal of Public Affairs, Cilt:20, Sayı:4, e2440.
27. TÜİK (2023), “Ekonomik Faaliyet ve Büyüklük Grubuna Göre Temel Göstergeler”, (27.10.2024).
28. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) (2023), “Şubat Ayı İhracat Raporu”. https://www.tim.org.tr (04.10.2025).
29. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (27.08.2024), “Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri 2023”. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Yillik-Sanayi-ve-Hizmet-Istatistikleri-2023-53782 (27.10.2024).
30. Valizadeh P., Karali B. & Ferreira S. (2017), “Ripple Effects Of The 2011 Japan Earthquake On International Stock Markets”, Research in International Business And Finance, Sayı:41, ss. 556-576.
31. Yalnız Z. & Büyükakın F. (2023), “6 Şubat Depreminin Yaşandığı Bölgede Faaliyet Gösteren Tekstil ve Hazır Giyim Firmalarının Etkinlik Analizi”, Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, Cilt: 18, Sayı: 2, ss. 95-123.
32. Yarız, A. (2023), “Depremin Ekonomik Kayıpları ve Gelecek Döneme Etkileri”, Ekonomim. https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/depremin-ekonomik-kayiplari-ve-gelecek-doneme-etkileri/692883 (08.10.2025).
33. Zhang, Z., Cheng, Y. & Liu, N. C. (2014), “Comparison Of The Effect Of Mean-Based Method And Z-score For Field Normalization Of Citations At The Level Of Web of Science Subject categories.” Scientometrics, Cilt:101 Sayı:3, ss. 2129–2140.