Araştırma Makalesi

Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye'de Kuraklığın İncelenmesi

Cilt: 7 Sayı: 1 30 Haziran 2023
PDF İndir
EN TR

Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye'de Kuraklığın İncelenmesi

Öz

Dirençlilik kavramı ekolojik sistemlere olduğu gibi insan-çevre ve sosyo-ekolojik ekosistemlere de uygulanabilir. Bu çalışma, bir insan–çevre sistemi olan, kuraklık tehlikesinin dirençliliğini anlama ve değerlendirmek amacıyla geliştirilen bir kavramsal çerçeve önermektedir. Bu bağlamda, geliştirilen kavramsal çerçeve sosyo-ekonomik göstergelere dayalı olarak operasyonel hale getirilmiş ve Türkiye’deki tüm illere uygulanmıştır. Çalışmada, ilk adımda Türkiye’nin kuraklık tehlikesine "maruz kalma" örüntüsünü ortaya çıkarmak için Standartlaştırılmış Yağış ve Evapotranspirasyon (SPEI) ve Gidiş Teorisi (Run) yaklaşımlarına dayalı kuraklık yoğunluğu hesaplanmıştır. Tanımlanan gösterge ve değişkenlerin göreceli ağırlık değerlerini bulmak için ise Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi kullanılmıştır. Ardından, alt-değişkenler ilgili göstergeler altında birleştirilerek, "Ekonomik, Sosyal ve Yapısal Dirençlilik İndeksi" olarak isimlendirilen üç indeks geliştirilmiştir. Sonuncu adımda, kuraklık yoğunluğu ve alt indekslerin birleşiminden ise "Kuraklık Dirençliliği İndeksi" elde edilmiştir. Çalışmanın bulguları "kuraklık dirençliliğin" en düşük olduğu illerin ülkenin Doğu Akdeniz Bölümü, Güneydoğu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde üzerinde dağılış göstermektedir. Kuraklık dirençliliğin en düşük olduğu iller ise sırasıyla Adana, Adıyaman, Mersin, Osmaniye, Kahramanmaraş ve Diyarbakır olarak tespit edilmiştir. Diğer taraftan, dirençliliği en yüksek yerler Karadeniz ve Marmara Bölgelerindeki illerde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, dirençliliği en yüksek iller sırasıyla Bartın, Rize, Artvin, Ardahan, Bursa ve Sinop olarak bulunmuştur. Elde edilen sonuçlar Doğu Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'nun "kuraklık dirençliliğinin" çarpıcı bir şekilde düşük olduğunu göstermektedir. Bu sonucun muhtemel bir nedeni söz konusu bölgelerin kuraklığa eğilimli iklimi olduğu söylenebilir. Ancak, sosyo-ekonomik bileşeninde kuraklık dirençliliğini etkileyen önemli bir faktör olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu

Proje Numarası

123O348

Teşekkür

Yazarlar desteklerinden dolayı TÜBİTAK'a teşekkür eder.

Kaynakça

  1. Adger, W. N. (2000). Social and ecological resilience: are they related? Progress in Human Geography, 24(3), 347–364.
  2. Adger, W. N., Hughes, T. P., Folke, C., Carpenter, S. R., & Rockström, J. (2005). Social-ecological resilience to coastal disasters. Science, 309(5737), 1036–1039.
  3. Adger, W. N., & Kelly, P. M. (1999). Social Vulnerability to Climate Change and the Architecture of Entitlements. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 4(3/4), 253–266.
  4. Anderson, M. B. (1993). Disaster Vulnerability And Sustainable Development: A General Framework for Assessing Vulnerability.
  5. Birkmann, J. (2013a). Data, indicators and criteria for measuring vulnerability: Theoretical bases and requirements. In J. Birkmann (Ed.), Measuring vulnerability to natural hazards: Towards disaster resilient societies (pp. 80–106). Tokyo, New York: United Nations University Press.
  6. Birkmann, J. (2013b). Measuring vulnerability to promote disaster-resilient societies and to enhance adaptation: Discussion of conceptual frameworks and definitions. In J. Birkmann (Ed.), Measuring vulnerability to natural hazards: Towards disaster resilient societies (pp. 9–79). Tokyo, New York: United Nations University Press.
  7. Blauhut, V., Stahl, K., Stagge, J. H., Tallaksen, L. M., De Stefano, L., & Vogt, J. (2016). Estimating drought risk across Europe from reported drought impacts, drought indices, and vulnerability factors. Hydrology and Earth System Sciences, 20(7), 2779–2800.
  8. Bordi, I., Frigio, S., Parenti, P., Speranza, A., & Sutera, A. (2009). The analysis of the Standardized Precipitation Index in the Mediterranean area: large-scale patterns. Annals of Geophysics, 44(5-6). https://doi.org/10.4401/ag-3549

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Beşeri Coğrafya

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

30 Ekim 2022

Kabul Tarihi

30 Aralık 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 7 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Serkendiz, H., & Tatlı, H. (2023). Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi. Resilience, 7(1), 73-91. https://doi.org/10.32569/resilience.1196557
AMA
1.Serkendiz H, Tatlı H. Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi. Resilience. 2023;7(1):73-91. doi:10.32569/resilience.1196557
Chicago
Serkendiz, Hıdır, ve Hasan Tatlı. 2023. “Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi”. Resilience 7 (1): 73-91. https://doi.org/10.32569/resilience.1196557.
EndNote
Serkendiz H, Tatlı H (01 Haziran 2023) Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi. Resilience 7 1 73–91.
IEEE
[1]H. Serkendiz ve H. Tatlı, “Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi”, Resilience, c. 7, sy 1, ss. 73–91, Haz. 2023, doi: 10.32569/resilience.1196557.
ISNAD
Serkendiz, Hıdır - Tatlı, Hasan. “Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi”. Resilience 7/1 (01 Haziran 2023): 73-91. https://doi.org/10.32569/resilience.1196557.
JAMA
1.Serkendiz H, Tatlı H. Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi. Resilience. 2023;7:73–91.
MLA
Serkendiz, Hıdır, ve Hasan Tatlı. “Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi”. Resilience, c. 7, sy 1, Haziran 2023, ss. 73-91, doi:10.32569/resilience.1196557.
Vancouver
1.Hıdır Serkendiz, Hasan Tatlı. Sosyo-Ekonomik ve Biyofiziksel Bileşenlerine Dayalı Geliştirilen Dirençlilik İndeksi ile Türkiye’de Kuraklığın İncelenmesi. Resilience. 01 Haziran 2023;7(1):73-91. doi:10.32569/resilience.1196557

Cited By