Dirençli Kent Düşüncesi Kapsamında TSK’nin Toplum Temelli Seferberlik Modellerinin Uygulanabilirliği

Öz

Dirençli kentlerin oluşturulması, yalnızca fiziksel altyapıların güçlendirilmesiyle değil; afetlere hazırlıklı, örgütlü ve katılımcı toplumların inşasıyla mümkündür. Bu bağlamda toplum temelli seferberlik yaklaşımları, afet yönetiminde merkezi kurumsal kapasite ile yerel ve toplumsal kapasitenin bütünleştirilmesini amaçlayan önemli bir araç olarak öne çıkmaktadır. Türkiye’de afet yönetimi sistemi içinde Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), mevzuatta “tali unsur” olarak tanımlanmakla birlikte, sahip olduğu lojistik, mühendislik, haberleşme ve personel kapasitesi nedeniyle afetlerin özellikle ilk saatlerinde kritik bir işlev üstlenmektedir. Bu çalışma, dirençli kent ve dirençli toplum yaklaşımı çerçevesinde, TSK’nın seferberlik uygulamalarının toplum temelli seferberlik modelleriyle nasıl bütünleştirilebileceğini tartışmaktadır. Afetler, bir yandan sivil kapasitenin sınırlarını görünür kılarken, diğer yandan TSK’nın seferberlik hazırlıklarını barış döneminde test edebileceği ve geliştirebileceği özgün pratik alanlar sunmaktadır. Bu yönüyle afet ortamları, seferberlik sistemlerinin yalnızca teorik değil, uygulamalı olarak da denenebildiği dinamik süreçler olarak değerlendirilmektedir. Çalışmada, afet yönetiminin yalnızca kriz anına odaklanan bir müdahale süreci olmaktan çıkarılarak; hazırlık, eğitim ve tatbikat döngüleriyle desteklenen toplum temelli bir seferberlik mimarisi içinde ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır. Bu kapsamda, TSK’nın arama-kurtarma, lojistik, mühendislik, sağlık ve haberleşme kabiliyetlerinin, önceden tanımlı protokoller aracılığıyla yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve gönüllü yapılarla entegre edilmesi önerilmektedir. Böyle bir yaklaşımın, hem afet müdahale hızını artıracağı hem de TSK’nın seferberlik hazırlıklarını gerçekçi senaryolar üzerinden güçlendireceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dirençli Kent
• Dirençli Toplum
• Toplum Temelli Seferberlik

Applicability Of Community-Based Mobilization Models Of The Turkish Armed Forces (TAF) Within The Framework of Resilient City Concept

Öz

The construction of resilient cities depends not only on strengthening physical infrastructure but also on building prepared, organized, and participatory societies. In this context, community-based mobilization approaches have emerged as a key mechanism for integrating centralized institutional capacity with local and societal resources in disaster management systems. Within Türkiye’s disaster management framework, the Turkish Armed Forces (TAF), although legally defined as a secondary actor, play a critical role in the early phases of disasters due to their logistical, engineering, communication, and manpower capabilities. This study examines how the mobilization practices of the TAF can be integrated into community-based mobilization models within the broader framework of resilient cities and resilient societies. Disasters not only expose the limitations of civilian response capacity but also provide unique practical environments in which the TAF can test and enhance its mobilization preparedness during peacetime. In this respect, disaster settings are evaluated as dynamic processes where mobilization systems can be exercised and assessed beyond theoretical planning. The study argues that disaster management should move beyond a response-oriented approach and be embedded within a community-based mobilization architecture supported by continuous training and exercise cycles. Accordingly, it proposes the integration of the TAF’s capabilities in search and rescue, logistics, engineering, healthcare, and communications with local governments, non-governmental organizations, and volunteer structures through predefined protocols. Such an approach is expected to improve the speed and effectiveness of disaster response while simultaneously strengthening the TAF’s mobilization readiness through realistic and operational scenarios.

Anahtar Kelimeler

• Resilient City
• Resilient Society
• Community-Based Mobilization

Kaynakça

1. AFAD. (2013, 18 Aralık). Afet ve acil durum müdahale hizmetleri yönetmeliği (AADMHY). T.C. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/12/20131218-5.html
2. AFAD. (2014). Türkiye afet müdahale planı (TAMP). Ankara: T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
3. AFAD. (2022). Afet ve acil durum müdahale hizmetleri yönetmeliği. Ankara: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr
4. AFAD. (2023). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP). Ankara: AFAD Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Başkanlığı.
5. Aydemir, A. (2021). Afet yönetim sisteminin incelenmesinde gönüllülük hizmetleri ve bazı sivil toplum kuruluşları. Afet ve Risk Dergisi.
6. Azimli, S. (2018). Türkiye’de uygulanan afet yönetimi politikaları. International Journal of Social Inquiry.
7. Beşikçi, M. (2012). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı’nın insan gücü seferberliği: Gönüllülük ve direniş arasında. Leiden: Brill.
8. Caymaz, E., & Erenel, F. (2020). Acil durum ve afet yönetiminde güncel bir bakış. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

9. Comfort, L. K. (2000). Quick response report: The Marmara earthquake, 1999. Boulder, CO: Natural Hazards Research and Applications Information Center, University of Colorado.
10. Cutter, S. L., Burton, C. G., & Emrich, C. T. (2010). Disaster resilience indicators for benchmarking baseline conditions. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 7(1), 1–22. https://doi.org/10.2202/1547-7355.1732
11. Çakır, E. (2020). Türkiye’de afete dirençli toplum ve afet eğitimi. İçinde E. Çakır (Ed.), Farklı boyutlarıyla afet eğitimi. Kütahya: Dumlupınar Üniversitesi Yayınları.
12. Drabek, T. E., & McEntire, D. A. (2003). Emergent phenomena and the sociology of disaster. Disaster Prevention and Management, 12(2), 97–112.
13. Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2011). Türkiye’de afet yönetimi ve kurumsal yapılanma. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22, 147–164.
14. Ergünay, O. (1996). Afet yönetimi nedir? Nasıl olmalıdır? İçinde TÜBİTAK Deprem Sempozyumu Bildiriler Kitabı. Ankara: TÜBİTAK.
15. Erturgut, R. (2020). Lojistik seferberlik ve Türkiye uygulamaları. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
16. Erturgut, R., & Dışkaya, S. (2023). Kriz ve afet durumlarında iş birliği mekanizmaları bağlamında sivil–asker iş birliği süreçlerinin değerlendirilmesi.
17. FEMA. (2020). A whole community approach to emergency management. Washington, DC: Federal Emergency Management Agency.
18. Gönüllülük Çalışması. (2022). Türkiye’de bütünleşik afet yönetiminde gönüllülük ve mevzuat. Dirençlilik Dergisi.
19. Kadıoğlu, M. (2017). Afet yönetimi: Beklenmeyeni beklemek, en kötüsünü yönetmek. İstanbul: Marmara Belediyeler Birliği Yayınları.
20. Kamer, S. (2013). Türkiye’de sivil toplum ve demokrasi ilişkisi. Sosyal Bilimler Dergisi.
21. Kemaloğlu, M. (2015). Türkiye’de afet yönetiminin tarihi ve yasal gelişimi.
22. Kemaloğlu, M. (2017). Türkiye’de afet yönetimi: Yapısal ve işlevsel değerlendirme (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
23. Leblebici, Ö. (2014). Afetlerde kamu yönetiminin rolü ve toplum temelli afet yönetimine doğru. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 457–477. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.76859
24. Morales-Burnett, J., & Marx, R. (2022). The rise of the chief resilience officer. Washington, DC: Urban Institute.
25. Mızrak, S. (2018). Eğitim, afet eğitimi ve afete dirençli toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56–67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
26. NATO. (2019). Direnme gücü: Savunmanın ilk ve son hattı. https://www.nato.int
27. NIST. (2017). Community resilience planning guide for buildings and infrastructure systems. Gaithersburg, MD: National Institute of Standards and Technology.
28. OECD. (2018). Resilient cities indicators. Paris: OECD Publishing.
29. Özmen, B., & Özden, Ş. (2013). Türkiye’nin afet yönetim sistemine ilişkin eleştirel bir değerlendirme. Afet ve Risk Dergisi.
30. Palen, L., Vieweg, S., Liu, S. B., & Hughes, A. L. (2007). Crisis informatics. Proceedings of the Third International Conference on E-Social Science.
31. Pfefferbaum, R. L., Van Horn, R. L., & Pfefferbaum, B. (2017). Building resilience to mass trauma events. Boca Raton, FL: CRC Press.
32. Salamon, L. M. (1994). The rise of the nonprofit sector. Foreign Affairs, 73(4), 109–122.
33. Schäfer, P. (2019). Mobilization in modern societies. Crisis Studies Journal.
34. Shaw, R. (2004). Community-based climate change adaptation in Japan. International Journal of Climate Change Strategies and Management.
35. Shaw, R. (2014). Disaster risk governance. Tokyo: United Nations University Press.
36. Sobelson, R. K., Wigington, C. J., Harp, V., & Bronson, B. B. (2015). A whole community approach to emergency management. PMC / NIH.
37. Şahin, Ş. (2019). Türkiye’de afet yönetimi ve 2023 hedefleri. Turkish Journal of Earthquake Research.
38. Tagarev, T., & Ratchev, V. (2011). Civil-military interaction in the EU’s comprehensive approach. IT4Sec Reports.
39. TMMOB. (2023). Kahramanmaraş depremleri raporu. Ankara: TMMOB Yayınları.
40. T.C. Resmî Gazete. (1958). 7126 sayılı Sivil Savunma Kanunu.
41. T.C. Resmî Gazete. (1959). 7269 sayılı Umumi hayata müessir afetler kanunu.
42. T.C. Resmî Gazete. (1983). 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu.
43. T.C. Resmî Gazete. (1999). 4452 sayılı Yetki Kanunu.
44. T.C. Resmî Gazete. (2009). 5902 sayılı AFAD Kanunu. https://www.resmigazete.gov.tr
45. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2019). On birinci kalkınma planı (2019–2023). Ankara.
46. T.C. Resmî Gazete. (2024). 8510 sayılı Seferberlik ve Savaş Hâli Yönetmeliği.
47. Tetik Biçer, Ç. (2025). Afet gönüllülük sistemleri. Afet ve Risk Dergisi.
48. Twigg, J. (2009). Characteristics of a disaster-resilient community. DFID.
49. Twigg, J., & Cutter, S. (2015). Disaster resilience and community capacity. Global Environmental Change, 36, 1–7. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2015.07.009
50. UNDRR. (2024). Community-based disaster risk reduction (CBDRR). United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
51. Uzun, C. D. (2016). 15 Temmuz darbe girişimi sonrası OHAL. SETA.
52. Üçok, M. (2019). NATO’da sivil-asker iş birliği. Güvenlik Stratejileri Dergisi.
53. Varol, N., & Buluş Kırıkkaya, E. (2017). Afetler karşısında toplum dirençliliği. Resilience, 1(1), 1–9. https://doi.org/10.32569/resilience.344784
54. Yıldırım, K. (2022). Kentsel dirençlilik. Kent Akademisi Dergisi. https://doi.org/10.35674/kent.1009701
55. Zook, M., Graham, M., Shelton, T., & Gorman, S. (2010). Volunteered geographic information. World Medical & Health Policy.