Department of Arabic Language and Rhetoric: Current Situation, Problems, and Solutions

Yıl 2025, Sayı: 30, 149 - 168, 30.12.2025

Ali Bulut

https://doi.org/10.32950/rid.1786090

Öz

The Department of Arabic Language and Rhetoric is one of eight disciplines within the Department of Fundamental Islamic Sciences within the Faculties of Theology and Islamic Sciences. This department aims to teach the four fundamental skills (listening, reading, writing, and speaking) using both classical and modern aspects of the Arabic language. As the language of the Quran and Sunnah, Arabic plays a key role in understanding Islamic sciences. Therefore, students with a good command of Arabic can read and understand religious sources in their original language, communicate with Arabic-speaking nations, and follow developments in the Arab world through print and broadcast media.
The Department of Arabic Language and Rhetoric offers Arabic preparatory classes, as well as compulsory and elective courses in undergraduate, graduate, and doctoral programs. The department's core subjects include lexicon, grammar, grammar, rhetoric, literature, and translation. Lexicon examines vocabulary; grammar examines word structure and inflection; grammar examines the functions and phrasing of words in sentences; and rhetoric, encompassing the sciences of meaning, explanation, and bedî (bedî), examines the appropriate and timely delivery of words. Literature encompasses a nation's poetry and prose, while translation refers to the complete and accurate translation of a source language text into the target language. Translation is divided into two categories: literal and spiritual; literal translation adheres to the text's literal meaning, while spiritual translation aims to convey its meaning.
After the Ottoman Empire, Arabic language instruction in Turkey began with the opening of the Faculty of Theology at Darülfünun in 1924. Arabic courses were previously offered at Darülfünun-i Şahane in the 1900s. The Faculty of Theology was closed with the 1933 university reform, but it was reopened at Ankara University in 1949. The Department of Arabic Language and Rhetoric was incorporated into the Department of Fundamental Islamic Sciences in 1991 as a result of the academic reorganization within the Faculty of Theology. Seven departments were established under the Department of Fundamental Islamic Sciences: Tafsir (Exegesis), Hadith (Hadith), Islamic Law, Kalam (Theology), History of Islamic Sects, Sufism, and Arabic Language and Rhetoric. Currently, the eighth department is the Department of Quran Recitation and Recitation.
Currently, Arabic instruction is intensively taught in preparatory classes in approximately 100 faculties of theology. The department's responsibilities include developing students' language skills, ensuring their understanding of religious texts, and supporting their communication with Arabic speakers. Problems encountered in Arabic language instruction stem from the student, teacher, curriculum, course materials, teaching methods, and the physical environment. Students' prejudices, apathy, and poor study habits hinder learning. Teachers' pedagogical and communication skills, the appropriateness of the curriculum, the quality of course materials, and the adequacy of the physical environment are crucial for the effectiveness of Arabic language instruction. Improving Arabic language instruction requires increasing student motivation, ensuring that course materials are appropriate for students' level and use, and utilizing an elective method that incorporates aspects of each Arabic language teaching method suitable for our students.
Additionally, maintaining Arabic preparatory classes at the ideal number of students (15-25), enriching instruction with visuals, leveraging technological opportunities, and engaging teachers in communication to share experiences will be extremely beneficial for Arabic language learning. This will increase the effectiveness of Arabic language instruction and enable students to better understand both classical and modern Arabic texts.

Anahtar Kelimeler

Arabic Language and Rhetoric , Arabic teaching , language , literature , postgraduate studies

قسم اللغة العربية وبلاغتها: الواقع الراهن، والمشكلات والحلول

Öz

يُعَدّ قسم اللغة العربية وبلاغتها أحد الأقسام الثمانية التابعة لقسم العلوم الإسلامية الأساسية في كليات الإلهيات والعلوم الإسلامية. يهدف هذا القسم إلى تعليم المهارات الأربع الأساسية (الاستماع، القراءة، الكتابة، والمحادثة) مع مراعاة الجوانب الكلاسيكية والمعاصرة للغة العربية. ونظرًا لكون العربية لغة القرآن الكريم والسنة النبوية، فإنها تؤدي دورًا رئيسًا في فهم العلوم الإسلامية. ومن ثمّ، فإن الطالب الذي يتقن اللغة العربية يستطيع قراءة وفهم المصادر الدينية بلغتها الأصلية، والتواصل مع الناطقين بالعربية، ومتابعة المستجدات في العالم العربي من خلال وسائل الإعلام المطبوعة والمرئية والمسموعة.
يقدّم قسم اللغة العربية وبلاغتها دروسًا تمهيدية في اللغة العربية، بالإضافة إلى مقررات إلزامية واختيارية على مستوى الإجازة والماجستير والدكتوراه. وتشمل المواد الأساسية للقسم: المعجم، النحو، الصرف، البلاغة، الأدب، والترجمة. يتناول المعجم دراسة الألفاظ، ويدرس الصرف بنية الكلمة وتصريفها، بينما يعالج النحو وظائف الكلمات وإعرابها داخل الجملة. وتشمل البلاغة علوم المعاني والبيان والبديع، وتهتم بإيراد الكلام على وجهه المناسب بحسب المقام. أما الأدب فيتناول الشعر والنثر في ثقافة الأمة، في حين تهدف الترجمة إلى نقل النصوص من لغة المصدر إلى لغة الهدف نقلاً تامًا ودقيقًا. وتنقسم الترجمة إلى قسمين: الترجمة الحرفية التي تلتزم بظاهر النص، والترجمة المعنوية التي تركّز على نقل المعنى.
بعد سقوط الدولة العثمانية، بدأ تعليم اللغة العربية في تركيا بافتتاح كلية الإلهيات في دار الفنون عام 1924. وكانت دروس اللغة العربية تُقدَّم في دار الفنون الشاهانية منذ أوائل القرن العشرين. أُغلِقت كلية الإلهيات مع إصلاح الجامعات سنة 1933، ثم أُعيد افتتاحها في جامعة أنقرة عام 1949. وقد أُدرِج قسم اللغة العربية وبلاغتها ضمن قسم العلوم الإسلامية الأساسية عام 1991 نتيجة إعادة الهيكلة الأكاديمية في كليات الإلهيات. وأُنشئت سبعة أقسام تحت مظلة العلوم الإسلامية الأساسية: التفسير، الحديث، الفقه الإسلامي، الكلام، تاريخ الفرق الإسلامية، التصوف، واللغة العربية وعلوم البلاغة. وفيما بعد أُضيف القسم الثامن وهو قسم قراءات القرآن الكريم وأدائه.
تُدرَّس اللغة العربية اليوم بشكل مكثف في الدروس التمهيدية في نحو مئة كلية إلهيات. وتتمثل مهام هذا القسم في تطوير مهارات الطلاب اللغوية، وضمان قدرتهم على فهم النصوص الدينية، ودعم تواصلهم مع الناطقين بالعربية. وتنبع المشكلات التي تواجه تعليم العربية من جوانب متعددة: الطالب، المعلم، المنهج، المواد الدراسية، طرق التدريس، والبيئة المادية. حيث تعيق أحكام الطلاب المسبقة وعدم اهتمامهم وضعف عاداتهم الدراسية عملية التعلّم. كما أن مهارات المعلمين البيداغوجية والتواصلية، وملاءمة المناهج، وجودة المواد الدراسية، وكفاية البيئة التعليمية كلها عوامل حاسمة في نجاح تعليم اللغة العربية. ولتحسين تعليم العربية ينبغي رفع دافعية الطلاب، وضمان توافق المواد الدراسية مع مستوياتهم واحتياجاتهم، واعتماد منهج انتقائي يجمع بين أساليب تعليم العربية بما يناسب الطلاب.
إضافة إلى ذلك، فإن الحفاظ على العدد المثالي للطلاب في الصفوف التمهيدية (من 15 إلى 25 طالبًا)، وإغناء الدروس بالوسائل البصرية، والاستفادة من الإمكانات التقنية، وتشجيع المعلمين على تبادل الخبرات من خلال التواصل فيما بينهم، سيكون ذا فائدة كبيرة في تعلّم اللغة العربية. ومن شأن هذه الإجراءات أن تزيد من فعالية تعليم اللغة العربية وتمكّن الطلاب من فهم النصوص العربية الكلاسيكية والمعاصرة على نحو أفضل.

Anahtar Kelimeler

اللغة العربية وبلاغتها، تعليم العربية، اللغة، الأدب، الدراسات العليا

Arap Dili ve Belâgati Anabilim Dalı: Mevcut Durum, Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Öz

Arap Dili ve Belâgati Anabilim Dalı, İlahiyat ve İslami İlimler Fakülteleri bünyesinde Temel İslam Bilimleri Bölümüne bağlı sekiz disiplinden biridir. Bu anabilim dalı, Arap dilinin klasik ve modern yönleriyle dört temel beceriyi (dinleme, okuma, yazma, konuşma) öğretmeyi amaçlar. Arapça, Kur’an ve Sünnet’in dili olarak İslamî ilimlerin anlaşılmasında kilit bir rol oynar. Bu nedenle, iyi derecede Arapça bilen öğrenciler, dini kaynakları orijinal dilinde okuyup anlayabilir, Arapça konuşan milletlerle iletişim kurabilir, yazılı ve görsel medyadan Arap dünyasındaki gelişmeleri takip edebilir.
Arap Dili ve Belâgati Anabilim Dalının, Arapça hazırlık sınıfları ile lisans, yüksek lisans ve doktora programlarında zorunlu ve seçmeli dersleri bulunmaktadır. Anabilim Dalının temel konuları arasında lügat, sarf, nahiv, belâgat, edebiyat ve çeviri konuları yer alır. Lügat, kelime bilgisini; sarf, kelime yapısı ve çekimini; nahiv, kelimelerin cümledeki görevlerini ve i’rabını; meânî, beyân ve bedî’ ilimlerinden oluşan belâgat ise sözün yerinde ve zamanında söylenilmesini inceler. Edebiyat, bir milletin şiir ve nesir ürünlerini kapsarken, çeviri, kaynak dildeki metnin hedef dile noksansız ve doğru bir şekilde aktarılmasını ifade eder. Çeviri, lafzî (harfî) ve mânevî (tefsîrî) olarak ikiye ayrılır; lafzî çeviri metnin lafzına bağlı kalarak anlamın aktarılmasını, mânevî çeviri ise maksadın aktarılmasını hedefler.
Osmanlı Devletinden sonra Türkiye’de Arap dili öğretimi, 1924’te Dârülfünûn’da açılan İlahiyat Fakültesi ile başlar. Öncesinde 1900’lerde Dârülfünûn-i Şahânede Arapça dersleri verilmiş, 1933 üniversite reformuyla İlahiyat Fakültesi kapatılmış, ancak 1949’da Ankara Üniversitesi’nde yeniden açılmıştır. Arap Dili ve Belâgati Anabilim Dalı, 1991 yılında İlâhiyat fakültelerindeki akademik teşkilatlanma neticesinde Temel İslâm Bilimleri Bölümü çatısı altındaki yerini almıştır. Temel İslâm Bilimleri Bölümü altında, Tefsir, Hadis, İslâm Hukuku, Kelâm, İslâm Mezhepleri Tarihi, Tasavvuf ve Arap Dili ve Belâgati olmak üzere 7 Anabilim dalı açılmıştır. Günümüzde 8. olarak da Kur'ân-ı Kerim Okuma ve Kıraat İlmi Anabilim Dalı vardır.
Günümüzde 100 civarında İlahiyat Fakültesi’nde Arapça öğretimi, hazırlık sınıflarında yoğun bir şekilde sürdürülmektedir. Anabilim dalının görevleri arasında, öğrencilerin dil becerilerini geliştirmek, dini metinleri anlamalarını sağlamak ve Arapça konuşanlarla iletişim kurmalarını desteklemek yer alır. Arapça öğretiminde karşılaşılan problemler; öğrenci, öğretmen, müfredat, ders materyali, işleniş yöntemi ve fiziki ortam kaynaklı olarak ele alınır. Öğrencilerin önyargıları, ilgisizlik ve yetersiz çalışma alışkanlıkları öğrenmeyi zorlaştırır. Öğretmenlerin pedagojik formasyon ve iletişim becerileri, müfredatın uygunluğu, ders materyallerinin kalitesi ve fiziki ortamın yeterliliği Arapça öğretiminin verimliliği açısından önemlidir. Arapça öğretiminin iyileştirilmesi için öğrenci motivasyonunun artırılması, ders materyallerinin öğrenci seviyesine ve kullanımına uygunluğu, Arapça öğretim yöntemlerinden her yöntemin öğrencilerimize uygun olan yönlerini ihtiva eden seçmeli bir yöntemin kullanılması önem arz etmektedir.
Ayrıca, Arapça hazırlık sınıflarının ideal öğrenci sayısında (15-25) tutulması, öğretimin görsellerle zenginleştirilmesi, teknolojinin sunduğu imkânlardan yararlanılması ve öğretmenlerin tecrübe paylaşımı için iletişim hâlinde olmaları Arapça öğretimi açısından son derece faydalı olacaktır. Bu sayede, Arapça öğretiminin verimliliği artacak, öğrencilerin hem klasik hem de modern Arapça metinleri daha iyi anlamaları sağlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

Arap Dili ve Belâgati , Arapça öğretimi , dil , edebiyat , lisansüstü çalışmalar

Kaynakça

• Abdülhamîd, Muhammed Muhyiddin. Durûsü’t-Tasrîf. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1411/1990.
• Acar, Ömer – Özçelik, Ayten. “Başlangıçtan Günümüze İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretimi”. Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye’de İlahiyat Eğitimi. ed. İrfan Aycan vd. 497-534. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2023.
• Arapça Dil Bilgisi, ed. Ali Bulut, İDAV Yay, İstanbul 2024.
• Altıntaş Muhammed Esat, “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Karşılaşılan Sorunlar: Bir Meta-Sentez Çalışması”, Eskiyeni, 52 (Mart 2024), 405-433.
• Altun, Ahmet. “Arapça Eğitiminde Kelime Öğretiminin Önemi ve Öğretim Yöntemleri”. Aydın Arapça Araştırmaları Dergisi (AYAD) 3/2 (Aralık 2021), 133-148.
• Araz, İsmail - Şimşek, Sultan. “Dârülfünunda Arap Edebiyatı Tarihi Derslerinin İlk İzleri: Ulûm-i Âliye-i Dîniyye ve Edebiyat Şubeleri Müderrisi Mehmed Fehmi’nin Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye Eseri Örneği”. Darulfunun İlahiyat 36 (2025), 175-205.
• Arslan, Ahmet Turan, “Türkiyede Din Eğitimi”, M.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 7-19, 1989-1992, (155-176).
• Arslan Sözüdoğru, Hatice. “Klasik Arapça Metin Okuma Becerisinde Esas Alınan Kaynaklar ve Nihad Mazlum Çetin’in Yöntemi İle Alana Katkısı”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji Ve Çeviribilim Dergisi 6/1 (2024), 14-26.
• Arslan, İclal. “2018-2022 Yılları Arası Arap Dili Eğitimiyle Alakalı Yapılmış Lisansüstü Tezler”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 29 (2022), 771-804.
• Aydın Mehmet Zeki. “Eğitimde Program Geliştirme ve Arapça Dersi Öğretim Programı Üzerine”. CÜİFD, Sayı 1, Sivas, 1996, s. 132;
• Ayhan Halis, “İlâhiyat Fakültesi”, DİA, 22/70-72;
• Bağdatlı Müderriszâde Mehmed Fehmi. Târîh-i Edebiyyât-ı Arabiyye Arap Edebiyatı Tarihi Cahiliye Devri. ed. İsmail Araz. Ankara: Fecr Yayınları, 2021.
• Bayraktar, Muhammet Mustafa. “Dârü’l-Fünûn’dan Günümüze Türkiye’de İlahiyat/İslâmi İlimler Fakültelerinin Akademik Yapılanma Sorunu Üzerine Bir İnceleme”. Eskiyeni 47 (Eylül 2022), 437-462.
• Baytar, Yaşar Seracettin. “Belli Başlı Dil Öğretim Metotları ve Bunların Arap Dili Öğretimi Açısından Eleştirel Değerlendirmesi”. EKEV Akademi Dergisi 20/67 (Yaz 2016), 315-337.
• Bostancı, Ahmet. “İlâhiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminde Kullanılan Ders Kitapları ve Diğer Araç Gereçlerin Tespit ve Analizi”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2005), 1-30.
• Bulut, Ali, Belâgat Terimleri Sözlüğü, İFAV Yay, İstanbul 2020.
• Bulut, Ali, “Arap Dili ve Belâgatı”, İlahiyat Atlası, Editör: Süleyman Turan, Bayramali Nazıroğlu, H. Yusuf Acuner, Ensar Neşriyat İstanbul 2018, s. 243-262
• Ali Bulut, Belâgat Meânî – Beyân – Bedîʻ, İFAV Yay, İstanbul 2023Bulut, Ali, Arapça Dilbilgisi Sarf, İstanbul: İFAV Yay, 2024.
• Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd, es-Sıhâh Tâcü’l-Lüga ve Sıhâhu’l-Arabiyye. thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr, Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut 1407/1987.
• Civelek, Yakup. “Türkiye’de Arapça Öğretimine Dair Teklifler”. YÜİFD Yıl 2, Sayı 2, Van, 1998, 225-283.
• Cürcânî, Abdülkâhir, Delâilü’l-İ‘câz fî İlmi’l-Meânî, nşr. Mahmud Muhammed Şakir, Matbaatü’l-Medenî, Kahire 1413/1992.
• Çağrıcı, Mustafa, "Edep", DİA, 10/412-414.
• Çıkar, Mehmet Şirin, “Temel Kaynakları Bağlamında İlmu’l-Edeb Terimi ve İçeriği”, Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, Yıl: V, Sayı: 19, Güz 2005, 47-56
• Çilek, Ersin. “Arap Dili Eğitimi Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi ve Güncel Eğilimler Üzerine Değerlendirilmesi”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 36 (2023), 1042-1061.
• Dakr, Abdülganî. Muʻcemü’l-Kavâidi’l-Arabiyye fi’n-Nahv ve’s-Sarf. Dimaşk: Dâru’l-Kalem, 1406/1986.
• Durmuş, İsmail. “Nahiv”. DİA. 32/300.
• Durmuş, İsmail. “Sözlük”. DİA. 37/398.
• Ebû Hilâl el-Askerî, el-Mu̒cem fî Bakıyyeti’l-Eşyâ, thk. Ahmed Abdüttevvâb Avd, Dâru'l-Fazîle, Kahire ty.
• Ebü’l-Ferec el-İsfehânî, Ali b. el-Hüseyn (öl. 356/967). el-Egânî, thk. Abdülemir Ali Mühennâ, I-XXV, Dâru’l-Kütübi’l- İlmiyye, Beyrut-1986.
• Ege, Ramazan – Kahraman, Ahmet Ensar. “Arap Dili Ve Belâgatında Sözlük - Sözlük Çeşitleri ve Terim Sözlükleri”. Türk Akademik Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi 3/1 (2020), 39-47.
• Elhadky, Islam Youssry – Şimşek, Sultan. “Türkiye’deki İlâhiyat ve İslâmî İlimler Fakülteleri Öğrencilerinin Hazırlık Sınıflarındaki Arapça Öğretim Programlarına Yönelik Tutumları”. Darulfunun İlahiyat, 30/1, ‘Darulfunun İlahiyat’, (2019), 231-262.
• Ergün Mustafa vd., “İdeal Bir Öğretim Elemanının Özellikleri”, A.K.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 3, Afyon 1999.
• Halîl b. Ahmed el-Ferâhîdî. Kitâbü’l-Ayn. thk. Mehdî el-Mahzûmî – İbrahim es-Sâmerrâî. yy, ty.
• Hamelâvî, Ahmed. Şeze’l-Arf fî Fenni’s-Sarf. thk. İrfan Mataracî. Beyrut: Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, ty.
• Harmancı, Hasan. Türkiye'de Arap Dili, Edebiyatı ve Belagatı Alanında Yayımlanan Türkçe Eserler Dizini 1928-2018. İstanbul: Çizgi Kitabevi, 2020.
• Hatîb, Abdüllatif Muhammed. el-Müstaksâ fî İlmi’s-Sarf. Kuveyt: Dâru’l-Urûbe, 1424/2003.
• Işkın, Gökhan Sebati – Daşkıran, Yaşar. “İlahiyat Fakülteleri Arap Dili ve Belağatı Anabilim Dalları’nda Yapılan Lisansüstü Tezlerle İlgili Bir Değerlendirme”. CÜ Sosyal Bilimler Dergisi 35/1, (Haziran 2011), 46-60.
• İbn Abdirabbih, el-‘İkdü’l-Ferîd, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1404.
• İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn Abdullah b. Yûsuf. Evdahu’l-Mesâlik ilâ Elfiyyeti İbn Mâlik. thk. Yusuf Şeyh Muhammed el-Bikâî. yy, ty.
• İbn Manzûr. Lisânü’l-Arab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1414.
• İbn Usfûr, Ebü’l-Hasan Alî b. Mü’min. el-Mümtiu’l-Kebîr fi’t-Tasrîf. yy: Mektebetü Lübnan, 1996.
• İbnü’l-Enbârî, Ebü’l-Berekât Kemalûddin Abdurrahman b. Muhammed. Nüzhetü’l-Elibbâ’ fî Tabakâti’l-Üdebâ’. thk. Muhammed Ebû el-Fazl İbrahım. Kahire, ty.
• İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Feth Ziyâüddin Nasrullah b. Muhammed. el-Meselü’s-Sâir fî Edebi’l-Kâtib ve’ş-Şâ‘ir. thk. Ahmed el- Hûfî – Bedevî Tabâne. Kâhire, ty.
• İbnü’n-Nedîm, Muhammed b. İshak. el-Fihrist. Beyrut, ty.
• Kabâve, Fahreddin. İlmü’s-Sarf et-Tasrîfü’l-Müşterek Tasrîfü’l-Esmâ ve’l-Efʻâl. Beyrut: Mektebetü Lübnân Nâşirûn, 2012.
• Karaarslan, Nasuhi Ünal, “Arapça Öğretimi Konusunda Esas Alınacak Hususlar”, Din Öğretimi ve Din Hizmetleri Semineri, Ankara, 1988, s. 153;
• Karakütük, Kasım, “Türkiye’de Lisansüstü Öğretim, Sorunları ve Çözüm Önerileri”, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2019, 22 (1),.s. 506. (505-528)
• Kâsimî, Ali el-. “el-Mu̒cem ve’l-Kâmûs Dirâse Tatbîkiyye fî İlmi’l-Mustalah”. Mecelletü’l-Lügati’l-Arabiyye 6 (2002), 63-89.
• Kelebek, Mustafa, “Öğretim Yöntemleri ve Arapça Öğretim Teknikleri Üzerine”, CÜİFD, Sayı 3, Sivas, 1999, 394-395.
• Kılıç, Hulusi. “Sarf”. DİA. 36/136-137.
• Kılıç, Hulusi, “Belâgat”, DİA, 5/380-383.
• Kılıç, Ramazan. “Arap Dili ve Belâgati Anabilim Dalındaki Lisansüstü Tezlerin Tema, Cinsiyet, Üniversite ve Öğrenim Türü Bakımından Analizi”. Dergiabant 12/1 (Mayıs 2024), 237-258.
• Kılınçkaya, Abdullah. “Türkiye’de Arap Dili Alanında Yapılan Yüksek Lisans ve Doktora Tezleri-III (2004-2013)”. NÜSHA Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 2/27 (2005), 95-130.
• Kızılcık, Abdullah. Uygulamalı Arapça Dilbilgisi Sarf. İstanbul: Ravza Yayınları, 2012.
• Lebedî, Muhammed Semîr Necîb. Mu̒cemü’l-Mustalahâti’n-Nahviyye ve’s-Sarfiyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1405/1985.
• Merâgî, Ahmed Mustafa. Hidâyetü’t-Tâlib Kısmü’s-Sarf. yy, ty.
• Muhammed, Abdülazîm. “el-Lüga”. Mecelletü Medârât 1 (1993), 114-122.
• Öcal, Mustafa, “İlahiyat Fakültelerinin Tarihçesi”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1/1, (1986), 111-123.
• Öcal, Mustafa, (Temel Eğitim ve Orta Öğretimde) Din Eğitimi ve Öğretiminde Metodlar, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., Ankara, 1991.
• Öcal, Mustafa. “Daru’l-Fünûn İlahiyat Fakültesinin Öğretim Süresi Ders Programı ve Mezuniyet Belgesi Örnekleri”. Dârülfünûn İlahiyat Sempozyumu (18-19 Kasım 2009 İlahiyat Fakültesi, İstanbul). 183-205. İstanbul, 2010.
• Öcal, Mustafa. “Yüksek İslâm Enstitüsü”. DİA, 44/48-52.
• Özdemir, Abdurrahman, “İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretiminin Gerekliliği, Karşılaşılan Sorunlar Ve Çözüm Önerileri”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10 / 2004, 27-47.
• Râcihî, Abduh. et-Tatbîku’s-Sarfî. Beyrut: Dâru’n-Nahdati’l-Arabiyye, 1426/2004.
• Sâmerrâî, Muhammed Fâdıl. es-Sarfü’l-Arabî Ahkâm ve Meânî. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1434/2013.
• Sancak, Yusuf, “Yabancı Dil Eğitimi-Öğretimi ve Arapça”, EKEV Akademi Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, Erzurum, 1999, 53-67.
• Sîbeveyh. el-Kitâb. thk. Abdüsselam Muhammed Harun. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 1408/1988.
• Şaban, İbrahim, “Talîmü’l-Lugati’l-Arabiyye fi’l-Câmiâti’t-Türkiyye”, el-Lugatü’l-Arabiyye fî Türkiyâ, Editör: Mahmud Muhammed Kaddûm, Riyad: 2016, 195-214.
• Tayşir, Eyüp Aygün, Bu Tez Nasıl Bitecek?, İstanbul: İletişim Yayınları, 2019.
• TDK Güncel Türkçe Sözlük. “Çevirmen”. 17.08.20225. https://sozluk.gov.tr/
• Uçar, Recep, İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Profili, Akademik Eğilimleri ve Aldıkları Eğitime İlişkin Memnuniyet Algıları (İnönü Üniversitesi Örneği), İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi, 8/2, (2017), 97-170
• Uzunoğlu, M. Vecih. “Türkiye’de Arap Dili Alanında Yapılan Yüksek Lisans ve Doktora Tezleri (1956-2002)”. NÜSHA Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 3/8 (2003), 7-31.
• Uzunoğlu, M. Vecih. “Türkiye’de Arap Dili Alanında Yapılan Yüksek Lisans ve Doktora Tezleri-II (1956-2004)”. NÜSHA Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 5/17 (2005), 7-36.
• Uzunoğlu, M. Vecih. “Türkiye’de Arap Dili Alanında Yapılan Yüksek Lisans ve Doktora Tezleri-III (1956-2013)”. NÜSHA Şarkiyat Araştırmaları Dergisi 40 (2015), 1-52.
• Ünver, Metin – Sarıkaya, Hüseyin. Üç Devir Bir Fakülte Türkiye’nin İlk İlahiyat Fakültesinin Tarihi (1900-1933). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 2022.
• Yâkût el-Hamevî. Mucemü'l-Üdebâ (İrşâdü'l-Erîb ilâ Marifeti'l-Edîb). thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru'’-Garbi'’-İslâmî, 1414/1993.
• Yıldırım, Tuğba. Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretiminde Eğitsel Oyun Yöntemi. Yüksek Lisans Tezi. FSMVÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2017.
• Zebîdî, Muhammed Mürtezâ el-Hüseynî. Tâcü’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kâmûs. thk. Komisyon, Vizâratü’l-İrşâd ve’l- Enbâ’, Kuveyt 1422/2001.
• Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân. Siyeru A̒lâmi’n-Nübelâ. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1427/2006.