The Trial of Abraham According to Spinoza and Kierkegaard

Yıl 2026, Sayı: 31 , 1 - 17 , 20.04.2026

Ayhan Öztaş

https://doi.org/10.32950/rid.1839674

https://izlik.org/JA48PN96UJ

Öz

Early representatives of Modern philosophy (Bacon, Hobbes, Descartes), inspired by the methods and success of the natural sciences, established material and worldly salvation as the primary goal, replacing the concept of spiritual salvation. In this school of thought, where knowledge was desired not merely for understanding but for the power it would provide, the God-centered worldview of the Middle Ages yielded to the human-centered humanism characteristic of the Renaissance and the Enlightenment. Hegel, aiming to prevent Enlightenment rationalism from threatening traditional beliefs, sought to ground the truth claims of faith on a rational foundation, asserting that there was no contradiction between reason and faith. In contrast, Kierkegaard (1813–1855) opposed Hegel’s attempt to explain everything, including religious faith, within a single rational system, and rejected those who sought to reconcile philosophy and religion through this system. Kierkegaard criticized the modern age’s tendency to level individuals through abstract concepts, causing the singular person’s subjectivity to be lost and generalized. Instead, he emphasized subjective truth and the individual’s solitude; the most important example he utilized to explore these ideas is the incident of Abraham’s sacrifice of his son. Spinoza (1632-1677), representing the pinnacle of the modern rationalist tradition by explaining God through a geometric order, and Kierkegaard, who opposed this systemic thought with existential subjectivity, are two prominent figures who filtered faith systems inherited from Jewish and Christian traditions through a philosophical lens. This study, which compares the philosophies of Spinoza and Kierkegaard—serving as a summary of the fundamental tension between modern philosophy's rational/universal system and individual/faith-based existence—aims to concretize the subject through the trial of Abraham. The main problem of the article is how a divine command and the human action in response to it are grounded in terms of God, faith, and ethics, within the framework of a rational system identified with the laws of nature versus a paradoxical realm of faith that transcends reason. The study aims to reveal the fundamental differences between Kierkegaard’s emphasis on subjective and existential faith and Spinoza’s reason-based pantheistic approaches within the context of the sacrifice narrative. In this context, the fundamental elements of the narrative of Abraham’s sacrifice and its theological interpretations are briefly touched upon first. Subsequently, Kierkegaard’s understanding of faith and ethics is examined based on his work Fear and Trembling, and then Spinoza’s view of God and morality is discussed based on his works Ethics and the Theological-Political Treatise. The article does not aim for a holistic analysis of the two philosophers’ entire systems of thought but focuses solely on the philosophical and theological evaluations derived from the story of Abraham’s sacrifice. The comparative philosophical analysis method was adopted in the study. Accordingly, the narrative was first presented descriptively. Following this, Kierkegaard’s existential understanding of faith, explained through the concept of the “absurd” to express the individual’s solitude before God and a situation transcending ethical norms, was analyzed. Concurrently, Spinoza’s reason-based metaphysical system, his view of God as a necessary being, and his explanation of religious commands within the framework of natural laws were analyzed using a hermeneutic approach based on their core works. In the final stage, the philosophers’ approaches were compared to reveal the fundamental distinctions and similarities between them. Thus, this religious narrative is treated not merely as a theological event but as a significant testing ground for philosophical thought. Furthermore, by comparatively addressing these two distinct and striking approaches concerning the religion-philosophy and reason-revelation reconciliation debate—a significant topic in the history of philosophy—this study points to the necessity and possibility of a more reasonable rationalism, rather than approaches that prioritize reason in religious narratives while losing the religious essence, emotional dimension, and spirit of the narrative.

Anahtar Kelimeler

History of Philosophy , Ethics , Faith , Spinoza , Kierkegaard.

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Spinoza ve Kierkegaard’da Hz. İbrahim’in İmtihanı

https://izlik.org/JA48PN96UJ

Öz

Doğa bilimlerinin yöntem ve başarısından ilham alan Modern felsefenin erken dönem temsilcileri (Bacon, Hobbes, Descartes), manevî kurtuluş yerine maddî ve dünyevî kurtuluşu temel hedef olarak belirlemişlerdir. Bilginin sadece anlamak için değil, sağlayacağı güç için istendiği bu düşüncede, Orta Çağın Tanrı merkezli anlayışı yerini Rönesans ve Aydınlanmanın temel karakteristiği olan insan merkezli hümanizme bırakmıştır. Aydınlanma rasyonalizminin geleneksel inançları tehdit etmesini engellemeyi amaçlayan Hegel, akıl ve iman arasında bir karşıtlık olmadığını savunarak inançların hakikat iddialarını akla dayalı bir zemine oturtmaya çalışmıştır. Buna karşın, Kierkegaard (1813-1855), dini inanç dahil her şeyi tek bir rasyonel sistem içinde açıklamayı amaçlayan Hegel’e ve bu sistemle felsefe ile dini uzlaştırmaya çalışanlara karşı çıkmıştır. Modern çağın soyut kavramlarla bireyleri aynı seviyeye indirgeyen ve tekil insanın öznelliğini yitirip sıradanlaştırıldığı düşüncelerini eleştiren Kierkegaard, bunun yerine öznel hakikati ve bireyin yalnızlığını vurgulamıştır; bu düşüncelerini işlediği en önemli örnek ise Hz. İbrahim’in oğlunu kurban etme hadisesidir. Modern rasyonalist geleneğin zirvesini temsil eden ve Tanrı’yı geometrik bir düzenle açıklayan Spinoza (1632-1677) ile bu sistemci düşünceye varoluşsal bir öznellikle karşı çıkan Kierkegaard, Yahudi ve Hristiyan geleneklerinden tevarüs eden inanç sistemlerini felsefî bir süzgeçten geçiren iki önemli isimdir. Modern felsefenin rasyonel/evrensel sistemi ile bireysel/inançsal varoluş arasındaki temel gerilimin özeti niteliğindeki Spinoza ve Kierkegaard felsefelerinin karşılaştırılmasının yapıldığı bu çalışma, konuyu Hz. İbrahim’in imtihanı üzerinden somutlaştırmayı amaçlamaktadır. Makalenin temel sorunsalı, ilahi bir buyruğun ve bu buyruk karşısındaki insan eyleminin, doğa yasalarıyla özdeşleşmiş rasyonel bir sistem ile aklı aşan paradoksal bir inanç alanı düzleminde Tanrı, inanç ve etik kavramları açısından nasıl temellendirildiğidir. Çalışmada, kurban anlatısı bağlamında Kierkegaard’ın öznel ve varoluşsal inanç vurgusu ile Spinoza’nın akıl temelli panteist yaklaşımları arasındaki temel farkların ortaya konulması hedeflenmektedir. Bu bağlamda, öncelikle Hz. İbrahim’in kurban anlatısının temel unsurları ve teolojik yorumlarına kısaca değinilmiştir. Ardından Kierkegaard’ın Korku ve Titreme eserinden hareketle inanç ve etik anlayışı incelenmiş, daha sonra Spinoza’nın Etika ve Teolojik-Politik İnceleme eserleri temelinde Tanrı anlayışı ve ahlâk görüşü ele alınmıştır. Makale, iki filozofun tüm düşüncelerinin bütünsel bir analizini değil, yalnızca Hz. İbrahim kıssası üzerinden yürütülen felsefî ve teolojik değerlendirmelere odaklanmaktadır. Çalışmada karşılaştırmalı felsefî analiz yöntemi benimsenmiştir; bu kapsamda anlatı betimsel olarak sunulmuş, sonrasında Kierkegaard’ın bireyin Tanrı karşısındaki yalnızlığını ve etik normların ötesine geçmeyi ifade eden “absürt” kavramı ile açıklanan varoluşçu iman anlayışı ile Spinoza’nın akla dayalı metafizik sistemi ve dinî buyrukları doğa yasaları çerçevesinde açıklayan yaklaşımı, temel eserlerinden hareketle hermenötik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Son aşamada ise filozofların yaklaşımları karşılaştırılarak temel ayrım ve benzerlikler ortaya konulmuştur. Böylece bu dinî anlatı, felsefî düşünce açısından önemli bir sınav alanı olarak ele alınmıştır. Diğer yandan, felsefe tarihinde önemli bir tartışma konusu olan din-felsefe, akıl-vahiy uzlaştırması konusuyla ilgili olan bu iki farklı ve çarpıcı yaklaşımı karşılaştırmalı olarak ele alan bu çalışma, dini anlatılarda aklı ön plana çıkarırken anlatının dini mahiyetini, duygu boyutunu, özünü ve ruhunu yitiren yaklaşımlar yerine, daha makul bir akılcılığın gereğine ve imkânına da işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Felsefe Tarihi , Etik , İnanç , Spinoza , Kierkegaard.

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

• Abbagnano, Nicola. “Hümanizm”. çev. Nesrin Kale. Ankara Üniversitesi Dergileri 25/2 (1992), 763-770.
• Arıcan, M. Kazım. “Panteizm ve Panenteizm Tartışmaları Arasında Spinoza”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy 3/1 (2024), 17-32.
• Arıcan, M. Kazım. “Spinoza Felsefesinde İnsan”. Felsefe Dünyası 2/42 (2005), 145-165.
• Baktemur, Zeynep - Acar, Rahim. “Kierkegaard’da Ahlakın Öznelliği Problemi”. Din ve Felsefe Araştırmaları 2/3 (30 Haziran 2019), 5-18.
• Bilgin, Büşra. “Soren Kierkegaard Düşüncesinde Kendi Olmaklık”. Bartın Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2025), 109-124. https://doi.org/10.70916/buefd.1660791.
• Bumin, Tülin. Tartışılan Modernlik: Descartes ve Spinoza. İstanbul: YKY, 4. Basım, 2010.
• Cevizci, Ahmet. Etiğe Giriş. Istanbul: Paradigma Yayınları, 1. Basım, 2002.
• Cevizci, Ahmet. Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları, 4. Basım, 2000.
• Cevizci, Ahmet. Thales’ten Baudrillard’a Felsefe Tarihi. İstanbul: Say Yayınları, 7. Basım, 2017.
• Çamcı, Hikmet - Atay, Rıfat. “Bir Simülakr ya da Eğitim Çıktısı Olarak Özgürlük: Jean Baudrillard’ın Simülasyon Kuramı Bağlamında Bir Okuma”. Turkish Academic Research Review 9/3 (30 Eylül 2024), 298-318. https://doi.org/10.30622/tarr.1491656
• Çelikkan, Şule Gece. “Varoluşa Adanan Bir Yaşam: Soren Aabye Kierkegaard”. Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni. ed. Bayram Ali Çetinkaya. 4/477-491. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2017.
• Deleuza, Gilles. Spinoza. Pratik Felsefe. çev. Ulus Baker. İstanbul: Norgunk Yayıncılık, 2005.
• Deleuza, Gilles. Spinoza Üzerine On Bir Ders. çev. Ulus Baker. Ankara: Öteki Yayınevi, 1. Basım, 2000.
• Erdemli, Attilla. “Spinoza’nın Ahlak Anlayışı”. Felsefe Arkivi 27 (2013), 115-157.
• Fârâbî. Kitâbu Ârâi ehli’l-medîneti’l-fâzıla. ed. Albert Nasri Nadir. Beyrut: Daru’l-Meşrik, 2. Basım, 1986.
• Gödelek, Kamuran. “Kierkegaard’ın İnsan Görüşü”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi I/5 (2008), 357-371.
• Gülten, Nevin. Kierkegaard’ta Umutsuzluk, İman ve Umut. Gazi Üniversitesi, Doktora Tezi, 2014.
• Günenç, Mehmet. “Kierkegaard ve Filozofların Tutarlılığı”. Kutadgubilig Felsefe-Bilim Araştırmaları Dergisi 24 (2013), 11-17.
• Güngör, Feyza Şule. “Felsefi İntihar ya da Absürdü Aşkınlaştırmak: Camus’nün Kierkegaard Eleştirisini Sorgulamak”. Felsefi Düşün 12 (2019), 115-137.
• Hannay, Alastair. “Takdim”. çev. İbrahim Kapaklıkaya. Korku ve Titreme. 9-45. İstanbul: Anka Yayınları, 1. Basım, 2002.
• Hegel, G. W. F. Felsefe Tarihi (Ortaçağ Felsefesi ve Modern Felsefe). çev. Doğan Barış Kılınç. İstanbul: NotaBene Yayınları, 1. Basım, 2021.
• Hegel, G.W.F. Hukuk Felsefesinin Prensipleri. çev. Cenap Karakaya. İstanbul: Sosyal Yayınları, 1. Basım, 1991.
• İlhan, Kemal. “İbn Meymûn ile Spinoza’nın Vahiy ve Nübüvvet Tasavvurlarının Karşılaştırılması”. ATEBE 9 (30 Haziran 2023), 45-68. https://doi.org/10.51575/atebe.1253340
• Kierkegaard, Søren. Fear and Trembling. çev. Sylvia Walsh. Cambridge: Cambridge University Press, 18. Basım, 2019.
• Kierkegaard, Søren. Felsefe Parçaları ya da Bir Parça Felsefe. çev. Doğan Şahiner. Istanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1. Basım, 2013.
• Kierkegaard, Søren. İroni Kavramı, Sokrates’e Yoğun Göndermelerle. çev. Sıla Okur. İmge Kitabevi Yayınları, 2009.
• Kierkegaard, Søren. Korku ve Titreme. çev. İbrahim Kapaklıkaya. İstanbul: Anka Yayınları, 1. Basım, 2002.
• Kierkegaard, Søren. Ölümcül Hastalık Umutsuzluk. çev. M. Mukadder Yakupoğlu. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 1. Basım, 2004.
• Kitabı Mukaddes Şirketi. Kitabı Mukaddes, 2000.
• Sartre, Jean - Paul. Varoluşçuluk Materyalizm ve Devrim. çev. Emin Türk Eliçin. Ataç Kitabevi, 3. Basım, 1967.
• Spinoza, Benedictus de. Ethica. çev. Çiğdem Dürüşken. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1. Basım, 2012.
• Spinoza, Benedictus de. Ethics. London: J. M. Dent & Sons, 1941.
• Spinoza, Benedictus de. Ethics Proved in Geometrical Order. çev. Michael Silverthorne - Matthew J. Kisner. London: Cambridge University Press, 2018.
• Spinoza, Benedictus de. Teolojik-Politik İnceleme. çev. Cemal Bali Akal - Reyda Ergün. Ankara: Dost Kitabevi, 4. Basım, 2016.
• Şahiner, Muharrem. “Kierkegaard’a Göre İmanın Gereği: Bireysel Varoluş”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/14 (2017), 291-304.
• Şimşon, Elis. “Sunuş”. Ya/Ya da. 7-38. Istanbul: Alfa Yayınları, 1. Basım, 2020.
• Tatiân, Diego. Spinoza. Dünya Sevgisi. Ankara: Dost Kitabevi, 1. Basım, 2009.
• Topçu, Nurettin. İsyan Ahlâkı. çev. Mustafa Kök - Mustafa Doğan. İstanbul: Dergâh Yayınları, 10. Basım, 2013.
• Türkben, Yaşar. “Spinoza’ya Göre Tanrı ve İrade Özgürlüğü”. Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni. ed. Bayram Ali Çetinkaya. 3/98-114. İstanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2017.
• Uyanık, Necip. Kierkegaard Felsefesinde İnsan Varoluşunun Paradoksal Yapısı. Atatürk Üniversitesi, Doktora Tezi, 2020.
• Vural, Mehmet. “Meşşâî Filozofları ve Spinoza’da Nübüvvet Nazariyesi”. Beytülhikme 3/1 (2013), 53-83.
• Yıldırımer, Şeniz. “Bir Hakikat Şahidi: Soren Aabye Kierkegaard”. Doğu’dan Batı’ya Düşüncenin Serüveni. ed. Bayram Ali Çetinkaya. 4/493-514. Istanbul: İnsan Yayınları, 2. Basım, 2017.
• Yovel, Yirmiyahu. Spinoza and Other Heretics (The Adventures of Immanence). New Jersey: Princeton University Press, 1989.
• Yovel, Yirmiyahu. Spinoza and Other Heretics (The Marrano of Reason). New Jersey: Princeton University Press, 1989.