Araştırma Makalesi

Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği

Cilt: 6 Sayı: 2 27 Eylül 2025
PDF İndir
EN TR

Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği

Öz

Bu çalışma, Gediz Deltası’nda deniz seviyesi yükselmesinin etkilerini değerlendiren bir analiz sunmaktadır. Çalışma alanında kıyı yükseklik modeli olarak, farklı yöntemlerle küresel açık sayısal yükseklik modellerinin doğrulukları arttırılarak oluşturulan Diluvium ve Delta modelleri kullanılmıştır. Su altında kalacak alanların belirlenmesi için 0,5 m, 1 m ve 2 m olmak üzere 3 farklı senaryo çalışılmıştır. En kötü senaryo sonuçlarına göre, delta alanının yaklaşık %88’inin su altında kalacağı tespit edilmiştir. Modellerin doğruluğu, HGM SYM5-L0 modeli kullanılarak değerlendirilmiştir. Delta ve Diluvium modelleri ile SYM5-L0 arasındaki farkların %89-%90 oranında ±3 m aralığında kaldığı belirlenmiştir. Bu sonuç, her iki modelin de deniz seviyesi yükselmesi senaryolarında SYM5-L0 yerine kullanılabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, daha yüksek doğruluklu modellerin bu çalışmada neden kullanılmadığı ve kullanılmasının sonuçları nasıl etkileyeceği de tartışılmıştır. Diluvium ve Delta modelleri için karesel ortalama hata (RMSE) değerleri sırasıyla 2,45 m ve 3,46 m, ortalama mutlak hata (MAE) değerleri 1,67 m ve 1,99 m, standart sapma (SD) değerleri de 2,03 m ve 2,89 m olarak hesaplanmıştır. RMSE değerine göre modellerin yüksek doğruluk sağladığı, MAE ve SD değerlerine göre de model farklarının asgari düzeyde olduğu değerlendirilmiştir. Diluvium ve Delta modelleri, kıyı alanlarında deniz seviyesi artışı ve taşkın risklerinin değerlendirilmesinde, bu çalışma örneğinde, doğruluğu ±3 m olan modeller yerine kullanıma uygun ve doğruluğu yüksek modeller olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Deniz seviyesi yükselmesi, Gediz Deltası, Risk analizi, Açık veri

Teşekkür

Menteş mareograf istasyonu verilerini, https://tudes.harita.gov.tr/ web sayfasından sağlayan Harita Genel Müdürlüğü’ne teşekkür ederiz. Bu çalışmanın sonuçları TMMOB 8. Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresinde sözlü bildiri olarak sunulmuştur.

Kaynakça

  1. Akdeniz, M. (2022). Göktürk-1 uydu görüntülerinden üretilen sayısal yükseklik modelinin doğruluğunun araştırılması [Yüksek lisans tezi, Konya Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
  2. Alevkayalı, Ç., & Tağıl, Ş. (2018). Ortak malların trajedisi üzerine teoriler: Gediz Deltası’nda arazi kullanımı–arazi örtüsü değişimi. SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 120–142.
  3. Arslan, E. S., & Örücü, Ö. K. (2019). Bodrum ilçesinin 1990–2018 yılları arasındaki arazi örtüsü değişimi. In E. E. Akyüz Levi, Y. Dönmez, B. Şimşek İlhan (Eds.), Mimarlık, planlama ve tasarım alanında araştırma makaleleri (pp. 181–198). Gece Kitaplığı.
  4. Aydın, T. K. (2022). İklim değişikliğinin Konya Ereğli–Bor Alt Havzasındaki arazi kullanımı/örtüsü ve kentsel gelişime etkilerinin belirlenmesi [Doktora tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
  5. Bayar, R., & Karabacak, K. (2017). Ankara ili arazi örtüsü değişimi (2000–2012). Coğrafi Bilimler Dergisi, 15(1), 59–76. https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000181
  6. Bozduman, Ş. (2019). Sınıflandırma yöntemiyle sulak alanların değişimi analizi: Dipsiz Lagün örneği. Türkiye Uzaktan Algılama Dergisi, 1(1), 16–20.
  7. Çam, A., Fırat, O., & Yılmaz, A. (2013, 11–13 Kasım). Harita Genel Komutanlığında ortofoto ve sayısal yüzey modeli üretimi faaliyetleri [Bildiri sunumu]. TMMOB Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi, Ankara, Türkiye.
  8. Demirkesen, A. C., Evrendilek, F., & Berberoğlu, S. (2008). Quantifying coastal inundation vulnerability of Turkey to sea-level rise. Environmental Monitoring and Assessment, 138(1–3), 101–106. https://doi.org/10.1007/s10661-007-9746-7
  9. Demirlenk, G. G. (2022). Gediz Deltası ekoturizm potansiyelinin araştırılması [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
  10. Doğa Derneği. (2023). Dünya Mirası Gediz Deltası tanıtım kitapçığı. Doğa Derneği Yayınları.

Kaynak Göster

APA
Kırtıloğlu, O. S., Avşar, N. B., & Akyel, E. (2025). Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, 6(2), 181-195. https://doi.org/10.48123/rsgis.1652686
AMA
1.Kırtıloğlu OS, Avşar NB, Akyel E. Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği. Turk J Remote Sens GIS. 2025;6(2):181-195. doi:10.48123/rsgis.1652686
Chicago
Kırtıloğlu, Osman Sami, Nevin Betül Avşar, ve Elif Akyel. 2025. “Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği”. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi 6 (2): 181-95. https://doi.org/10.48123/rsgis.1652686.
EndNote
Kırtıloğlu OS, Avşar NB, Akyel E (01 Eylül 2025) Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi 6 2 181–195.
IEEE
[1]O. S. Kırtıloğlu, N. B. Avşar, ve E. Akyel, “Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği”, Turk J Remote Sens GIS, c. 6, sy 2, ss. 181–195, Eyl. 2025, doi: 10.48123/rsgis.1652686.
ISNAD
Kırtıloğlu, Osman Sami - Avşar, Nevin Betül - Akyel, Elif. “Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği”. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi 6/2 (01 Eylül 2025): 181-195. https://doi.org/10.48123/rsgis.1652686.
JAMA
1.Kırtıloğlu OS, Avşar NB, Akyel E. Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği. Turk J Remote Sens GIS. 2025;6:181–195.
MLA
Kırtıloğlu, Osman Sami, vd. “Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği”. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, c. 6, sy 2, Eylül 2025, ss. 181-95, doi:10.48123/rsgis.1652686.
Vancouver
1.Osman Sami Kırtıloğlu, Nevin Betül Avşar, Elif Akyel. Açık Erişimli Kıyı Sayısal Yükseklik Modellerinin Kullanımı ile Deniz Seviyesi Yükselmesine Bağlı Taşkın Risklerinin İncelenmesi: Gediz Deltası Örneği. Turk J Remote Sens GIS. 01 Eylül 2025;6(2):181-95. doi:10.48123/rsgis.1652686