İklimsel Koşulların Yürünebilirlik Üzerindeki Mekânsal Etkilerinin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri ve Oyun Teorisi ile Değerlendirilmesi: İzmir Konak İlçesi Örneği
Öz
Bu çalışma, iklimsel koşulların etkilerini de içeren bütüncül birçok kriterli karar verme (ÇKKV) yaklaşımı ile kentsel yürünebilirliğin değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Yoğun kentsel dokuya ve çeşitlilik gösteren topoğrafyaya sahip olması nedeniyle İzmir’in Konak ilçesi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Kriter ağırlıkları Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve Entropi Ağırlıklandırma Yöntemi (EWM) ile belirlenmiş, ardından öznellik ve nesnellik arasındaki dengesizlikleri gidermek için Oyun Teorisi (GT) ile bütünleştirilmiştir. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Ağırlıklı Doğrusal Kombinasyon (WLC) yöntemi kullanılarak mekânsal karar haritaları üretilmiştir. Bulgular, ulaşım ve iklimsel koşul kriterlerinin yürünebilirliğin en etkili belirleyicileri olduğunu göstermektedir. Alt kriterler düzeyinde ana yol, eğim ve iklim koşulları göstergeleri öne çıkmıştır. Alan analizleri, iklim koşulları verilerinin eklenmesiyle yüksek uygunluklu alanların %56,41’den %50,20’ye gerilediğini, düşük uygunluklu alanların ise %1,38’den %11,03’e yükseldiğini ortaya koymuştur. Çalışma, yöntemsel açıdan uzman görüşü ve veri temelli yaklaşımları bütünleştiren özgün bir karar modeli sunmakta; uygulamalı açıdan ise kentsel yürünebilirlik planlamasında iklimsel dirençliliğin dikkate alınmasının gerekliliğini kanıtlamaktadır. Önerilen model, iklim hassasiyeti yüksek kentsel alanlarda sürdürülebilir ve adil gelişim için taşınabilir bir karar destek çerçevesi sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abastante, F., Gaballo, M., & La Riccia, L. (2019). Investigate walkability: An assessment model to support urban development processes. In A. Bisello, D. Vettorato, H. Haarstad, & J. Borsboom-van Beurden (Eds.), Smart and sustainable planning for cities and regions (pp. 183–197). Springer.
- Akbari, H., Menon, S., & Rosenfeld, A. (2009). Global cooling: Increasing world-wide urban albedos to offset CO2. Climatic Change, 94, 275–286. https://doi.org/10.1007/s10584-008-9515-9
- Akçam, E., & Karaçor, E. K. (2018). Sosyo-demografik yapı ve fiziksel çevre özelliklerinin yürünebilirlik algısı üzerine etkisi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6, 1364–1376.
- Aydın, C., & Erdoğan, G. (2024). Measuring the accessibility of social and technical infrastructure areas via GIS: The case of İzmir Karaburun. Kent Akademisi, 10(2), 80–90.
- Barı, M. G., & Tekel, A. (2022). Fractal dimension of streetscape as a proxy to the design dimension of the built environment in walkability research. Gazi University Journal of Science, 35(3), 793–806.
- Başeğmez, M. (2025a). Strategic multi-criteria framework for nuclear plant siting: Integrating AHP, EWM, and game theory with GIS. Progress in Nuclear Energy, 188, Article 105897. https://doi.org/10.1016/j.pnucene.2025.105897
- Başeğmez, M. (2025b). A comprehensive GIS-driven hybrid approach for safe and sustainable radioactive waste disposal facility planning. Annals of Nuclear Energy, 223, Article 111629. https://doi.org/10.1016/j.anucene.2025.111629
- Başeğmez, M. (2025c). Açık deniz rüzgâr enerjisi için Rize kıta sahanlığında CBS destekli hibrit çok kriterli saha seçimi. Türk Uzaktan Algılama ve CBS Dergisi, 6(2), 315–342. https://doi.org/10.48123/rsgis.1754468
- Başeğmez, M., & Aydın, C. C. (2025). Climate change impact on green spaces planning in an urban area using a hybrid approach. Environmental Science and Pollution Research, 32, 4288–4312. https://doi.org/10.1007/s11356-025-35927-1
- Başeğmez, M., Doğan, A., & Aydın, C. C. (2025). Management of sustainable urban green spaces through machine learning-supported MCDM and GIS integration. Environmental Science and Pollution Research, 32(18), 11466–11487. https://doi.org/10.1007/s11356-025-36367-7
