Karstik Ekosistemlerde Vejetasyon Su Stresinin Uzaktan Algılama ile İzlenmesi: Eğirdir Gölü Havzası Örneği
Öz
Toros Dağları karst sistemi, yüzey ve üst topraktaki su ile olan etkileşimini belirgin şekilde kontrol eden karmaşık bir karst morfolojisinin gelişmesine olanak sağlamaktadır. Bu çalışmada Toroslar üzerinde yer alan ve belirgin karstik karaktere sahip Eğirdir Gölü Havzası’nda vejetasyon canlılığının uzun dönemli değişimi, uzaktan algılama tabanlı spektral indeksler (EVI, SAVI, FVC ve NDMI) kullanılarak ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Havzanın jeomorfolojik, hidrolojik ve klimatik özellikleri bütüncül bir yaklaşımla dikkate alınarak doğal ve antropojen kaynaklı vejetasyon örtüsünün değişen su koşullarına ve su stresine verdiği tepkiler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda 1995–2025 yıllarına ait beşer yıllık uydu verileri kullanılarak vejetasyon canlılığı ile toprak nemi ve yağış koşulları arasındaki zamansal ve mekânsal ilişkiler 5 ‘er yıllık aralıklarla analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular 1995–2020 dönemi boyunca vejetasyon göstergelerinde genel bir artış eğilimi gözlenmesine karşın 2025 yılında belirgin ve dikkat çekici bir düşüşün ortaya çıktığını göstermektedir. Bu indekslerdeki azalış (ortalamada EVI=0,2, SAVI=0,18, FVC=0,1 ve NDMI=0,22) ile analizlerden elde edilen çıktılar karstik sistemlerin yüksek geçirgenlik özelliği artan kuraklık koşulları ve üst toprakta (0-15 cm) gözlenen gerileme ile ilişkilendirilmiştir. Sonuçlara göre vejetasyon su stresinin karst ekosistemlerinde vejetasyon dinamiklerini belirleyen kritik çevresel faktörlerden biri olduğu açıkça ortaya konulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Eğirdir gölü, Karst ekosistemi, Uzaktan algılama, Vejetasyon su stresi
Kaynakça
- Aksu, G. A., Tağıl, Ş., Musaoğlu, N., Canatanoğlu, E. S., & Uzun, A. (2022). Landscape ecological evaluation of cultural patterns for the Istanbul urban landscape. Sustainability, 14(23), Article 16030. https://doi.org/10.3390/su142316030
- Akpınar, H., & Atayeter, Y. (2023). Kır Dağları (Denizli) Batısının Jeomorfolojik ve Morfometrik Görünümü. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 691–712.
- Aktaş, C. (2024). Google Earth Engine ve MODIS Tabanlı NDVI Verileri ile Aras Nehri Yukarı Kesiminde Bitki Örtüsü Üzerindeki Ekim Ayı Değişimlerinin İncelenmesi (2001-2022). Journal of Anatolian Geography, 1(2), 108–120.
- Anees, S. A., Mehmood, K., Rehman, A., Rehman, N. U., Muhammad, S., Shahzad, F., Hussain K., Luo M.i, Alarfaj A. A., Alharbi S. A., & Khan, W. R. (2024). Unveiling fractional vegetation cover dynamics: A spatiotemporal analysis using MODIS NDVI and machine learning. Environmental and Sustainability Indicators, 24, Article 100485. https://doi.org/10.1016/j.indic.2024.100485
- Atayeter, Y. (2005). Aksu Çayı Havzası’nın Jeomorfolojisi. Fakülte Kitabevi.
- Bayarri, V., Prada, A., García, F., De Las Heras, C., & Fatás, P. (2024). Tracking Moisture Dynamics in a Karst Rock Formation Combining Multi-Frequency 3D GPR Data: A Strategy for Protecting the Polychrome Hall Paintings in Altamira Cave. Remote Sensing, 16(20), Article 3905. https://doi.org/10.3390/rs16203905
- Bayrakdar, C., Döker, M. F., & Keserci, F. (2020). Polyelerde hatalı arazi kullanımların sebep olduğu afetlere bir örnek: 31 Ocak 2019 Kayaköy Polyesi taşkını. Journal of Geography, 41, 109–128.
- Bilgin, T., & Atayeter, Y. (2023). Çanaklı (Mamak) Polyesi’nin Jeomorfolojik ve Morfometrik Özellikleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 60, 104–124.
- Boydak, M. (2014, 22–24 Ekim). Toros sedirinin ekolojisi, doğal gençleştirilmesi ve bu türle karstik alan ağaçlandırmaları [Bildiri sunumu]. II. Ulusal Akdeniz Orman ve Çevre Sempozyumu, Isparta, Türkiye.
- Brown, C. F., Brumby, S. P., Guzder-Williams, B., Birch, T., Hyde, S. B., Mazzariello, J., ... & Tait, A. M. (2022). Dynamic World, Near real-time global 10 m land use land cover mapping. Scientific data, 9(1), Article 251. https://doi.org/10.1038/s41597-022-01307-4
