Meteorolojik Kuraklığın Vejetasyon Sağlığı Üzerindeki Mekânsal ve Zamansal Etkilerinin SPI ve NDVI ile Analizi: Gediz Havzası Örneği
Öz
Kuraklık, özellikle yarı kurak iklim koşullarına sahip havzalarda su kaynakları, tarımsal üretim ve ekosistem sürdürülebilirliği üzerinde belirleyici etkiler oluşturan başlıca doğal afetlerden biridir. Bu bağlamda, kuraklığın bitki örtüsü üzerindeki mekânsal ve zamansal etkilerinin bütüncül yaklaşımlarla değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, meteorolojik kuraklığın vejetasyon sağlığı üzerindeki mekânsal ve zamansal etkileri, Standartlaştırılmış Yağış İndeksi (SPI) ve Normalize Fark Bitki Örtüsü İndeksi (NDVI) kullanılarak Gediz Havzası örneğinde analiz edilmiştir. SPI analizleri 1970–2023 yılları arasındaki uzun dönem yağış verilerine dayanırken, NDVI verileri 2000–2023 dönemine ait MODIS uydu görüntülerinden elde edilmiştir. İki veri seti arasındaki ilişkiler, ortak dönem olan 2000–2023 yılları için incelenmiştir. Elde edilen bulgular, meteorolojik kuraklık ile vejetasyon sağlığı arasındaki ilişkinin mevsimsel olarak değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. En güçlü ilişki yaz mevsiminde gözlenmiş (r ≈ 0.70) ve bu durum vejetasyonun yağış eksikliklerine en duyarlı olduğu dönemin yaz ayları olduğunu göstermiştir. Buna karşılık, kış (r ≈ 0.05) ve ilkbahar (r ≈ 0.02) mevsimlerinde ilişki oldukça zayıf bulunmuştur. Belirlenen kurak yıllarda (2004, 2008 ve 2022) NDVI değerlerinde belirgin düşüşler gözlenmiştir. Sonuç olarak, vejetasyonun kuraklığa verdiği tepkinin yıl boyunca homojen olmadığı, mevsimsel iklim koşulları ve diğer çevresel faktörlere bağlı olarak değiştiği belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akbaş, A. (2015). Türkiye’de klimatolojik kuraklık olasılıklarının dağılışı. Türk Coğrafya Dergisi, 63, 1–8. https://doi.org/10.17211/tcd.08368
- Alwesabi, M. S. (2012). MODIS NDVI satellite data for assessing drought in Somalia during the period 2000–2011 [Master’s thesis, Lund University]. Lund University Libraries. https://lup.lub.lu.se/student-papers/record/ 3044245
- Anderson, M. C., Zolin, C. A., Sentelhas, P. C., Hain, C. R., Semmens, K., Yılmaz, M. T., …, & Tetrault, R. (2016). The evaporative stress index as an indicator of agricultural drought in Brazil: An assessment based on crop yield impacts. Remote Sensing of Environment, 174, 82–99. http://dx.doi.org/10.1016/j.rse.2015.11.034
- Benesty, J., Chen, J., Huang, Y., & Cohen, I. (2009). Pearson correlation coefficient. In I. Cohen, Y. Huang, J. Chen & J. Benesty (Eds.), Noise reduction in speech processing (pp. 1–4). Springer.
- Bozkurt, E., & Sözbilir, H. (2006). Classifying graben structures in western Anatolia. Journal of the Geological Society, 163, 147–164.
- Chang, F. C., & Wallace, J. M. (1987). Meteorological conditions during heat waves and droughts in the United States Great Plains. Monthly Weather Review, 115(7), 1253–1269.
- Çağlak, Y. B., Türkeş, M., & Özlü, T. (2004). Kuraklığın Almus (Tokat-Türkiye) Baraj Gölü elektrik üretim miktarına etkisi. Journal of Anatolian Geography, 1(1), 62–69.
- Çelik, M. A., & Karabulut, M. (2017a). Uydu tabanlı kuraklık indisi (SVI) kullanılarak yarı kurak Akdeniz ikliminde (Kilis) buğday bitkisinin kurak koşullara verdiği tepkinin incelenmesi. MCBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 15(1), 1–19.
- Çelik, M. A., & Karabulut, M. (2017b). Uydu ve istasyon tabanlı kuraklık indeksleri kullanılarak Akdeniz Bölgesi'nde kuraklık analizi (2000–2014). Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(44), 341–370.
- Çelik, M. A., Kopar, İ., & Bayram, H. (2018). Doğu Anadolu Bölgesi’nin mevsimlik kuraklık analizi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1741–1761.
