Farklı Ekolojik Koşullardan Alınan Çay Tohumlarından Sabit Yağ Elde Edilmesi ve Elde Edilen Sabit Yağların Kalite Parametrelerinin Araştırılması

Öz

Bu çalışma, ülkemizde çay tarımının yapıldığı farklı ekolojik koşullarına sahip bölgelerinden toplanan çay tohumlarından sabit yağ elde edilmesini ve elde edilen yağların kalite parametrelerinin detaylı bir şekilde incelenmesini amaçlamaktadır. Çay bitkisi (Camellia sinensis) yaygın olarak yaprakları için yetiştirilse de çay tohumlarının kimyasal bileşimi ve endüstriyel potansiyeli yeterince değerlendirilmemiştir. Elde edilen veriler, çay tohumlarının %10,56-22,72 oranında yağ içerdiğini ve oleik asit bakımından zengin bir yağ profiline sahip olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle Rize bölgesinden elde edilen çay tohumlarının %13,57 yağ içeriğine ve en yüksek oleik asit oranına (%63,47) sahip olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, organik ve konvansiyonel üretim yöntemleri karşılaştırılmış, organik üretimin çay tohumu yağlarının antioksidan içeriğini artırdığı tespit edilmiştir. Polifenoller, tokoferoller ve karotenoidler açısından zengin olan çay tohumu yağlarının gıda, kozmetik ve ilaç sektörlerinde kullanım potansiyeline sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, çay tohumları yüksek kaliteli yemeklik yağ kaynağı olmanın yanı sıra, endüstriyel ve ekonomik sürdürülebilirlik açısından değerlendirilmeye uygun bir alternatif hammadde olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çay Bitkisi
• Çay Tohumu
• Sabit Yağ
• Yağ asitleri

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

1919B012317717

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm.

Teşekkür

Bu çalışma Tübitak 2209 A öğrenci projesi kapsamında desteklenmiştir. Ayrıca katkıları için Ziraat Fakültesi Arş. Gör. Dr. Aysel ÖZCAN AYKUTLU ya, üniversitemiz merkezi araştırma laboratuvarı personeli Öğr. Gör. Dr. Adem DEMİR’e teşekkür ederiz.

Farklı Ekolojik Koşullardan Alınan Çay Tohumlarından Sabit Yağ Elde Edilmesi ve Elde Edilen Sabit Yağların Kalite Parametrelerinin Araştırılması

Öz

This study aims to obtain fixed oil from tea seeds collected from regions with different ecological conditions where tea is cultivated in our country and to examine the quality parameters of the obtained oils in detail. Tea plant (Camellia sinensis) is widely cultivated for its leaves, the chemical composition and industrial potential of tea seeds have not been sufficiently evaluated. Tea seeds contain 10.56-22.72% oil and have an oil profile rich in oleic acid. It was determined that tea seeds obtained from Rize region had 13.57% oil content and the highest oleic acid ratio (63.47%). Organic and conventional production methods were compared and it was determined that organic production increased the antioxidant content of tea seed oils. It was concluded that tea seed oils, which are rich in polyphenols, tocopherols and carotenoids, have the potential to be used in food, cosmetics and pharmaceutical sectors. As a result, tea seeds stand out as an alternative raw material suitable for utilisation in terms of industrial and economic sustainability as well as being a source of high quality edible oil.

Anahtar Kelimeler

• Çay Bitkisi
• Çay Tohumu
• Sabit Yağ
• Yağ asitleri

Proje Numarası

1919B012317717

Kaynakça

1. Alikılıç, D. (2016). Çay’ın Karadeniz Bölgesi için önemi ve tarihi seyri. Karadeniz İncelemeleri Dergisi, 21, 269-280. https://doi.org/10.18220/kid.277672
2. Ayaz, A. (2012). Yağlı Tohumların Beslenmemizdeki yeri. Sağlık Bakanlığı Yayınevi, 978-975-590-243-2, Ankara. Aydın, F., Çalışkan, S. (2020). Evaluation of biodiesel produced from tea seed oil in terms of fatty acid components. International Journal of Energy Applications and Technologies, 7(1), 13-19. https://doi.org/10.31593/ijeat.699439
3. Beyzi, E. (2024). Chemometric assessment of the chemical profile of tea seed (Camellia sinensis) with different size determined by GC and ICP/OES. European Food Research and Technology, 250, 1229-1237. https://doi.org/10.1007/s00217-023-04458-9
4. Can, N. (2019). Bitkisel yağların muhafazasında oksidatif stabilitenin önemi ve oksidatif stabilitenin belirlenmesinde kullanılan analiz yöntemleri. Anadolu Bil Meslek Yüksekokulu Dergisi, 14(54), 107-124.
5. Çağlak, E., Kara B., Karslı B., Gürdal, A.A., Öğretmen, Ö.Y., Kara A. (2022). Rize ilinde yetiştirilen bazı yöresel ürün atıklarının (çay tohumu, portakal ve mandalina kabuğu) antimikrobiyal ve antioksidan aktivitelerinin belirlenmesi. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 53(3), 166-177. https://doi.org/10.5152/AUAF.2022.1035244
6. Çakmakçı, S., Tahmas-Kahyaoğlu, D. (2012). Yağ asitlerinin sağlık ve beslenme üzerine etkilerine genel bir bakış. Akademik Gıda, 10(1), 103-113.
7. Elmas, C., Gezer, C. (2019). Çay bitkisinin (Camellia sinensis) bileşimi ve sağlık etkileri. Akademik Gıda, 17(3), 417-428. https://doi.org/10.24323/akademik-gida.647733
8. Fazel, M., Sahari, M. A., Barzegar, M. (2008). Determination of main tea seed oil antioxidants and their effects on common kilka oil. International Food Research Journal, 15(2), 209-217.

9. Genç, M. (2023). Rize Çay Tarımı Yapılan Alanlarda Çay Tohumu Yağ Oranı ve Yağ Asitleri Kompozisyonunun Yüksek Lisans Tezi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Türkiye.
10. İlhan, P. (2007). Çay Tohumu Yağının Biyodizel Üretiminde Değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Türkiye.
11. Karabulut, H., Gülay, M.Ş. (2016). Antioksidanlar. MAE Veteriner Fakültesi Dergisi, 1(1), 65-76. https://doi.org/10.24880/maeuvfd.260790
12. Kazanç, B. (2022) Bazı Çay Tohumu Yağlarının Kimyasal Kompozisyonu, Antioksidan Kapasitesi ve Yağ Kalitesinin Belirlenmesi. Yüksek lisans tezi, Ordu Üniversitesi, Türkiye
13. Özdemir, F., Gölükçü, M., Erbaş, M. (2001). Çay Tohumunun bazı Özellikleri ve Çay Tohumu Yağının Yağ Asidi Kompozisyonu. Gıda, 26(2), 135–138.
14. Sahari, M.A., Ataii, D., Hamedi, M. (2004). Characteristics of tea seed oil in comparison with sunflower and olive oils and its effect as a natural antioxidant. Journal of the American Oil Chemists' Society, 81(6), 585–588. https://doi.org/10.1007/s11746-006-0945-0
15. Squeo, G., Silletti, R., Summo, C., Paradiso, V. M., Pasqualone, A., Caponio, F. (2017). Fatty acids methyl and ethyl esters behaviour during olives processing by means of technological coadjuvants. Italian Journal of Food Science, 29(2), 370–376.
16. URL-1, 2019, https://cayihtisas.erdogan.edu.tr, 17-18 Ekim 2019
17. URL-2, 2015, https://rizeziraatodasi.com/cay-bitkisinin-ozellikleri, 17 Mart 2015
18. Üstün, Ç., Demirci, N. (2013). Çay bitkisinin (Camellia sinensis L.) tarihsel gelişimi ve tıbbi açıdan değerlendirilmesi. Lokman Hekim Dergisi, 3(3), 5-12.
19. Weihrauch, J.L., Posati, L.P., Anderson, B.A., Exler, J. (1977). Lipid conversion factors for calculating fatty acid contents of foods. Journal of the American Oil Chemists' Society, 54(1), 36-40. https://doi.org/10.1007/BF02671370
20. Yüksek, T., Çilli, M., Kılınç, E., Yüksek, F. (2016). Çay tohumu ve yapraklarındaki sabit ve uçucu yağ oranlarının yükselti ve toprak özelliklerine göre değişimi. Journal of Anatolian Environmental & Animal Sciences, 1(1), 28-33. https://doi.org/10.35229/jaes.272224