Bibliometric Analysis of Postgraduate Theses on Firefighters in Türkiye and Policy Recommendations

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 315 - 331, 01.01.2026

İbrahim Halil Çelik

https://doi.org/10.34086/rteusbe.1712220

Öz

The aim of the study was to examine postgraduate theses on organizational behavior, organizational psychology, human resources, occupational health and safety, attitudes, knowledge and behavior of firefighters in Türkiye, based on various methods and criteria. In this context, 52 master's and 1 doctoral thesis with open access in the YÖK national thesis database were evaluated within the framework of the study constraints. Percentage and frequency analyses of the data were performed using Microsoft Excel, and the keyword cloud was created using Word Art. The study found that the highest number of publications were published in 2021, with male researchers predominating, and that the title of assistant professor was prominent among advisors. It was determined that foundation universities, social sciences and graduate education institutes, and business-related majors were prominent in the number of publications. In addition, in terms of place of work, the most studies were conducted at the İstanbul Fire Department. In terms of the variables used in the studies, job satisfaction/happiness came to the fore, and in terms of keywords, fire brigade, occupational health and safety, disaster, and stress came to the fore.

Anahtar Kelimeler

Firefighter , Organizational Behavior , Organizational Psychology , Human Resources , Attitudes and behaviors

Türkiye’de İtfaiye Personellerine Yönelik Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi ve Politika Önerileri

Öz

Araştırmada Türkiye’de itfaiye personellerine yönelik örgütsel davranış, örgütsel psikoloji, insan kaynakları, iş sağlığı ve güvenliği, tutum, bilgi ve davranışlarıyla ilgili yapılan lisansüstü tezlerin çeşitli yöntemler ve kriterler baz alınarak incelenmesi amaçlandı. Bu kapsamda YÖK ulusal tez veri tabanında açık erişime sahip 52 yüksek lisans ve 1 doktora tezi çalışma kısıtları çerçevesinde değerlendirmeye alındı. Verilerin yüzde ve frekans analizleri Microsoft Excel programında, anahtar kelime bulutu ise Word Art programı aracılığıyla yapıldı. Çalışma kapsamında en fazla yayının 2021 yılında yapıldığı, erkek araştırmacıların çoğunlukta olduğu, danışmanlar açısından doktor öğretim üyesi ünvanının öne çıktığı tespit edilmiştir. Yayın sayısında vakıf üniversitelerinin, enstitüler açısından sosyal bilimler ve lisansüstü eğitim enstitülerinin, ana bilim dalları açısından da işletme ile ilgili ana bilim dallarının öne çıkıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca çalışma yeri açısından en çok çalışma İstanbul İtfaiye Daire Başkanlığı’nda yapılmıştır. Çalışmalarda kullanılan değişkenler açısından iş tatmini/iş doyumu/mutluluk olarak öne çıkmış, anahtar kelimeler açısından da itfaiye, iş sağlığı ve güvenliği, afet ve stres öne çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

İtfaiyeci , Örgütsel Davranış , Örgütsel Psikoloji , İnsan Kaynakları , Tutum ve davranışlar

Etik Beyan

Çalışma her türlü etik ilkelere uygun hazırlanmıştır.

Kaynakça

• Akcanbaş, M., & Zor, V. (2021). İstanbul büyükşehir belediyesinde görevli itfaiyecilerde travma sonrası stres bozukluğu belirtilerinin incelenmesi. OHS ACADEMY İş Sağlığı ve Güvenliği Akademi Dergisi 4(3), 37-47.
• Aldırmaz, Y. (2020). Türkiye'de akademide cinsiyet eşit(siz)liği raporu: 2020. https://www.researchgate.net/publication/342511353_Turkiye'de_Akademide_Cinsiyet_Esitsizligi_Raporu_2020_Gender_Inequality_Report_at_the_Academy_in_Turkey_2020 adresinden 01.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Alimanoğlu, Ç., & Çolakoğlu, Ü. (2021). Türkiye’deki turizm rehberliği konulu lisansüstü tez çalışmalarının bibliyometrik profili (1998-2018). Journal of Travel and Tourism Research, 18(18), 51-67.
• Alkan, G. (2014). Türkiye’de muhasebe alanında yapılan lisansüstü tez çalışmaları üzerine bir araştırma (1984-2012). Muhasebe ve Finansman Dergisi, (61), 41-52.
• Alp, F., & Akalın, B. (2023). Yalın yönetim alanında yürütülen lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi (1996-2022). Sağlık ve Sosyal Refah Araştırmaları Dergisi, 5(1), 114-125.
• Altıntaş, M. (2022). İşletme alanında acil durum ve afet yönetimi ile ilgili yapılmış olan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. (Ed: Cengiz, S.) Acil Durum ve Afet Yönetiminde Multidisipliner Yaklaşımlar II içinde s.159-178, Gazi Kitabevi: Ankara.
• Armstrong, D., Shakespeare-Finch, J., & Shochet, I. (2016). Organisational belongingness mediates the relationship between sources of stress and posttrauma outcomes in firefighters. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 8(3), 343.
• Aşar, A. (2018). İtfaiyede kullanılan kişisel koruyucu donanımların iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Aydın, F. (2020). Türkiye’deki itfaiyecilerin algıladıkları stres düzeyinin uyku ve yeme bozuklukları ile ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Bailey, K. D. (1982). Methods of social research (2nd Ed.). Free Press, New York.
• Baltacı, R. (2023). İtfaiye çalışanlarının karşılaştığı travma sonrası stres ölçümü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Rumeli Üniversitesi.
• Batur, Z., & Özcan, H. Z. (2020). Eleştirel düşünme üzerine yazılan lisansüstü tezlerinin bibliyometrik analizi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(2), 834-854.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40.
• Canbulut, T., Seyitoğlu, M., ve Lale, B. (2023). Türkiye’deki lisansüstü tezlerde ‘deprem’ başlıklı sosyal bilim tezlerine dair doküman analizi. Akademik Düşünce Dergisi, 8, 46-66.
• Cora, İ., & Aydın, S. (2023). İşletme alanında hazırlanan stratejik yönetim konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik profili. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 9(1), 36-60.
• Corbetta, P. (2003). Social research: Theory, methods and techniques. Thousand Oaks: Sage.
• Corbin, J. & Strauss, A. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. Thousand Oaks: Sage
• Çalık, M. ve Sözbilir, M. (2014). Parameters of content analysis. Education and Science, 39(174), 33-38.
• Çelik, İ. H. (2023). The effect of perceived organizational support on employees' job satisfaction in organizations: A study on firefighters. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3), 1433-1445.
• Çukur, Y. (2017). Örgütsel bağlılık ve iş doyumu ilişkisi İstanbul itfaiyesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nişantaşı Üniversitesi.
• Dertli, Ş., & Belli, E. (2023). Spor, sosyoloji ve psikoloji ilişkisini ele alan lisansüstü tez çalışmalarının bibliyometrik incelemesi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (16), 1-21.
• Dikmenli, Y., Deveci, H. ve Ünal, N. S. (2024). Türkiye’de afet eğitimi ve bilinci ile ilgili yapılan lisansüstü tez çalışmalarının incelenmesi. Sosyal Bilimler Dergisi, 71, 350-366. Doi: 10.29228/SOBIDER.77103
• Diktaş Yerli, G. (2023). Sosyal bilimler alanında afet konulu lisansüstü çalışmaların bibliyometrik ve tematik analizi. Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 961-976.
• Ergün, O. F. (2012). Türkiye’de büyük ve küçük itfaiye örneklerinde müdahale biriminde çalışan itfaiyecilerin iş kazası geçirme durumları, çalışma şartları ve mesleki memnuniyetleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Ersen, N. & Akyüz, İ. (2024). Bibliometric profile of graduate theses regarding “medical and aromatic plants” in Türkiye. Turkish Journal of Forestry, 25(1), 118-128.
• Fevzioğlu, E. (2021). İtfaiye erlerinde stresin sese etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Işıkay, Ç. (2023). Afetler ile ilgili sağlık alanında yazılmış tezlerin incelenmesi. SOCIAL SCIENCES STUDIES JOURNAL (SSSJournal), 9(110), 6740-6748.
• Gezer, E. ve Dikmenli, Y. (2020). Türkiye’de depremle ilgili eğitim alanına yönelik lisansüstü tez çalışmalarının analizi: bir içerik analizi. Ahi Bilge Eğitim Dergisi, 1(1), 33-55.
• Gök, M. G. (2005). Ankara büyükşehir belediyesinde görev yapan itfaiye çalışanlarının iş tutumları ile iş doyumlarının analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Göksu, M. (2016). Çalışan motivasyonunun iş tatmini ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkisi: Bayrampaşa itfaiye çalışanları üzerinde bir saha araştırması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Gündüz, H. ve Eren, T. (2024). Kent dirençliliği konusunda yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Resilience, 8(1), 73-82. DOI: 10.32569/resilience.1440796
• Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz. 5. Baskı, Seçkin Yayıncılık: Ankara.
• Hartley, J., & Kostoff, R. N. (2003). How useful are keywords' in scientific journals? Journal of information science, 29(5), 433-438.
• Heydari, A., Ostadtaghizadeh, A., Ardalan, A., Ebadi, A., Mohammadfam, I., & Khorasani-Zavareh, D. (2022). Exploring the criteria and factors affecting firefighters’ resilience: A qualitative study. Chinese Journal of Traumatology, 25(02), 107-114.
• Joseph, A., & Jose, T. P. (2024). Mental Health Challenges among First Responders in India: A Bibliometric Review. International Research Journal of Multidisciplinary Scope (IRJMS), 5(4),798-806.
• Kan, M. O. (2017). Türkiye’de akademik yazma alanında yapılan lisansüstü tezler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1037-1048.
• Kavut, S. (2021). İtfaiyecilerin almış oldukları hizmet içi eğitimlerin iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi (Erzurum il örneği) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Avrasya Üniversitesi.
• Kılıç, A. S. (2021). Örgütsel bağlılık ile iş tatmini arasındaki ilişki: Elazığ belediyesi itfaiye müdürlüğü örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Munzur Üniversitesi.
• Kılıçcı, M. (2016). İtfaiyelerde iş güvenliği algısının iş doyumu üzerindeki etkisi: Ankara büyükşehir belediyesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Türk Hava Kurumu Üniversitesi.
• Kim, H. M., & Park, K. J. (2024). A study on the correlation between job satisfaction and organizational commitment of firefighters. Journal of the Korean Society of Industry Convergence, 27(3), 665-674.
• Le, A. B., McNulty, L. A., Dyal, M. A., DeJoy, D. M., & Smith, T. D. (2020). Firefighter overexertion: a continuing problem found in an analysis of non-fatal injury among career firefighters. International journal of environmental research and public health, 17(21), 7906.
• Li, J., Dai, Y., & Li, J. (2025). Revisiting 30 years of advances in firefighter protective clothing: a quantitative assessment and bibliometric analysis. Textile Research Journal, 95(9-10), 1184-1198.
• Morman, M. T., Schrodt, P., & Adamson, A. (2020). Firefighters’ job stress and the (un) intended consequences of relational quality with spouses and firefighter friends. Journal of social and personal relationships, 37(4), 1092-1113.
• Okutkan, C., & Gün, R. Ş. (2023). Türkiye’de Depremle İlgili Eğitim Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analiz Yöntemiyle İncelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (13), 1699-1715.
• Öçal, B. (2023). Türkiye'de konteyner taşımacılığı alanında hazırlanan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(85), 340-360.
• Özmen, F.ve Sever, R. (2019). Türkiye’de doğal afetler üzerine yapılan lisansüstü tezler hakkında bir inceleme (2000-2017). Turkish Studies Educational Science, 14(3), 801-831. Doi: 10.29228/TurkishStudies.22808
• Öztürk, G. (2023). Türkiye’de risk yönetimi bağlamında afete hazırlıkla ilgili yazılan lisansüstü tezlerin incelemesi. The Journal of International Scientific Researches, 8(3), 490-498.
• Pektaş, E. K., & Demirkol, A. (2017). Belediye yönetimlerinde itfaiye hizmetleri ve itfaiye hizmetlerinde yeniden yapılanma. In Mediterranean International Congress on Social Sciences (MECAS) (No. 3, pp. 167-180).
• Rubaca, U., & Khan, M. M. (2021). The impact of perceived organizational support and job resourcefulness on supervisor‐rated contextual performance of firefighters: Mediating role of job satisfaction. Journal of Contingencies and Crisis Management, 29(3), 281-292.
• Sarıtaş, Z. (2015). İzmir büyükşehir belediyesi itfaiye çalışanlarının iş doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
• Saijo, Y., Ueno, T., & Hashimoto, Y. (2008). Twenty‐four‐hour shift work, depressive symptoms, and job dissatisfaction among Japanese firefighters. American journal of industrial medicine, 51(5), 380-391.
• Şahin, Y. (2015). İtfaiyelerde iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları: İstanbul bağcılar itfaiye grup amirliği örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Nişantaşı Üniversitesi.
• Şahin, C. (2021). İtfaiye sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin önemi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Tarsus Üniversitesi.
• Şavklı, Y. (2021). İtfaiye çalışanlarında posttravmatik stres bozukluğu belirtileri ve intihar arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın düzenleyici rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
• Tao, Y., Ma, Z., Hou, W., Zhu, Y., Zhang, L., Li, C., & Shi, C. (2022). Neuroticism trait and mental health among Chinese firefighters: The moderating role of perceived organizational support and the mediating role of burnout—A path analysis. Frontiers in public health, 10, 870772.
• Topçu, T. ve Ataoğlu, A. (2023). Türkiye’de afet yönetimi ile ilgili yapılmış olan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Afet ve Risk Dergisi, 6(4), 1388-1400.
• URL 1. Belediye itfaiye yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. Resmi Gazete: 18 Aralık 2021, Sayı: 31693. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211218-6.htm adresinden 01.11.2024 tarihinde erişildi.
• URL 2. https://www.tibder.org.tr/tr/meslek-standardlari.html adresinden 01.11.2024 tarihinde erişildi.
• Ünal, N. (2023). İtfaiyecilerde travma sonrası stres bozukluğu belirtileri ve depresyon arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Topkapı Üniversitesi.
• Wolffe, T. A., Turrell, L., Robinson, A., Dickens, K., Clinton, A., Maritan-Thomson, D., & Stec, A. A. (2023). Culture and awareness of occupational health risks amongst UK firefighters. Scientific Reports, 13(97), 1-12.
• Yavcik, G. (2022). İtfaiye çalışanlarında depresyon – anksiyete – stres, öznel iyi oluş ile mutluluğu artırma stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
• Yazıcı, A. (2018). İtfaiye çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği kültürünü etkileyen faktörler [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. 12. Baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız, Ö. (2023). Ülkemizde itfaiyecilik mesleğinin iş sağlığı ve güvenliği açısından değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hitit Üniversitesi.
• Yılmaz, E. (2018). Stres faktörleri ile stresle başa çıkma arasındaki ilişkinin kişilik tipine göre incelenmesi: Ankara itfaiyesi çalışanları üzerine bir uygulama [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ufuk Üniversitesi.
• Zahari, A. S. M., Baniamin, R. M. R., & Baniamin, R. M. R. (2019). Factors affecting job satisfaction: A case study at fire and rescue department of Malaysia terengganu FRDMT fire fighters. International Journal of Economics and Management, 1(3), 24-39.
• Zor, V. (2020). Türkiye’deki itfaiyecilerde travma sonrası stres bozukluğu belirtilerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Üsküdar Üniversitesi.