Arif Nihat Asya’nın Kıbrıs’la İlgili Rubailerinde Kıbrıs Tarihi ve Sosyal Hayatı

Öz

Doğu Akdeniz’in kuzeydoğusunda yer alan Kıbrıs, Sicilya ve Sardinya’dan sonra Akdeniz’deki üçüncü büyük adadır. Kıbrıs, kuzey sahillerinden, Toros Dağları görülebilecek kadar Türkiye’ye yakın bir konumdadır. II. Selim döneminde (1566-1574) Osmanlı topraklarına katılmış ve 1571 yılından itibaren Türk yurdu olmuştur. Kıbrıs Türk edebiyatı, Ada’nın fethinden sonra oluşmaya başlamıştır. Kıbrıs edebiyatını XVII. yüzyıldan itibaren takip etmek mümkündür. Tanzimat Dönemi’nde Namık Kemal, Magosa’ya sürgün edilmiş, 38 ay burada kalmış ve eserlerinin çoğunu burada yazmıştır. Bundan dolayı Namık Kemal söz konusu olunca Kıbrıs gündeme gelir. Namık Kemal’den sonra Kıbrıs’ı gündeme taşıyan diğer bir isim de Arif Nihat Asya’dır. Arif Nihat Asya, Cumhuriyet Dönemi’nde farklı alanlarda çok sayıda eser veren bir şahsiyettir. Onun en dikkat çeken bir yönü de 1.843 rubai yazmış olmasıdır. Bu rubailerden 298’i Kıbrıs’la ilgilidir. Arif Nihat Asya’nın rubaileri iki kitapta toplanmıştır. Bunlar; Rübâiyyat-ı Ârif-1 ve Rübâiyyat-ı Ârif-2’dir. Rübâiyyat-ı Ârif-1’de Kıbrıs Rübâileri başlığında 268 rubai; Rübâiyyat-ı Ârif 2’de Ada başlığı altında 30 rubai bulunmaktadır. Türk edebiyatında Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin 1.500 civarında ve Azmî-zâde Hâletî’nin de 1.000 kadar rubai yazdıkları düşünülecek olursa Arif Nihat Asya’nın ne büyük bir iş yaptığı daha iyi anlaşılmış olur. Arif Nihat Asya bu rubaileriyle Kıbrıs’ın pek çok sorununu gündeme taşımış, Kıbrıs davasını savunmuş ve Kıbrıs halkına şuur aşılamıştır. Bu çalışmada Arif Nihat Asya’nın, Kıbrıs’in tarihi ve sosyal hayatıyla ilgili rubaileri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kıbrıs
• Türk Edebiyatı
• Sosyal Hayat
• Arif Nihat Asya
• Kıbrıs Rubaileri

Cyprus History and Social Life in Arif Nihat Asya’s Rubaiyat on Cyprus

Öz

Located in the north-east of the Eastern Mediterranean, Cyprus is the third largest island in the Mediterranean after Sicily and Sardinia. Cyprus is close enough to Turkey that the Taurus Mountains can be seen from its northern shores. It was incorporated into Ottoman territory during the reign of Selim II (1566-1574) and has been Turkish territory since 1571. Cypriot Turkish literature began to emerge after the conquest of the island. It is possible to trace Cypriot literature back to the 17th century. During the Tanzimat period, Namık Kemal was exiled to Famagusta, where he stayed for 38 months and wrote most of his works. For this reason, Cyprus comes to mind when Namık Kemal is mentioned. Another name who brought Cyprus to the agenda after Namık Kemal was Arif Nihat Asya was a prominent figure in the Republican era who produced numerous works in various fields. One of his most notable achievements is that he wrote 1,843 rubais. Of these rubais, 298 are related to Cyprus. Arif Nihat Asya's rubais have been collected in two books. These are Rübâiyyat-ı Ârif-1 and Rübâiyyat-ı Ârif-2. In Rübâiyyat-ı Ârif-1, there are 268 rubais under the heading Cyprus Rübâis; in Rübâiyyat-ı Ârif 2, there are 30 rubais under the heading Island. Considering that Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî wrote around 1,500 rubais and Azmî-zâde Hâletî wrote around 1,000 rubais in Turkish literature, it becomes clearer what a great task Arif Nihat Asya undertook. Arif Nihat Asya brought many of Cyprus's problems to the fore with his rubais, defended the Cyprus cause and instilled awareness in the Cypriot people. This study examines Arif Nihat Asya’s rubais relating to the history and social life of Cyprus.

Anahtar Kelimeler

• Cyprus
• Turkish Literature
• Social Life
• Arif Nihat Asya
• Cyprus Rubais

Kaynakça

1. Aksoyak, İ. H. (t.y.). Yirmisekiz Çelebi Süleyman Ağa-zâde Mehmed Fâ’iz/Fâyiz Efendi. Geliş tarihi 04 Kasım 2025, gönderen https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/faiz-yirmisekiz-celebi-suleyman
2. Asya, A. N. (2014a). Rübâiyyât-ı Ârif-1-. Ötüken Neşriyat A.Ş.
3. Asya, A. N. (2014b). Rübâiyyât-ı Ârif-2-. Ötüken Neşriyat A.Ş.
4. Çalka, M. S. (2015). Rubâî. Kriter Yayınevi.
5. Eyice, S. (1993). Canbolat Bey Türbesi. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C 7 (C. 7, s. 143).
6. Eyupoğlu, A. (t.y.). Kültürel Miraslar | Ağlayan Dede Tekkesi. Mağusa Suriçi Derneği. Geliş tarihi 16 Kasım 2025, gönderen https://magusasurici.com/heritage/116
7. İpekten, H. (1994). Eski Türk Edebiyatı, Nazım Şekilleri ve Aruz. Dergâh Yayınları.
8. İrfan Tansel. (2025). İçinde Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0rfan_Tansel&oldid=35518910

9. Kandemir, M. Y. (2012). Ümmü Harâm. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C 42 (C. 42, ss. 321-322).
10. Kütükoğlu, B. (2003). Lala Mustafa Paşa. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C 27 (C. 27, ss. 73-74).
11. Necdet Uran. (2025). İçinde Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Necdet_Uran&oldid=35509092
12. Özek, A., Karaman, H., Turgut, A., Çağrıcı, M., Dönmez, İ. K., & Gümüş, S. (1997). Kur’an-ı Kerim ve Açıklamalı Meali (2. Baskı). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
13. Refik Yılmaz. (2025). İçinde Vikipedi. https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Refik_Y%C4%B1lmaz&oldid=35508444
14. Şengül, A. (t.y.). Arif Nihat Asya. Geliş tarihi 18 Ağustos 2025, gönderen https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/asya-arif-nihat
15. Tepebaşı, A. (2022). Arif Nihat Asya Hayatı, Sanatı ve Eserleri [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı.
16. Terzioğlu, M. (t.y.). Özker Yaşın. Geliş tarihi 07 Kasım 2025, gönderen https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/yasin-ozker
17. Yeniasır, M., & Gökbulut, B. (2017). Kıbrıs Türk Edebiyatının Gelişmesine Öncülük Etmiş Bir Şair: Arif Nihat Asya. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 61, 92-101.
18. Yıldız, S. (1991). Atpazarî Osman Fazlı. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C 4 (ss. 83-85).
19. Zorkul, Yrd. Doç. Dr. T. (2015). Arif Nihat Asya’nın Kıbrıs Rubaîleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29, 1-31.