The Power Struggle Between Sultan Alā al-Dīn Kayqubād I of the Seljuk Sultanate of Rum and Jalāl al-Dīn Khwarazmshah in Anatolia Before the Mongol Invasion

Öz

In the thirteenth century, Anatolia became the stage for significant political and military rivalry on the eve of the Mongol invasion. During this period, the relations between the Anatolian Seljuk Sultan, Alā al-Dīn Kayqubād I, and the Khwarazmshah ruler, Jalāl al-Dīn, directly influenced the balance of power in the region. This study examines, from a historical perspective, how the policies of these two rulers shaped the political structure of Anatolia. While the existing literature often focuses on the consequences of the Mongol invasion, the critical developments preceding it have not been sufficiently analyzed, demonstrating the need for an independent investigation of this period. In this respect, the research aims to fill a gap in the scholarship.The study employs a qualitative methodology, adopting historical analysis and a comparative approach. Primary sources include contemporary chronicles, diplomatic records, and secondary historical studies. The political, diplomatic, and military dimensions of events are analyzed, and the strategic maneuvers of Alā al-Dīn Kayqubād and Jalāl al-Dīn Khwarazmshah are comparatively evaluated. The most significant finding is that Jalāl al-Dīn’s aggressive expansionist policies compelled the Seljuk state to form an alliance with the Ayyubids. This alliance initiated the process leading to the Battle of Yassıçemen in 1230, which concluded with a decisive Seljuk victory. Yassıçemen was not merely a military success but also a turning point that accelerated the dissolution of the Khwarazmshahs and paved the way for increased Mongol influence in Anatolia. Thus, the study provides a historical perspective on the shifting balance of power in the region and contributes to a broader understanding of the processes that culminated in the Mongol invasion.

Anahtar Kelimeler

• Alā al-Dīn Kayqubād
• Jalāl al-Dīn Khwarazmshah
• Mongol Invasion
• Sultanate of Rum
• Islamic World

Moğol İstilası Öncesi Anadolu’da Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad ile Celâleddin Harezmşah Arasındaki Güç Mücadelesi

Öz

XIII. yüzyılda Anadolu, Moğol istilası öncesinde önemli bir siyasi ve askerî rekabetin sahnesi olmuştur. Bu dönemde Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alâeddin Keykubad ile Harezmşah Hükümdarı Celâleddin arasındaki ilişkiler, bölgedeki güç dengelerini doğrudan etkilemiştir. Çalışma, iki hükümdarın politikalarının Anadolu’daki siyasi yapıyı nasıl şekillendirdiğini tarihsel bir perspektifle incelemektedir. Literatürde genellikle Moğol istilasının sonuçlarına odaklanıldığı görülmekte, ancak istiladan önceki kritik gelişmelerin yeterince değerlendirilmemesi bu dönemin bağımsız bir incelemeyi hak ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda araştırma, mevcut literatürdeki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel yöntem çerçevesinde tarihsel analiz ve karşılaştırmalı yaklaşımı benimsemektedir. Temel kaynaklar arasında dönemin kronikleri, diplomatik belgeler ve ikincil tarih araştırmaları yer almaktadır. Olayların siyasi, diplomatik ve askerî yönleri analitik bir bakışla ele alınmış; Alâeddin Keykubad ile Celâleddin Harezmşah’ın stratejik hamleleri karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmiştir. Çalışmanın en önemli bulgusu, Celâleddin Harezmşah’ın saldırgan politikalarının Selçuklu Devleti’ni Eyyubîlerle ittifak kurmaya yöneltmesidir. Bu ittifak, 1230 Yassıçemen Savaşı’na giden süreci başlatmış ve Selçukluların kesin zaferiyle sonuçlanmıştır. Yassıçemen yalnızca bir askerî başarı değil, aynı zamanda Harezmşahların çözülmesini hızlandıran ve Anadolu’da Moğol etkisinin artmasına zemin hazırlayan bir dönüm noktası olmuştur. Böylece çalışma, Anadolu’daki güç dengelerine dair tarihsel bir perspektif kazandırmakta ve Moğol istilasına giden sürecin daha geniş bağlamda anlaşılmasına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• I. Alâeddin Keykubad
• Celâleddin Harezmşah
• Moğol İstilası
• Türkiye Selçuklu Devleti
• İslam Dünyası

Kaynakça

1. Abu’l-Farac. (1999). Abu’l-Farac Tarihi I–II (Ö. R. Doğrul, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
2. Ahmed B. Muhammed Nesevî. (2021). Celâleddin Harzemşah’ın Biyografisi (N. Asım, Çev.; M. Demirci, Yay. Ve Dn.). İstanbul: Hikmetevi Yayınları.
3. Ahmed Bin Mahmud. (2011). Selçukname (E. Merçil, Çev.). Bilge Kültür Sanat.
4. Alaaddin Ata Melik Cüveynî. (1988). Tarih-i Cihangüşa (M. Öztürk, Çev.). Kültür Bakanlığı Yayınları.
5. Anonim. (2014). Tarih-i Al-i Selçuk (Anonim Selçukname) (H. İ. Gök & F. Coşguner, Çev.). Atıf Yayınları.
6. Bekar, M. S. (2004). El-Melikü’l-Kâmil, Muhammed. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 29, ss. 68-70). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
7. Bingöl, G. (2023). Moğol/İlhanlı Hâkimiyeti Altındaki Anadolu’da Çıkan İsyanlar (1243–1335) (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Bingöl, G. (2025). The Road To The Seljuk Throne Alâeddin Keykubad’s Youth And Political Journey. BENGİ Dünya Yörük-Türkmen Araştırmaları Dergisi, 2025(2), 267-285. https://doi.org/10.58646/bengi.1647808

9. Bingöl, G. (2026). Moğolların Ahlat’ı İşgali: Bir Stratejik Noktanın Düşüşü. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Vangölü Havzası Özel Sayısı (2)), 277-287. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1668810
10. Bingöl, G., & Aslan, Ö. (2025). XIII. Yüzyılda Anadolu’da Türkmen Direnişi: Denizli ve Çevresindeki İsyanlar. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 13(26), 58-69.
11. Bingöl, G., & Çopur, H. (2025). Alâeddin Keykubad’ın Abbâsî Halifeleri İle İlişkileri: Siyasi Askeri Ve Manevi Bağlar. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 10(1), 17-26. Https://Doi.Org/10.56252/Turktarars.1625896
12. Bingöl, G., & Çopur, H. (2025). Moğol İstilası Sonrası Türk-İslam Dünyasında Celâleddin Harezmşah’ın Etkisi. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 111-120.
13. Bozan, O. (2012). Celâleddin Harezmşah’ın Ahlat’ı Muhasarası ve Yankıları. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(2), 133–159.
14. Brockelmann, C. (2018). İslam Ulusları ve Devletleri Tarihi (N. Çağatay, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
15. Buğdaykesen, A. (2022). Türkiye Selçuklu Devleti'nde Kalem ve Kılıç Sahibi Olan Bir Devlet Adamı: Kemaleddin Kâmyâr. Academia.Edu. (Erişim: 6.09.2022)
16. Cahen, C. (2014). Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler (E. Üyepazarcı, Çev.). İstanbul: Tarih Vakfı.
17. Cahen, C. (2024). Türkiye’nin Doğuşu Anadolu Selçuklu Devleti 11.-14. Yüzyıl (N. Epçeli, Çev.). Yeditepe Yayınevi.
18. Çopur, H. (2012). Sultan I. Alâeddin Keykubad’ın Komşu Devletlerle İlişkileri (Yüksek Lisans Tezi, Celal Bayar Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). Yök Tez Merkezi.
19. Demir, M. (2015). Selçuklular Tarihi. Değişim.
20. Demirci, M. (2022). Yassıçemen Savaşına Giden Süreçte Alâeddin Keykubad İle Celâleddin Harzemşah Arasındaki Diplomatik Münasebetler, Elçiler Ve Mektuplar. Selçuklu Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 7, 18–36. Https://Doi.Org/10.47702/Sema.2022.21
21. Ebul Fezail Muhammed İbn Ali İbn Nazîf El Hamevi. (1981). Telhîsu’l-Keşf Ve’l-Beyân Fî Havâdisi’z-Zamân (Târîhu’l-Mansûrî) (E. ‘Iyd Dudu, Thk.; A. Derviş, Dn.). Dımaşk.
22. Genceli Kiragos. (2018). Moğol İstilası 1220-1265 (Mahmut Kemal Bey, F. Hacısalihoğlu, & İ. Aslan, Çev.). Post.
23. Golden, P. B. (2018). Dünya Tarihinde Orta Asya (Y. K. Taştan, Çev.). Ötüken.
24. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025a). Türkiye Selçuklu Devleti’nde Türkmen Ahmed İsyanı: Sosyo-Politik Sebepler, İsyanın Gelişimi ve Devlet Yapısına Etkileri. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 501-510. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1792343
25. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025b). Türkiye Selçuklu Devleti’nin Siyasi Yapısında Çobanoğulları Beyliği: Siyasi Ve Sosyo-Kültürel Dinamikler. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 99-116. https://doi.org/10.55483/cekmece.1737260
26. Güleç, F., & Bingöl, G. (2025c). Karadeniz’de Türkiye Selçuklu Devleti İle Trabzon Rum İmparatorluğu Arasındaki Hâkimiyet Mücadelesi Ve Sonuçları. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Social Sciences Institute, (42), 152-172. https://doi.org/10.20875/makusobed.1784048
27. Hacıgökmen, M. A. (2018). Türkiye Selçuklu Devlet Adamları. Çizgi Kitabevi.
28. Hartog, L. de. (2004). Genghis Khan: Conqueror of the World. Bloomsbury Academic.
29. Hüseynov, G. (2024). Celâleddin Hârizmşah’ın Azerbaycan’ı İstilası Ve Atabeyler Devleti’nin Çöküşü. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(12), 397–410.
30. Irwın, R. G. (2000). From Ulus to Khanate: The Making of the Mongol States, c. 1220 c. 1290. R. ʿAmitai-Prais & D. Morgan (Ed.), The Mongol Empire & Its Legacy (ss. 5-12). Brill.
31. İbn Bibi. (1996). El-Evâmirü’l-Alâiyye Fi’l-Umûri’l-Alaiyye: Selçukname I (M. Öztürk, Çev.). Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
32. İbn Kesir. (1954). El-Bidâye Ve’n-Nihâye XIII. Kahire: Matbaatü’s-Saâde.
33. İbn Tağrîberdî. (1963). al-Nujūm al-Zāhira fī Mulūk Miṣr wa’l-Qāhira, Cilt VI. Kahire: Wizārat al-Thaqāfa wa’l-Irshād.
34. İbnü’l-Esir. (1985). El-Kâmil Fi’t-Tarih XII (A. Ağırakça & A. Özaydın, Çev.). İstanbul: Bahar Yayınları.
35. Jansky, H. (1950–1955). Selçuklu Sultanlarından Birinci Alâeddin Keykubad’ın Emniyet Politikası. In 60. Doğum Yılı Münasebetiyle Zeki Velidi Togan’a Armağan = Symbolae İn Honorem Z. V. Togan (ss. 117–126). İstanbul: [Y.Y.].
36. Kafalı, M. (1993). Cengiz Han. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 7, ss. 367-369). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
37. Kafesoğlu, İ. (1984). Harezmşahlar Devleti Tarihi (485-618/1092-1221). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
38. Kafesoğlu, İ. (2014). Selçuklular ve Selçuklu Tarihi Üzerine Araştırmalar. Ötüken.
39. Kaya, Ç. (2024). Harezmşahlar Tarihinde Han Melik’in Yeri ve Önemi. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(11), 67–76.
40. Kaya, Ö. (2007). Selahaddin Sonrası Dönemde Anadolu’da Eyyubîler. İstanbul: Yeditepe Yayınları.
41. Kaymaz, N. (2014). Anadolu Selçuklu Sultanlarından II. Gıyâseddîn Keyhüsrev ve Devri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
42. Keleş, E. (2019). Doğu Anadolu’da Celâleddîn Harezmşâh’ın Faaliyetleri ve Harezmşah Mirası. Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi 4(2):122-146.
43. Kerimüddin Mahmud-i Aksarayi. (2000). Müsâmeretü’l-Ahbâr (M. Öztürk, Çev.). Türk Tarih Kurumu Basımevi.
44. Kılıç, M. (2019). Halep Eyyûbîleri El-Melikü’n-Nâsır II. Salahaddin Yûsuf Devrinde Eyyûbîler Devleti. Türk Tarih Kurumu.
45. Kihtir, T. (2017). XI.-XIII. Yüzyıl Kaynaklarıyla Anadolu’da Bizans, Haçlılar, Selçuklular. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
46. Koca, S. (2009). Moğol İstilasına Karşı Sultan I. Alâeddin Keykubad’ın Güvenlik Politikası. Gazi Türkiyat, 5.
47. Kösali Muş, S. (2020). I. Alâeddin Keykubad Dönemi (1220-1237) Türkiye Selçuklu Devleti ve Eyyûbîler Arasındaki Elçilik İlişkileri. Journal of Humanities and Tourism Research 10(4):939-951.
48. Köymen, M.A. (1988). Selçuklu Hükümdarı Büyük Alâeddin Keykubad ve Anadolu Savunması. Belleten 52(205):1539-1546.
49. Kuşçu, A. D. (2013). Eyyûbi Devlet Teşkilâtı. Türk Tarih Kurumu.
50. Lamb, H. (2006). Moğolların Efendisi Cengiz Han (A. G. Bozkurt, Çev.). İlgi Kültür Sanat.
51. Mehmed Neşri. (2014). Kitâb-ı Cihannüma Neşrî Tarihi (F. R. Unat & M. A. Köymen, Ed.; C. 1). Türk Tarih Kurumu.
52. Merçil, E. (2013). Müslüman Türk Devletleri Tarihi (8. bs). Bilge Kültür Sanat.
53. Morgan, D. (1986). The Mongols. Blackwell Publishing.
54. Müneccimbaşı, A. B. L. (2017). Câmiü’d-Düvel II: Selçuklular Tarihi II Anadolu Selçukluları ve Beylikleri (A. Öngül, Yay. Haz.). İzmir: Kabalcı Yayınevi.
55. Nesevî, Ş. (1934). Celâleddin Harezmşah (N. Asım, Çev.). İstanbul: Devlet Matbaası
56. Niğdeli Kadı Ahmed. (2015). Niğdeli Kadı Ahmed’in El-Veledü’ş-Şefîk ve’l-Hâfidü’l-Halîk’ı (Anadolu Selçuklularına Dair Bir Kaynak) (A. Ertuğrul, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
57. Nizamüddin Sâmî. (1987). Zafernâme (2. bs). (N. Lugal, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
58. Nüveyri. (2004). Nihâyetü’l-Ereb Fî Funûni’l-Edeb (M. Kumayha, Thk.). Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
59. Oktay, H. (2007). Ermeni Kaynaklarında Türkler ve Moğollar. İstanbul: Selenge Yayınları.
60. Öngül, A. (2017). Anadolu Selçukluları. Çamlıca.
61. Özbek, Süleyman. 2018. Türkiye Selçuklularının Çöküşünde Sebep Sonuç İlişkisi Yassıçemen’den Kösedağ’a. Çeşm-i Cihan (Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi) E-Dergisi 5(1):2-17. https://doi.org/10.30804/cesmicihan.434292
62. Özgüdenli, O. G. (2007). Ögedey Han. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 34, ss. 21-22). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
63. Özgüdenli, O. G. (2020). Moğollar. TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 30, ss. 225-229). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
64. Öztuna, Y. (1964). Türkiye Tarihi Selçuklular ve Anadolu Beylikleri (C. 2). Hayat Yayınları.
65. Öztuna, Y. (1994). Büyük Osmanlı Tarihi (C. 1). Ötüken.
66. Öztuna, Y. (1996). Devletler ve Hânedanlar Türkiye (1074-1990) (C. 2). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
67. Sevim, A. (2020). Anadolu’nun Fethi Selçuklular Dönemi (5. bs). Türk Tarih Kurumu.
68. Spuler, B. (2011). İran Moğolları (C. Köprülü, Çev.). Türk Tarih Kurumu.
69. Sümer, F. (2002). Keykubad I. TDV İslam Ansiklopedisi (C. 25, ss. 358–359). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
70. Sümer, F. (2002). Kösedağ Savaşı. TDV İslâm Ansiklopedisi. (C.26, ss.272-273). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
71. Sümer, F. (2015). Selçuklular Devrinde Doğu Anadolu’da Türk Beylikleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
72. Sümer, F. (2022). Anadolu’da Moğollar. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
73. Şen, M. E., & Bingöl, G. (2022). Anadolu’da Moğol Tahakkümüne Karşı Aykırı Bir Ses: Beylerbeyi Hatiroğlu Şerafeddin. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 5(2), 381-392. https://doi.Org/10.48120/Oad.1171449.
74. Şerafeddin Han İdris-i Bitlisî. (2009). Şerefname I–III (V. İlmen, Nşr.). İstanbul: Yaba Yayınları.
75. Şükrullah Efendi. (2010). Behcetü’t Tevarih Tarihin Aydınlığında (H. Almaz, Çev.). Mostar.
76. Taneri, A. (1997). Hârizmşahlar. TDV İslâm Ansiklopedisi (C.16, ss. 228-231). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
77. Taneri, A. 1993). Celâleddin Hârizmşah. TDV İslâm Ansiklopedisi (C.7, ss. 248-250). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
78. Taneri, Aydın. (1993). Harezmşahlar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
79. Tekin, A. (2012). Selçuklu Tarihi. Kariyer Developer.
80. Tekinoğlu, H. (2018). Selçuklu Tarihi. Kamer Yayınları.
81. Toksoy, A. (2007). Celâleddin Harezmşah’ın Gürcistan’daki Faaliyetleri. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 137–150.
82. Turan, O. (1988). Türkiye Selçukluları Hakkında Resmî Vesikalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
83. Turan, O. (2001). Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi. Ötüken Neşriyat.
84. Turan, O. (2014). Türkiye Selçukluları Hakkında Resmi Vesikalar Metin, Tercüme ve Araştırmalar. Türk Tarih Kurumu.
85. Turan, O. (2018). Selçuklular Zamanında Türkiye (16. bs). Ötüken Neşriyat.
86. Usta, A. (2019). Selçuklu Sultanları. Yeditepe Yayınevi.
87. Uyumaz, E. (2003). Sultan I. Alâeddin Keykubad Devri Türkiye Selçuklu Devleti Siyasi Tarihi (1220–1237). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
88. Üremiş, A. (2005). Türkiye Selçuklularının Doğu Anadolu Politikası. Ankara: Ebabil Yayıncılık.
89. Yazıcı, N. (2008). İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi (7. bs). Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
90. Yazıcızâde, A. (2009). Tevârîh-i Âl-i Selçuk (Selçuklu Tarihi) (A. Bakır, Haz.). İstanbul: Çamlıca Yayınları.
91. Yinanç, M. H. (2001). Celâleddin Harzemşah. İslam Ansiklopedisi, 3, 49–53. İstanbul: Meb Yayınları.
92. Yinanç, M. H. (2020). Türkiye Tarihi Selçuklular Devri (R. Yinanç, Ed.; 2. bs, C. 2). Türk Tarih Kurumu.
93. Zehebî. (1966). El-İber Fi-Haber Men Gaber V (S. Müncid, Thk.). Kuveyt: Mektebetü’l-Hayyat.