Türkiye’de Siyasal Liderliğin Yapısal Dönüşümü: Erdoğan Dönemi Üzerinden Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de siyasal liderliğin yapısal dönüşümünü Erdoğan dönemi üzerinden ele alarak, liderlik olgusunun kurumsal ve yönetsel boyutlarını teorik bir çerçeve içinde incelemeyi amaçlamaktadır. Konunun seçilme nedeni, başkanlık sistemiyle birlikte yürütme organının yeniden yapılandırılması ve siyasal liderliğin karar alma süreçlerindeki belirleyici rolünün artmasıdır. Araştırma, yeni kurumsalcılık, yürütme merkezileşmesi ve siyasal liderlik teorilerinden yararlanılarak kurgulanmıştır. Yöntem olarak kavramsal analiz ve kuramsal karşılaştırma yaklaşımı benimsenmiş; liderlik, devlet kapasitesi ve yönetim modeli arasındaki ilişkiler analitik bir düzlemde ele alınmıştır. Bulgular, Erdoğan döneminde siyasal liderliğin yalnızca bireysel karizma üzerinden değil, kurumsal düzenlemeler, anayasal değişiklikler ve idari yapılanma aracılığıyla yeniden tanımlandığını göstermektedir. Ayrıca liderliğin siyasal meşruiyet üretimi, politika oluşturma süreçleri ve bürokratik koordinasyon üzerinde daha bütünleşik bir etki alanı kazandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de siyasal liderliğin dönüşümünün kişisel faktörlerden ziyade yapısal ve kurumsal dinamiklerle açıklanabileceğini ortaya koymakta ve literatüre teorik bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye Siyaseti
• Siyasal Liderlik
• Yapısal Dönüşüm
• Erdoğan Dönemi
• Yürütme Gücü

Structural Transformation of Political Leadership in Turkey: An Analysis of the Erdoğan Era

Öz

This study aims to examine the structural transformation of political leadership in Türkiye through the Erdoğan era by analyzing the institutional and administrative dimensions of leadership within a theoretical framework. The selection of this topic is motivated by the reconfiguration of the executive branch following the transition to the presidential system and the increasing centrality of political leadership in decision-making processes. The research is constructed by drawing upon new institutionalism, executive centralization, and political leadership theories. Methodologically, the study adopts a conceptual analysis and theoretical comparative approach, in which the relationships between leadership, state capacity, and governance models are examined at an analytical level. The findings indicate that during the Erdoğan period, political leadership has been redefined not solely through individual charisma, but also through institutional arrangements, constitutional amendments, and administrative restructuring. Furthermore, leadership has acquired a more integrated sphere of influence over political legitimacy production, policy-making processes, and bureaucratic coordination. Overall, the study demonstrates that the transformation of political leadership in Türkiye can be explained primarily by structural and institutional dynamics rather than personal factors, thereby offering a theoretical contribution to the existing literature.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Politics
• Political Leadership
• Structural Transformation
• Erdoğan Era
• Executive Power

Kaynakça

1. Akdoğan, Y., (2004). AK Parti ve Muhafazakâr Demokrasi. İstanbul, Alfa Yayınları.
2. Ardıçoğlu, A. (2017). Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. Ankara Barosu Dergisi, 3, 20-51.
3. Aslan, V. (2019). Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Kanunlara Uygunluğunun Denetimi ve Çeşitli Hususların Kararname ile Düzenleneceğinin Kanunlarda Belirtilmesi Üzerine. Anayasa Yargısı Dergisi 36(1), 139-161.
4. Ateş, H. & Bektaş, M. (2018). Liderlerin ve Liderlik Kurumunun Hükümet Sistemlerine Etkisi: Türkiye’deki Başkanlık Sistemi Tartışmaları Çerçevesinde Erdoğan, Obama, Putin ve De Gaulle’ün Liderlik Tarzlarının Karşılaştırmalı İncelemesi. (Ed. Yüksel Demirkaya). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi: Kamu Yönetiminde Değişim içinde. Hiper Yayın.
5. Bektaş, E. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yasama-yürütme ilişkisi ve bu sistemin Türkiye demokrasisine etkileri. Yasama Dergisi, (39), 199-218.
6. Bermeo, N. (2016). On democratic backsliding. Journal of Democracy, 27(1), 5-19.
7. Brubaker, R. (2017). “Why Populism?” Theory and Society, 46(5), 357-385.
8. Çarkoğlu, A. & Kalaycıoğlu, E. (2009). The Rising Tide of Conservatism in Turkey. Palgrave Macmillan.

9. Çay, F., & Kalkamanova, A. (2023). Measuring populist discourse of Recep Tayyip Erdoğan. Politikon: The IAPSS Journal of Political Science.
10. Dülger, M., V. (2021). Ceza Hukuku ve Kabahatler Hukuku Perspektifinden Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, SSRN, 1-17.
11. Esen, B., & Gümüşçü, Ş. (2016). “Rising Competitive Authoritarianism in Turkey.” Third World Quarterly, 37(9), 1581-1606.
12. Exploring populism in Erdoğan’s discourse on Turkey–European Union relations. Czech Journal of International Relations, 59(3), 31-61.
13. European Commission for Democracy through Law (Venice Commission). (2017). Opinion on the Constitutional Amendments to the Constitution of Turkey. Strasbourg: Council of Europe.
14. Freedom House. (2023). Freedom in the World 2023: Turkey. Washington DC: Freedom House.
15. Fukuyama, F. (2013). What is governance? Governance, 26(3), 347-368.
16. Fukuyama, F. (2014). Political order and political decay: From the industrial revolution to the globalization of democracy. Farrar, Straus and Giroux.
17. Ginsburg, T., & Huq, A. Z. (2018). How to save a constitutional democracy. University of Chicago Press.
18. Gökçekuyu, E., & Özgür, H. (2024). Populist rhetoric, rise of far-right and the Turkish case. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 11(2), 95-111.
19. Görücü, V. (2024). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin merkezden yönetim üzerinde yansımaları. Kırıkkale Hukuk Mecmuası Dergisi, 4(2), 527-554.
20. Gümüşçü, Ş., Esen, B. & Yavuzyılmaz H. (2025). Türkiye'nin Yeni Rejimi: Rekabetçi Otoriterlik. İletişim Yayınları.
21. Gürsel, E. (2019). Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde yürütmenin düzenleme yetkisi ve cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin anayasal sınırları. Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 391-424.
22. Helms, L. (2012). Poor leadership and bad governance: Reassessing presidents and prime ministers in North America, Europe and Japan. Edward Elgar.
23. Jaffrelot, C. (2021). Modi’s India: Hindu Nationalism and the Rise of Ethnic Democracy. Princeton: Princeton University Press.
24. Kane, J., & Patapan, H. (2012). The democratic leader: How democracy defines, empowers, and limits its leaders. Oxford University Press.
25. Katz, R. S., & Mair, P. (1995). Changing models of party organization and party democracy: The emergence of the cartel party. Party Politics, 1(1), 5-28.
26. Kayıral, M. (2025), “Adalet ve Kalkınma Partisi Siyasetinin Reel Politiği ve Siyasal Söylem Dili Üzerindeki Etkileri: 2002-2009/ 2016-2023 Dönemi Karşılaştırması”, Uluslararası Ekonomi Siyaset ve Toplum Bilimleri Dergisi, 8(17), 17-37.
27. Kayıral, M., (2024). Adalet ve Kalkınma Partisinin Liberal Muhafazakâr Söylemden Yerli ve Milli Söyleme Geçişinin Analizi. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Doktora Tezi.
28. Kırışık, F. & Öztürk, K. (2020). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemiyle Kamu Yönetiminin Geliştirilmesi. Adalet Dergisi. 65, 167-200.
29. Konda Temmuz’19 Barometresi, (2010-2019). https://konda.com.tr .
30. Laclau, E. (2005). On Populist Reason. Verso.
31. Levitsky, S., & Way, L. A. (2010). Competitive authoritarianism: Hybrid regimes after the Cold War. Cambridge University Press.
32. Levitsky, S., & Ziblatt, D. (2018). How democracies die. Crown Publishing.
33. MetroPOLL Araştırma, (2014). Türkiye’nin Nabzı, Aralık 2014: Liderlerin Görev Onayı, https://www.metropoll.com.tr/arastirmalar/siyasi-arastirma-9/1778 .
34. Mair, P. (2013). Ruling the void: The hollowing of Western democracy. Verso.
35. Miş, N., ve Sobacı, M., Z., (2018). Kuruluşundan Bugüne AK Parti. Ankara, SETA Yayınları.
36. Moffitt, B. (2016). The global rise of populism: Performance, political style, and representation. Stanford University Press.
37. Mudde, C., & Kaltwasser, C. R. (2017). Populism: A very short introduction. Oxford University Press.
38. North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.
39. Özbudun, E. (2020). Turkey’s judiciary and the drift toward competitive authoritarianism. Turkish Studies, 21(2), 233-255.
40. Özbudun, H. & Hale, W. (2010). Türkiye'de İslamcılık, Demokrasi ve Liberalizm, AKP Olayı. Doğan Kitap.
41. Öztürk, İ. (2023). Confronting Populist Authoritarians: The Dynamics of Lula’s Success in Brazil and Erdogan’s Survival in Turkey. Populism & Politics. Article 27, 1-33.
42. Peters, B. G. (2019). Institutional theory in political science: The new institutionalism (4th ed.). Edward Elgar.
43. Resmi Gazete. (10 Temmuz 2018). Üst Kademe Kamu Yöneticilerinin Atanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
44. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (Kararname No: 3). Sayı: 30474. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
45. Resmi Gazete. (2018-2023). Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı.
46. Resmi Gazete Arşivi, https://www.resmigazete.gov.tr .
47. Rhodes, R. A. W. (2017). Network governance and the differentiated polity. Oxford University Press.
48. Schedler, A. (2013). The politics of uncertainty: Sustaining and subverting electoral authoritarianism. Oxford University Press.
49. Stockemer, D. (2019). Populism Around the World: A Comparative Perspective. Springer Nature.
50. Tarhan, B. (2023). Türkiye'de Hukuk ve Siyaset İlişkisi Ekseninde Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri. Optimum Akademi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 10(2), 375-394.
51. Urbinati, N. (2019). Me the people: How populism transforms democracy. Harvard University Press.
52. Weber, M. (1978). Economy and society: An outline of interpretive sociology. University of California Press.
53. Yavuz, H. & Öztürk, A. E. (2019). Turkish secularism and Islam under the reign of Erdoğan. Southeast European and Black Sea Studies. 19(1), 1-9.
54. Yılmaz, I., & Morieson, N. (2023). Civilizational populism in domestic and foreign policy: The case of Turkey. Religions, 14(5), 631