Evsizlikle Mücadelede Sosyal Hizmet Temelli Bir Model Önerisi: Geçiş Modeli

Öz

Evsizlik, günümüz toplumlarının en önemli sosyal sorunlarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Evsiz bireyler, çeşitli nedenlerle kalıcı ya da geçici olarak barınma imkanlarından yoksun kalmakta ve genellikle sokaklarda, barınma evlerinde ya da geçici konaklama yerlerinde yaşamaktadır. Sosyal hizmet bağlamında evsizlere yönelik çalışmalar evsizlerin temel ihtiyaçlarını karşılamayı, onlara destek sağlamayı ve uzun vadeli çözümler üretmeyi amaçlamaktadır. Evsizlik sorununu çözmek için birey, grup ve toplumsal düzeyde entegre yaklaşımlar geliştirmek ve uygulamak, toplumsal refahı sağlamak hayati öneme sahiptir. Bu bağlamda çalışma, sosyal hizmetin evsizlik kavramına bakışını, evsizlerin gereksinimlerini, karşılaştığı problemleri ele almakta sonrasında ülkemizdeki evsizlere kalıcı ve sürdürülebilir bir model önerisi sunmaktadır. Geçiş Modeli olarak adlandırılan model, sosyal hizmet bilim ve mesleğinin ilkeleri çerçevesinde kronik evsizlere barınma hizmeti, psiko-sosyal destek, sağlık desteği, mesleki eğitim ve istihdam desteği gibi hizmet ve destekler sunmaktadır. Böylelikle evsizlerin topluma yeniden entegrasyonunu hedefleyen aşamalı bir müdahale yapısı kurgulanmıştır. Literatür taraması ve karşılaştırmalı analiz yöntemleriyle geliştirilen model, kurumsal bakım hizmetlerini uzun vadeli rehabilitasyon süreçleriyle bütünleştirerek bireylerin bağımsızlıklarını kazanmalarını sağlamayı amaçlamaktadır. Bu model halihazırda evsizlere sunulan “önce konut”, “basamak modeli” gibi hizmetleri değerlendirerek alternatif bir model olarak yapılandırılmıştır. Bu sayede evsizlere sunulan desteklerin daha kapsamlı, bütüncül ve uzun vadeli etkiler yaratacak şekilde geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Evsizlik
• Sosyal Hizmet
• Geçiş Modeli

A Social Work–Based Model Proposal for Combating Homelessness: The Transition Model

Öz

Homelessness is one of the most important social problems of contemporary societies. Homeless individuals, for various reasons, lack permanent or temporary housing and generally live on the streets, in shelters, or in temporary accommodation facilities. In the context of social work, studies addressing homelessness aim to meet basic needs, provide support, and develop long-term solutions. Solving homelessness requires integrated approaches at the individual, group, and societal levels to ensure social welfare. Within this framework, this study examines the social work perspective on homelessness, the needs of homeless individuals, and the problems they face, and proposes a permanent and sustainable model for Turkey. The proposed Transition Model provides shelter, psychosocial support, health services, vocational training, and employment support for chronically homeless individuals within the principles of social work science and practice. Accordingly, a staged intervention structure aimed at the reintegration of homeless individuals into society is designed. Developed through a literature review and comparative analysis, the model integrates institutional care services with long-term rehabilitation processes to support individuals in gaining independence. By evaluating existing services such as the “Housing First” and “staircase” models, this study aims to develop more comprehensive, holistic, and long-term support for homeless individuals.

Anahtar Kelimeler

• Homelessness
• Social Work
• Transition Model

Kaynakça

1. Acar, B., Bozkafa, H., Vural, B., Önal, S., Somer, M., Yaman, Ö. M. (2022), Evsizliğin nedenleri ve deneyimleri üzerine nitel bir araştırma: Beyoğlu örneği, Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(2), 339-358. doi:10.33417/tsh.986870.
2. Akyıldız, Y. (2020), Evsizlere yönelik sosyal hizmet ihtiyacının ekosistem yaklaşımı bağlamında incelenmesi: İstanbul örneği, (Doktora Tezi), Yalova Üniversitesi, Yalova.
3. ABB (Ankara Büyükşehir Belediyesi Barınma Evi Hizmeti) (2021). chrome extension://gphandlahdpffmccakmbngmbjnjiiahp/https://www.ankara.bel.tr/files/ 9116/2799/6978/1_Barnma_evi_Tantm.pdf adresinden 21.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
4. ABB (Antalya Büyükşehir Belediyesi) (2026). https://www.antalya.bel.tr/tr/haber-detay/buyuksehir-soguk-havalarda-evsizleri-%E2%80%9Cbimekanda%E2%80%9D-agirliyor adresinden 10.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
5. Amissah, N. B., Amissah, C. M., & Amponsah, B. (2022). Assessing psychosocial distress associated with homelessness in Ghana: A springboard for interventional policy design. Journal Of Health Psychology, 27(14), 3085-3096.
6. Anadolu Ajansı (2020). https://www.aa.com.tr/tr/yasam/metropol-imami-caminin-kapilarini-kimsesizlere-acti-/2010412 adresinden 06.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
7. Aynacı, C. (2024), Hak temelli sosyal hizmet ekseninde evsizlerin psiko-sosyal problemleri ve çözüm stratejileri, (Doktora Tezi), Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
8. Barile, J. P., Pruitt, A. S. ve Parker, J. L. (2020). Identifying and understanding gaps in services for adults experiencing homelessness, Journal of Community & Applied Social Psychology, 30(3), 263-277. doi:10.1002/casp.2440

9. Bayraktaroğlu, S. ve Adıgüzel, O. (2015). Sosyal hizmetlerde yönetim ve organizasyonun önemi üzerine. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 1-8.
10. Bekaroğlu-Doğan, Y. (2018). Küreselleşen İstanbul’da evsizliğin sosyal hizmet perspektifinden analizi (Beyoğlu örneği). (Doktora Tezi). Yalova Üniversitesi, Yalova.
11. Birelma, A. (2014). Türkiye’de evsizlik: genel bir değerlendirme. P. Akkuş ve Ö. Başpınar Aktükün (Ed.). Sosyal hizmet ve öteki içinde (s. 291-326), İstanbul: Bağlam Yayınları.
12. Bursa Büyükşehir Belediye Yönetmelikler (2021). Konukevi hizmetleri yönetmeliği, https://www.bursa.bel.tr/yonetmelikler adresinden 20.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
13. Cerrahoğlu, M. (2021). Design of transformable transitional shelters (Yüksek Lisans Tezi). Yaşar Üniversitesi, İzmir.
14. Cıbır, S. E. (2020). Çocuklarda çalışan sivil toplum kuruluşlarında gönüllü olan bireylerin gönüllülük deneyimlerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi), Başkent Üniversitesi, Ankara.
15. Cocq, C., & Szekely, O. (2021). Comparative analysis, J.F. Morin,C. Olsson and E. Ö. Atikcan (Ed.). Research Methods in the Social Sciences: An A-Z of key concepts içinde (s. 47-51), Oxford: Oxford University Press.
16. Cooper, T. L., Bryer, T. A., & Meek, J. W. (2006). Citizen‐Centered Collaborative Public Management. Public Administration Review, 66, 76-88. doi:10.1111/j.1540-6210.2006.00668.x.
17. Çetin, M. (2006). Bölgesel kalkınmada sosyal ağların rolü: silikon vadisi örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 1-25.
18. Çetinkaya-Büyükbodur, A. ve Kayma, D. (2021). Gölgede kalan bir sorun alanı: kadın evsizliği, Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 4(11), 1058-1076. doi:10.26677/TR1010.2021.862.
19. Çoban, R. (2017). Sosyal adalet, eşitlik ve sosyal hizmet. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(4), 252-260.
20. Daşgın, A., Karaman, H., & Yaman, M. Ö. (2025). Evsizlikte din ve maneviyatı konumlandırmak: sokak yaşamında dini ve manevi kaynakların kullanımı. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 702-721. https://doi.org/10.17218/hititsbd.1558882
21. Diyanet Haber (2022). https://www.diyanethaber.com.tr/kimsesizlere-is-bulan-imam-hatip-emin-kirin-gayreti-takdire-sayan adresinden 06.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
22. Dordick, G. A. (2002). Recovering from homelessness: determining the “quality of sobriety” in a transitional housing program. Qualitative Sociology, 25(1), 7-32. doı:10.1023/A:1014331106267.
23. Emek ve Adalet Platformu, (2011). Türkiye'de evsizlere dair rapor, durum tespiti, AB ülkelerinden uygulama örnekleri ve taleplerimiz, https://www.emekveadalet.org/yayin/turkiyede-evsizlere-dair-rapor-durum- tespiti-avrupa-birligi-ulkelerinden-uygulama-ornekleri-ve-taleplerimiz/ adresinden 21.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
24. Erdemliler Dayanışma Derneği, (2024). Hakkımızda. https://erdayder.com/ adresinden 07.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
25. Ersin, İ. ve Baş, H. (2021). İstanbul’da yaşayan evsizlerin sosyoekonomik durumları, sorunları ve çözüm önerileri: fatih ilçesi üzerine bir inceleme. Maruf İktisat Dergisi, 1(2), 41-67.
26. Eynan, R., Langley, J., Tolomiczenko, G., Rhodes, A. E., Links, P., Wasylenki, D. ve Goering, P. (2002). The association between homelessness and suicidal ideation and behaviors: results of a cross-sectional survey. Suicide & Life-Threatening Behavior, 32(4), 418-427. doi:10.1521/suli.32.4.418.22341.
27. Fischer, P. J. ve Breakey, W. R. (1991). The epidemiology of alcohol, drug, and mental disorders among homeless persons. The American Psychologist, 46(11), 1115-1128. doi:10.1037/0003-066X.46.11.1115.
28. Genç, Y. (Ed.). (2022). Sokağın öteki yüzü: Türkiye-Avusturya-İtalya-Macaristan örneği. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları.
29. Gnes, I., ve Soloviy, L. (2020). Types of housing and industrial institutions for the homeless in foreign practice. Architectural Studies, 6(2), 198-206.
30. Gregorová, A. B., and Heinzová, Z. (2008). Volunteering and students' attitudes toward the target groups of social work and social pedagogy. New Educational Review, 16 (3-4), 209-226.
31. Gudis, C. (2016). The Other LAPD: Homeless and formerly incarcerated people making art in LA’s Skid Row. Boom: A Journal of California, 6(2), 88-93.
32. Gürel, M. (2023a). Evsizlik olgusu ve evsizlere yönelik sosyal hizmet çalışmaları: Bursa örneği, (Doktora Tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
33. Gürel, M. (2023b). Sosyal hizmet perspektifinden evsizlik: müdahale ve uygulama pratikleri. İçtimaiyat, 7(2), 593-613. doi:%2010.33709/ictimaiyat.1367640
34. Gürel, M. (2024). Dezavantajlı bir grup olarak evsizliği anlamak: tipolojiler, nedensellik ve mevcut hizmetler. M. Erdil, A. Usanmaz (Ed.). Dezavantajlı Grupları Yeniden Düşünmek (1. Baskı) içinde (s. 193-216), Ankara: Nobel Bilimsel Eserler.
35. Hart, C. (1998). Doing a literature review: Releasing the social science research imagination. London: SAGE.
36. Hewett, N., Hiley, A. ve Gray, J. (2011). Morbidity trends in the population of a specialised homeless primary care service. The British Journal Of General Practice: The Journal Of The Royal College Of General Practitioners, 61(584), 200-202.
37. Hope, M. and J. Young (1986). The faces of homelessness. D.C. Healty Company.
38. İBB (2021). Faaliyet Raporu 2021, https://ibb.istanbul/BBImages/Slider/Image/2021- faaliyet-raporu.pdf adresinden 20.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
39. İBB TV (2021). https://www.youtube.com/watch?v=jkrfnkUQ5Cs adresinden 06.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
40. Işıkhan, V. (2006). Türkiye’de evsizler sorunu ve sosyal hizmet. Küreselleşen dünya’da sosyal hizmetlerin konumu hedefleri ve geleceği, Sempozyum Sunum Kitabı. Antalya
41. Işıkhan, V. (2015). Homeless people in Turkey and social work interventions, 15th International Academic Conference, Rome (15): 468–477.
42. İnsaniyet.net (2021). https://www.insaniyet.net/evsizlerin-hamisi-emin-kir-hoca/ adresinden 06.12.2024 tarihinde erişilmiştir.
43. İzmir Büyükşehir Belediyesi, (2024) https://www.izmir.bel.tr/tr/izmir-buyuksehir-belediyesi-gecici-erkek-konukevi/36/115 adresinden 26.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
44. Johnson, A. K., & Cnaan, R. A. (1995). Social work practice with homeless persons: State of the art. Research on Social Work Practice, 5(3): 340–382.
45. Kallmen, H., Blid, M. (2016). Free from homelessness: is “housing first” the solution? - a comparison with the “staircase model”. a feasibility study, International Archives of Addiction Research and Medicine, 2(1), 1-6. doi:/10.23937/2474-3631/1510016.
46. Karaman, H. (2024). Deneyimin gücü: evsizlikle mücadelede eski evsizliği bir kaynak olarak değerlendirmek. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 44, 419-448. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.2.0696
47. Karaman, M. F. (2019). Sosyal dışlanma bağlamında evsizlik: İstanbul örneği. (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
48. KBB (Kocaeli Büyükşehir Belediyesi) (2021). Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Barınma, Konaklama ve Sosyal Yardım Merkezi Yönetmeliği, https://www.kocaeli.bel.tr/kbb-barinma-konaklama-ve-sosyal-yardim-merkezi-yonetmeligi.html adresinden 20.11.2024 tarihinde erişilmiştir.
49. Kızılay, Ş. E. (2024). Evsizler, imamlar ve caminin dönüşümü: İstanbul Hz. Kaab camii örneği. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 44, 555-588. https://doi.org/10.26650/SJ.2024.44.2.0697
50. Küçük, M. (2018). Evsizlik ve evsizliği açıklayan teoriler. İdealkent, 9(24), 515-535. doi: 10.31198/idealkent.432942.
51. Makhtar, M. K. (2023). Evsizler için barınma mekanlarının tasarımında psiko-sosyal gereksinimler üzerine bir inceleme: Kuala Lumpur örneği (Yüksek Lisans Tezi) Bursa Uludağ Üniversitesi, Bursa.
52. Orhan-Yılmaz, E., Elibol, G. C. (2020). Evsizlere yönelik alternatif bir barınma evi tasarımı: Ankara için bir öneri. Ankara Araştırmaları Dergisi, 8(1), 13-22. doi: 10.5505/jas.2020.22932
53. Orhan-Yılmaz, E. (2017). Ankara ili için alternatif bir “barınma evi” önerisi. (Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
54. Öçal, M., Kutlu, Ö., & Korkmaz, A. (2022). Ruhsal engeli olan bireylerin evsizlik sorununa insani bir bakış ve çözüm önerisi:" önce konut yaklaşımı". Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 2006-2026. doi:10.30798/makuiibf.1097609.
55. Özkan, D. Ö. (2020). Evsi̇zli̇k üzeri̇ne bi̇r kent araştırması: İzmi̇r örneğı̇ (Yüksek Lisans Tezi), İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, İzmir.
56. Özkan, Y. ve Kılıç, E. (2013). Ailenin psiko-sosyal destek ihtiyacını karşılamada yeni bir model önerisi: aile sağlığı merkezlerinde aile psiko-sosyal destek birimi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(30), 25-44. https://doi.org/10.21560/spcd.63135
57. Pleace, N. (2016). Housing First Guide Europe: Research Report. Brussels: FEANTSA.
58. Prigerson, H. G., Desai, R. A., Liu-Mares, W. ve Rosenheck, R. A. (2003). Suicidal ideation and suicide attempts in homeless mentally ill persons: age-specific risks of substance abuse. Social Psychiatry And Psychiatric Epidemiology, 38(4), 213-219.
59. Rog, D. J. and Holupka, C. S. (2004). Interventions housing. D. Levinson (Ed.). Encyclopedia of homelessness (317-321). Lonson: Sage Publications.
60. Roth, D. G. ve Bean, J. J. (1986). New pescpectives on homelessness: finding from a statewide epidemiological study. Hospital And Community Psychiatry, 37(7), 712-719. doi:10.1176/ps.37.7.712.
61. Seyyar, A. ve Yumurtacı, A. (2016). Afet odaklı acil manevi sosyal hizmet uygulamaları bağlamında Türkiye’ye yönelik bir model önerisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 1-24. https://izlik.org/JA62ZC42GM
62. Sheafor, B.W., Horejsi, C.J. (2016). Sosyal hizmet uygulaması temel teknikler ve ilkeler. Ankara: Nika Yayınevi. (Orijinal çalışma basım tarihi 2012).
63. Sipahi, E. B., Arslan, T. (2021). Evsizlik sorununun pandemi ile ilişkisi ve Türkiye’deki izdüşümü. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(31), 972-987. doi:10.21076/vizyoner.813781.
64. SYDV (Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı), Evsizlere Konaklama Projesi, https://sydv.org.tr/hizmetler-rehberi/proje-destek-programlari/ adresinden 10.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
65. Taşcı, M. N. (2022). Evsizler için sürdürülebilir barınak tasarımı; İstanbul örneği, (Yüksek Lisans Tezi), KTO Karatay Üniversitesi, Konya.
66. Toko-Ali, S. (2023). Architectural proposal to sheltering ınternally displaced persons in borno state, nigeria, (Master's Thesis), Bahcesehir University, İstanbul.
67. Ulucan-Özkan, E. ve Daşbaş, S. (2023). Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde tıbbi sosyal hizmet: Türkiye’ye yönelik bir model önerisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(3), 1474-1487. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1183148
68. Yeter, A. (2018). Sivil Toplum Kuruluşlarının Evsizlere Yönelik Hizmetlerinin Değerlendirilmesi: İstanbul Örneği. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi 8(17), 34-60. doi:10.17828/yalovasosbil.449246.
69. Yıldız-Gider, G. (2021) Sivil toplum alanında çalışan sosyal hizmet uzmanlarının mesleki rol ve işlevlerinin değerlendirilmesi, (Yüksek Lisans Tezi), Üsküdar Üniversitesi, İstanbul.
70. Van, R. (1993). Homelessness families. causes, effects and recommendations. New York: Garland Publishing.
71. Ziefert, M. Brown, K. S. (1991). Skill building for effective intervention with homeless families. Families In Society, 72(4), 212-219. doi:10.1177/104438949107200403.