Kıraat Eğitiminde Vücûhât Eserlerinin Önemi: El-‘Aṭâya’r-Rabbâniyye Örneği

Öz

Kıraat ilmi, nazarî ve tatbîkî olmak üzere iki temel yönü bulunan önemli bir ilim dalıdır. Nazarî yönü, kıraatle ilgili kuralları ve teorik bilgileri ele alırken; tatbîkî yönü, bu bilgilerin Kur’an kıraatinde uygulanış biçimlerini ve kıraat vecihlerinin okunma yöntemlerini konu edinir. İslâm’ın ilk dönemlerinden itibaren kıraat ilmi titizlikle korunmuş, aktarılmış ve geliştirilmiştir. İlk dönem eserlerinde kıraat rivayetleri, râviler, ihtilaflar ve tecvid kuralları yer almakla birlikte, kıraat talebesinin rivayetleri hangi sıra ve düzenle okuyacağına dair müstakil eserler telif edilmemiştir. Zamanla kıraat eğitiminin tatbîkî yönünün daha sistemli bir şekilde öğretilmesi ihtiyacı ortaya çıkmış ve bu doğrultuda vücûhât eserleri kaleme alınmıştır. Bu çalışma, kıraat eğitiminde vücûhât eserlerinin rolünü ele almakta, bunların bir kısmını tanıtmakta ve önemli bir örnek olarak el-‘Aṭâya’r-Rabbâniyye isimli eseri incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kıraât
• Kıraat eğitimi
• Vücûhât eserleri
• İnfirâd
• İndirâc
• el-‘Aṭâya’r-Rabbâniyye
• Muhammed İzzet Nevfel

The Importance Of Wujuhat Works In Qira'at Education: The Example Of Al-‘Aṭâya’r-Rabbâniyya

Öz

The science of Qirāʾāt is an important discipline with two fundamental dimensions: theoretical (naẓarī) and practical (taṭbīqī). The theoretical dimension deals with the rules and theoretical foundations of Qirāʾāt, while the practical dimension focuses on how these principles are applied in Qurʾānic recitation and on the methods of reading the various recitational variants (wujūh). Since the earliest periods of Islam, the science of Qirāʾāt has been carefully preserved, transmitted, and developed. Although early works addressed Qirāʾāt narrations, transmitters, differences among recitations, and rules of tajwīd, no independent works were authored to define the specific order and structure according to which students should study these narrations. Over time, the need for a more systematic teaching of the practical dimension of Qirāʾāt emerged, leading to the composition of vujūhāt works. This study examines the role of vujūhāt works in Qirāʾāt education and analyzes al-‘Aṭâya’r-Rabbâniyya as a significant example.

Anahtar Kelimeler

• Qirāʾāt
• Qirāʾāt Education
• Wujūhāt Works
• Infirād
• Indirāj
• al-‘Aṭâya’r-Rabbâniyya
• Muhammad ʿIzzat Nawfal

Kaynakça

1. Ahırşan, Emre - Çelik, İmran. “Türkiye’de Sürdürülen Kıraat Tedrisatı Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme”. Kilitbahir Dergisi 23 (Eylül 2023), 219-246. DOI: 10.5281.
2. Akdemir, Mustafa Atilla. “Aşere-Takrib Eğitimi ve Uygulama Farklılıkları”. Mushaflarıinceleme. Erişim 25 Ocak 2025. https://2u.pw/qct0Y
3. Ca’ferî, Ali. el-Esâs fî ilmi’l-kıraât. Amman: Ervika, 2015.
4. Damra. Tevfik İbrahim. el-Kur’âni’l-Kerîm bi rivâyeti Verş an Nâfî. Amman: Dâru’l-Fikr, 2014.
5. Dehîl, Dehîl bin Abdillah. İkrâu’l-Kur’âni’l-Kerîm. Cidde: Meʽhedi’l-İmam eş-Şâtibî, 2008.
6. Giray, Abdullah. Kıraat Geleneğimizde Mısır Tariki-Şeyh Atâullah Mesleği: Usul, Tercihler ve Ekoller Arası Mukayese. Yalova: Yalova Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
7. İbn Fâris, Ahmed. Mu’cemu’l-makâyîsi’l-luğa. thk. Abdusselâm Hârûn. 6 Cilt. Amman: Dâru’l-fikr, 1399/1979.
8. İbnü’l-Cezerî, Muhammed bin Muhamed. Neşru’l-kıraâti’l-aşr. thk. Eymen Rüşdî Süveyd. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğavsânî, 1439/2018.

9. Mes’ûl, Abdulaʽlî. Muʽcemu mustalahât ilmi’l-kıra’âti’l-Kurâniyye. Kâhire: Dâru’s-Selâm, 2008.
10. Pilgir, Eren. “Hırzü’l-Emânî’nin Kıraat Tedrisâtındaki Serencâmı”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 62/2 (2021), 251-268. DOI: 10.33227.
11. Semîrî, Yâsir. eş-Şumûsu’n-neyyirât. 2 Cilt. İskenderiye: ed-Dâru’l-Âlemiyye, 2021.
12. Türkmen, Ömer. “Türkiye’deki Kıraat Tedrisatına Eleştirel Bir Yaklaşım”. İslâmî İlimler Dergisi 16/2 (Kasım 2021), 89-102. DOI:10.34082.