Kur’an Tilavetinde Lafız ve Mâna Mazmunu: Vakf-İbtidâ Disiplini Çerçevesinde Secâvendî Sistemi Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Kur’an vahyinin yazıya aktarılarak kayıt altına alınması süreci; mushaf formunda cemʿ edilmesi, istinsah edilerek muhtelif merkezlere nakledilmesi, iʿcâm faaliyetleri kapsamında nokta ve harekelerin ilavesi, metnin cüz, hizib, taʿşîr ve tahmis gibi taksimatlara ayrılmasıyla kurumsal bir mahiyet kazanmıştır. Bu süreçteki teknik inkişaf, mushafın doğru tilavetini temin etmek maksadıyla vaz edilen vakf ve ibtidâ işaretleriyle kemale ermiştir. Vakf ve ibtidâ, tilavet esnasında metnin ihtiva ettiği anlama uygun bir vurgu ve tonlama ile okunmasını sağlayan “temsilî kıraat” usulünün temel rüknünü teşkil eder. Doğru duruş ve başlangıçlar, kelamın maksadını ortaya çıkararak tilaveti teknik bir okuma olmaktan çıkarıp bir fehm (anlama) sürecine dönüştürür. Bu çalışma kapsamında; vakf ve ibtidâ ilminin mahiyeti ve önemi, temel vakf türleri ve bu alanda teşekkül eden ilmî ekoller irdelenecektir. Özellikle İslâm dünyasında en yaygın kabul gören ve sistematik yapısıyla öne çıkan Secâvendî vakf sistemi ve bu ekol etrafındaki ilmî tartışmalar analitik bir perspektifle ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kıraat
• Vakf
• İbtidâ
• Secâvendî Sistemi
• Kur’an Tilaveti
• Lafız ve Mâna

The Meaning and Interpretation of the Quran Recitation: An Evaluation of the Sejāvendī System within the Framework of the Waqf-Ibtidāʾ Discipline

Öz

The process of recording the Quranic revelation in writing; its compilation in the form of a mushaf, its transcription and transfer to various centers, the addition of dots and vowel marks as part of the iʿcām activities, and the division of the text into sections such as juzʾ, ḥizb, taʿshīr, and takhmīs gave it an institutional character. The technical development in this process reached perfection with the introduction of the signs of stopping and starting, which were established to ensure the correct recitation of the mushaf. Stopping and starting constitute the fundamental pillar of the “representative recitation” method, which ensures that the text is read with emphasis and intonation appropriate to its meaning during recitation. Correct pauses and beginnings reveal the intended meaning of the words, transforming recitation from a technical reading into a process of understanding. Within the scope of this study, the nature and importance of the science of waqf and ibtidāʾ, the basic types of waqf, and the scholarly schools that have emerged in this field will be examined. In particular, the Sejāvendī waqf system, which is the most widely accepted in the Islamic world and stands out for its systematic structure, and the scholarly debates surrounding this school will be addressed from an analytical perspective.

Anahtar Kelimeler

• Qiraat
• Waqf
• Ibtidāʾ
• The Sejāvendī System
• Recitation of the Qur’an
• Text and Meaning

Kaynakça

1. Bennâ, Ahmed b. Muhammed. İtḥâfü fużalâʾi’l-beşer fi’l-ḳırâʾâti’l-erbaʿate ʿaşera. 2 Cilt. thk. Şaʿbân Muhammed İsmâîl. Kahire: ‘Âlemi’l-Kütüb, 2000.
2. Çetin, Abdurrahman. “Vakf ve İbtidâ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/461-463. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
3. Çetin, Abdurrahman. Kur’an Okuma Esasları. İstanbul: İFAV Yayınları, 2010.
4. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Sa‘îd. el-Muḥkem fî naḳṭi’l-Meṣâḥif. thk. İzzet Hasan. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1986.
5. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Sa‘îd. el-Müktefâ fi’l-vaḳfi ve’l-ibtidâ. thk. Muhyiddîn Abdurrahmân Ramazan. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1987.
6. Ebû Muhammed Mekkî b. Ebî Tâlib. Kitâbü’l-Keşf ʿan vücûhi’l-ḳırâ’âti’s-sebʿ ve ʿilelihâ ve ḥucecihâ. thk. Muhyiddîn Ramazan. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1985.
7. İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânü’l-ʿArab. 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
8. İbn Mücâhid, Ebû Bekir. Kitâbü’s-Seb‘a fi’l-ḳırâ’ât, thk. Şevki Dayf. Kahire: Dâru’l-Ma‘arif, 1972.

9. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. en-Neşr fi’l-ḳırâ’âti’l-ʿaşr. thk. Ali Muhammed Dâbbâ el-Mısrî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, ts.
10. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. Gāyetü’n-nihâye fî ṭabaḳāti’l-kurrâʾ. nşr. G. Bergsträsser. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Kudsî, 1932.
11. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Alî b. Yûsuf. et-Temhîd fî ʿilmi’t-tecvîd. neş. Ali Hüseyin el-Bevvâb. Riyad: Mektebetü’l-Ma‘ârif, 1985.
12. İbnü’l-Enbârî, Ebû Bekr Muhammed b. el-Kāsım b. Muhammed. Kitâbü Îżâḥi’l-vaḳf ve’l-ibtidâ’ fî Kitâbillâh. thk. Muhyiddîn Abdurrahmân Ramazan. Şam: el-Mecma‘u’l-‘İlmiyyü’l-‘Arabî, 1971.
13. Kādî, Abdülfettâh. el-Vâfî fî Şerḥı’ş-Şâtıbiyye. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü Dâri’t-Türâs, 2005.
14. Koyuncu, Recep. Teoriden Pratiğe Vakf ve İbtidâ: Kur’ân-ı Kerîm’in Anlaşılması Bağlamında. İstanbul: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı Yayınları, 2022.
15. Lugavî, Ebü’l-Tayyib Abdülvâhid b. Ali. Merâtibü’n-naḥviyyîn. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Kahire: Nehdatü Mısr, 1955.
16. Öztürk, Mustafa. Kur’an ve Tefsir Kültürü. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
17. Secâvendî, Ebû Abdillah Muhammed b. Tayfur. ʿİlelü’l-vukūf. thk. Muhammed b. Abdillah el-Ureydî. Riyad: Dâru’t-Taybe, 1994.
18. Suyûtî, Celâleddîn. el-İtkān fî ʿulûmi’l-Ḳur’ân. thk. Mustafa Dîb el-Bugā. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1987.
19. Taşköprüzâde Ahmed Efendi. Tuḥfetü’l-ʿirfân fî beyâni evṣâfi’l-Ḳur’ân. thk. Mustafa Atilla Akdemir. İstanbul: İFAV Yayınları, 2018.
20. Temel, Nihat. Kur’ân-ı Kerîm Tilâvetinde Vakf ve İbtidâ. İstanbul: Işık Yayınları, 1997.
21. Üşmûnî, Ahmed b. Muhammed b. Abdülkerîm. Menârü’l-hüdâ fî beyâni’l-vukūf ve’l-ibtidâʾ. Kahire: Mektebetü’l-Külliyâti’l-Ezheriyye, 1989.
22. Zürkānî, Muhammed ‘Abdülazîm. Menâhilü’l-ʿirfân fî ʿulûmi’l-Ḳur’ân. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 2003.