Bir İslam Tarihçisinin Şiirlerinin Türk Din Mûsikîsi Repertuvarına Katkısı: Mustafa Âsım Köksal Örneği

Öz

20. yüzyılın önemli İslam Tarihçilerinden biri olarak kabul edilen Mustafa Âsım Köksal, yaptığı ilmî çalışmalarıyla birlikte kaleme aldığı manzum eserlerle de Türk İslam Edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Özellikle Hz. Peygamber’in örnek hayatını konu alan şiirleri, akademik bir üsluptan çok edebî üslubuyla dikkat çekmektedir. Klasik Türk şiiri geleneğinin izlerini taşıyan bu manzumelerin bir kısmı, farklı dönemlerde çeşitli bestekârlar tarafından Türk Din Mûsikîsinin ilâhi formunda bestelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, Köksal’ın şiirlerinden hareketle bestelenen eserleri Türk Din Mûsikîsi açısından incelemek ve bu bestelerin alandaki önemini ortaya koymaktır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, öncelikle ilgili literatür taranmış; bestelenmiş şiirlerin notaları çeşitli nota arşivleri ve Notam 1.0 programından temin edilerek kayıt altına alınmıştır. Notalarına ulaşılamayan eserlerin ise notaları yeniden yazılmıştır. Sonrasında bu eserler müzikal açıdan incelenmiştir. Araştırma sonucunda ulaşılan bulgular değerlendirilerek Mustafa Âsım Köksal’ın şiirlerinin Türk Din Mûsikîsi repertuvarı için önemli bir kaynak teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Din Mûsikîsi
• Mustafa Âsım Köksal
• Şiir
• İlâhi
• Naat

The Contribution Of An Islamic Historian’s Poems To The Turkish Religious Music Repertoire: The Case Of Mustafa Asim Koksal

Öz

Mustafa Asim Koksal, recognized as one of the significant Islamic historians of the 20th century, holds an important place in Turkish Islamic Literature not only through his scholarly works but also through his poetic compositions. His poems, particularly those addressing the exemplary life of the Prophet Muhammad, are notable for their literary style rather than an academic approach. Some of these poems, which bear the traces of classical Turkish poetry tradition, have been composed in the hymn form of Turkish Religious Music by various composers during different periods. This study aims to examine the works composed based on Koksal’s poems from the perspective of Turkish Religious Music and to reveal the significance of these compositions in the field. In this analysis, which adopts a qualitative research approach, the relevant literature was first reviewed; the musical scores of the composed poems were obtained from various score archives and the Notam 1.0 program and recorded. For works whose scores could not be accessed, the scores were rewritten. Subsequently, these works were analyzed from a musical perspective. An evaluation of the findings obtained from the research has led to the conclusion that Mustafa Asim Koksal’s poems constitute a significant resource for the Turkish religious music repertoire.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Religious Music
• Mustafa Asim Köksal
• Poetry
• Hymn
• Naat

Kaynakça

1. Akıncı, Mehmet Şahin. “Kültürel ve Ahlaki̇ Değerleri̇n Öğreti̇mi̇nde Müzi̇ği̇n Yeri̇ ve Önemi̇”. The Journal of Academic Social Science 91/91 (29 Ağustos 2024), 98-108. https://doi.org/10.16992/ASOS.14917
2. Alizade, Mustafa. “Musikî ve Mevlânâ’da Değeri ve Yeri”. çev. Dursun Ali Türkmen - Metin Yasa. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 7/3 (31 Aralık 2007), 315-322. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343861
3. Aytemur, Begüm. “Müzik Araştırmalarında Nitel Veri Analizi”. Müzik Araştırmalarında Bilimsel Yöntem ve Yaklaşımlar. 233-263. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 1. Basım, 2022.
4. Berekat Yayınevi. “Peygamberim Uludur”. Youtube. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=Uzt1x7WA6nc
5. Biber Öz, Nesrin. “İnsanın Kültürel Gelişiminde Müzik Eğitiminin Önemi”. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 14/1 (2001), 101-106. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uefad/article/173251
6. Demirtaş, Yavuz. “Yûnus Emre ve Mûsi̇kî”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19/1 (01 Haziran 2014), 59-78. https://dergipark.org.tr/tr/pub/firatilahiyat/article/915745
7. Doğan, Uğur. “Yunus Emre’ni̇n Bestelenmi̇ş Üç Eseri̇ni̇n Makamsal Çözümlemesi̇”. Journal of Arts 3/3 (16 Ağustos 2020), 219-236. https://doi.org/10.31566/arts.3.016
8. Ercan, Özlem - Alagöz, Kadriye Hocaoğlu. “Yunus Emre’ni̇n ‘Ben Yanarem Yane Yane’ İlahi̇si̇”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 8/1 (31 Ocak 2022), 97-126. https://doi.org/10.20322/littera.1027773

9. Ergen, Aytaç. “Notam 1.0 Nota Programı”. İstanbul, 2026.
10. Esin, Funda. “Yunus Emre Güftelerine Dair İlahi Formundaki İlk Beste Örnekleri”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi XI/58 (2018), 352-362. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/135048
11. Feyzi, Ahmet. “Geleneksel Türk Müziğinde Güfte Unsuru ve Alvarlı Efe”. Uluslararası Hâce Muhammed Lutfî (Alvarlı Efe) Sempozyumu (25-26 Nisan 2013, Erzurum) Bildiriler. ed. Cengiz Gündoğdu. II/69-82. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2013. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/287242
12. Feyzioğlu, Nesrin. “Geleneksel Türk Sanat Mûsikîsi̇ Bestekârlığı’nda Söz-Beste İli̇şki̇si̇”. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi 14 (04 Mart 2010), 71-79. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunigsed/article/33160
13. Gençoğlu, Mehmet Sait Halim. “Türk Müziği’nde Söz-Müzik İlişkisinde Fonetik ve Gramatik Unsûrların Önemi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 9/1 (31 Mart 2020), 468-487. https://doi.org/10.15869/itobiad.660747
14. Grup 571. “571’de Bir Güneş Doğdu”. Youtube. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=zXnTiD9SbFQ
15. Gündoğdu, Züleyha İmamoğlu. Mustafa Âsım Köksal’ın Caetani̇’ye Yazdığı Reddi̇ye’ni̇n Değerlendi̇ri̇lmesi̇. Rize: Rize Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2010.
16. Hüzünlü İlahiler. “Peygamberim Uludur”. Youtube. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=fctVmGDhrRs
17. Isparta Fatih Kuran Kursu. “Peygamberim Uludur”. Youtube. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=ZoUkrKXll2k
18. Kaçar, Gülçin Yahya. “Yunus Emre ve Türk Tasavvuf Mûsi̇kîsi̇”. İSTEM 29 (29 Aralık 2017), 41-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/istem/article/311172
19. Kara, Adnan. “Türki̇ye’de Si̇yer Yazıcılığı: Mustafa Asım Köksal Örneği̇”. Mustafa Asım Köksal ve İlmî Kişiliği. ed. Cafer Acar - Aygün Yılmaz. 118-129. Bursa: Emin Yayınları, I., 2021. https://www.eminyayinlari.com.tr/urun/mustafa-asim-koksal-ve-ilmi-kisiligi-9786057863805
20. Kartal, Rabia. Mustafa Asım Köksal’ın Din Algısı ve Dini Yaşayışı. Ankara: Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2024. (TDV İslâm Araştırmaları Merkezi). https://kutuphane.isam.org.tr/detayilhtezt.php?navdil=tr&tidno=46566
21. Köksal, Âsım Cüneyd. İlim Semasında Bir Yıldız Mustafa Âsım Köksal: Hayatı, Hatıraları, Eserlerinden Seçmeler. Fatih, İstanbul: Büyüyenay Yayınları, Gözden geçirilmiş baskı., 2018.
22. Köksal, Âsım Cüneyd (ed.). M. Âsım Köksal Ahiret Yolculuğu ve Diğer Şiirleri. İstanbul: Köksal Yayıncılık, 1999.
23. Köksal, Mustafa Âsım. Peygamberimiz. Ankara: Diyanet İşleri Reisliği, 1944.
24. Nette İlahi. “Peygamberim İlahisi”. Youtube. 22 Mayıs 2026. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.youtube.com/watch?v=jbd9wl1i5NU
25. Oter, Serda Türkel. “XVII-XX. Yüzyıllar Arasında Türk Musi̇ki̇si̇nde Güfte-Beste Etki̇leşi̇mi̇ne Bi̇r Bakış”. İSTEM 18 (01 Aralık 2011), 65-81. https://dergipark.org.tr/tr/pub/istem/article/279535
26. Öncel, Mehmet. “Bursalı Aşık Yunus ve Bestelenmiş İlahileri”. I. Uluslararası İslam Kültür ve Medeniyet Sempozyumu : Yunus Emre. ed. Yusuf Ziya Keskin vd. 305-327. Ensar Neşriyat, 2021. https://openaccess.izu.edu.tr/entities/publication/9f3f8eeb-34c2-4242-a014-d221bbb77e40
27. Öncü Çocuk Korosu. “Allahtır İlk Sözümüz”. Yayın Tarihi 03 Aralık 2023. https://www.youtube.com/watch?v=G5Axuy2fXPU
28. Sağlam, İsmail. “Okulöncesi Eğitimde Sözlü Öğretim Etkinlikleri ve Din Eğitimi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (01 Ocak 2001), 195-208. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uluifd/article/163130
29. Selimoğlu, Ömer. “Mustafa Asım Köksal’ın İki̇ Güftesi̇ni̇n Değerlendi̇ri̇lmesi̇ ve Müzi̇kal Anali̇zi̇”. Mustafa Asım Köksal ve İlmî Kişiliği. ed. Cafer Acar - Aygün Yılmaz. 405-411. Bursa: Emin Yayınları, I., 2021. https://www.eminyayinlari.com.tr/urun/mustafa-asim-koksal-ve-ilmi-kisiligi-9786057863805
30. Solak, Halil. “Mehmet Akif’in gönlünde medfun son eseri: ‘Haccetü’l-Veda’”. Mehmet Akif’in Gönlünde Medfun Son Eseri. https://www.gzt.com/. 23 Ocak 2022. Erişim 23 Haziran 2026. https://www.gzt.com/kultur/mehmet-akifin-gonlunde-medfun-son-eseri-haccetul-veda-3591641
31. Şahin, Kamil. “Mustafa Asım Köksal (18 Eylül 1913 - 28 Kasım 1998) Hayatı ve Eserleri”. Diyanet İlmi Dergi XXXV/2 (1999), 117-128. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/124788
32. Taş, Bahtiyar. “Faran Dağlarında Açan Sevgili Şiiri”. Antoloji.com. https://www.antoloji.com/. 22 Nisan 2006. Erişim 23 Haziran 2026. https://www.antoloji.com/faran-daglarinda-acan-sevgili-siiri/
33. Turabi, Ahmet Hakkı. “Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın Bestelenmiş Güfteleri”. Bütün Yönleriyle Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretleri Sempozyumu Bildiriler. ed. Cengiz Gündoğdu. 391-396. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2012. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/284887
34. Turabi, Ahmet Hakkı. “‘Hak Şerleri Hayreyler’ Besteleri”. EKEV Akademi Dergisi - Sosyal Bilimler - XV/47 (2010), 131-160. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/179237
35. Turabi, Ahmet Hakkı. “Niyâzî Besteler: Mısrî’nin Musikî Kültürümüzdeki Yeri”. Niyâzî-i Mısrî -Dönemi ve Tesirleri-. ed. Mustafa Efe - Olcay Kocatürk. 151-164. Osmangazi Belediyesi, 2019. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/309576
36. Turabi, Ahmet Hakkı. “Osmanlı Dönemi̇nde Hz. Yunus Manzûmeleri̇ne Yapılan Klasi̇k Besteleri̇n Müzi̇kal Anali̇zi̇ ‘Üç Dede Bi̇r Dervi̇ş’”. Yunus’un Sesi̇. ed. Mustafa Çöpoğlu. 43-56. Ordu: Ordu Büyükşehir Belediyesi, 2018.
37. Turabi, Ahmet Hakkı. “Seyyid Nesîmî ve Türkçe Dîvânı’ndaki Müzikal Unsurlar”. Nesimi Kitabı. ed. Alim Yıldız - Yusuf Yıldırım. 489-525. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, 2019. https://avesis.marmara.edu.tr/yayin/6d2e86ea-4a4a-43e8-9bf1-25e9f4e3adea/nesimi-kitabi
38. Turabi, Ahmet Hakkı. “Türk Din Mûsikîsi’nde Alvarlı Efe Hazretleri”. Uluslararası Hâce Muhammed Lutfî (Alvarlı Efe) Sempozyumu (25-26 Nisan 2013, Erzurum) Bildiriler. II/83-88. Atatürk Üniversitesi Yayınları, 2013. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/287273
39. Turabi, Ahmet Hakkı. “Türk Din Musikisinde Yunus Emre”. Yunus’un Çağrısı. ed. Mustafa Çöpoğlu. 131-172. Ordu: Ordu Büyükşehir Belediyesi, 2015. https://makale.isam.org.tr/handle/123456789/293570
40. Yapıcı, Asım. “Türk-İslam Medeniyeti Perspektifinden Mustafa Asım Köksal: Hayatı, Eserleri, Şahsiyeti ve Dünya Görüşü”. II. Uluslararası Develi - Âşık Seyrânî ve Türk Kültürü Kongresi / 1. Cilt “Develi Bildirileri”. ed. Recep Özkan. I/21-28. Kayseri: Kayseri Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2021. http://ktpmakale.isam.org.tr/detayilhmklzt.php?navdil=.engandidno=333645andtarama=Seyyid%20%C5%9E&midno=208074375&YayinTarihi=2021&Cilt=I
41. Yorulmaz, Bilal. “Bir Din Eğitimi Aracı Olarak Dini Müziğin Kullanımı”. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2012. https://www.academia.edu/7033998/B_Yorulmaz_Bir_Din_E%C4%9Fitimi_Arac%C4%B1_Olarak_Dini_M%C3%BCzi%C4%9Fin_Kullan%C4%B1m%C4%B1_Din_ve_M%C3%BCzik_Sempozyumu_26_27_Nisan_2012_%C4%B0stanbul
42. Öncü Çocuk Korosu. “Ankara Öncü Eği̇ti̇m Kurumları”. https://www.oncukolej.com/?link=yayin&yayinid=10. Erişim 22 Mayıs 2026. https://www.oncukolej.com/?link=yayin&yayinid=10
43. “Cüneyd Kosal Klasik Türk Mûsikisi Arşivi (Test Yayını) - İSAM Kütüphanesi Arşivi”. İSAM. Erişim 03 Haziran 2026. https://arsiv.isam.org.tr/index.php/cuneyd-kosal-turk-musikisi-arsivi; arsiv.isam.org.tr/downloads/cuneyd-kosal-turk-musikisi-arsivi.pdf
44. DîvânMakam. “DîvânMakam Nota Arşivi”. 03 Ağustos 2026. Erişim 04 Haziran 2026. https://divanmakam.com/_forum_/eser-nota-arsivi.4/
45. ProjeTSM, - Türk Sanat Musikisi Notaları. “ProjeTSM, - Türk Sanat Musikisi Notaları Arşivi”. Erişim 04 Haziran 2026. http://projetsm.com/
46. Trt Müzik Dairesi Nota Kütüphanesi. “Trt Nota Kütüphanesi - Nota Arşivi”. TRT. Erişim 04 Haziran 2026. https://nota.trt.net.tr/Nota-Kutuphanesi