Araştırma Makalesi

Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde yer alan ‘hasta’ ve ‘hastalık’ söz varlığı

Sayı: 36 21 Ekim 2023
PDF İndir

Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde yer alan ‘hasta’ ve ‘hastalık’ söz varlığı

Öz

Kelime hazinesi geniş olan zengin anlam dünyasına sahip Türkçenin tüm dönemlerinde söz varlığı ve söz varlığı ile yapılan çalışmalar oldukça önemlidir. Bir dilin söz varlığı o dilin güzelliklerini ortaya çıkarması açısından en önemli araçtır ve dilin gücünü ortaya koymaktadır. Söz varlığı çalışmaları döneme ışık tutar ve dönemin siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik durumu hakkında bilgi verir. Söz varlığının kapsadığı terimlerden alt başlık olarak alabileceğimiz tıpta bu konuda oldukça geniş bir alandır. Geçmişten günümüze kadar hep var olmuştur. İnsanlık, tarihi boyunca veba, kara ölüm gibi ölümcül hastalıklarla mücadele etmiştir. Bu salgın hastalıkların insanlık tarihinde oldukça büyük sonuçları olmuştur. Bu durumdan sadece sağlık alanı değil; tarih, coğrafya, edebiyat gibi birçok alan etkilenmiştir. Bu etkileşimin yansımaları olmuştur. Bu yansımalardan edebiyat tarihi etkilenerek alana yön vermiş ve yazarlar bu salgınları eserlerine kadar taşımışlardır. İnsanoğlu sağlığı bozulduğunda tedavi sürecinde çeşitli tecrübeler elde etmiştir. Bu süreçte yeni terimler kazanılmış veya kazanılmış olan terim için değişikliklere gidilmiştir. Bu terimler bölgeden bölgeye, dillerde ve lehçelerde farklılıklar göstermektedir. Bu yüzden incelenmesi ehemmiyet gösterir. 15. yüzyıldan 20. yüzyılın başlarına dek süregelen Çağatay Türkçesi, söz varlığı açısından bizlere konu hakkında geniş bir yelpaze sunmaktadır. Çalışmamıza konu olan Çağatay Türkçesi döneminde hasta ve hastalık terimleri taranmış, bu terimler hakkında sözlükler, eserler ve makalelerden faydalanılarak benzerlikler ve farklılıklar karşılaştırılmıştır. Terimlere dayalı inceleme ve tanıklamalara yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abik, Ayşehan Deniz (1993). Alī Şīr Nevāyī’nin risaleleri tārīḫ-i enbiyā ve ḫukemā, tārīḫ-i mülūk-ı ‘acem, münşeāt. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  2. Ağırman Yılmaz, Serra & Tokaç, Mahmut (2022). “Osmanlı tıbbında deri hastalıkları terminolojisi.” Anadolu Tıbbı Dergisi, 1(1): 1-11.
  3. Akgül, Seda (2020) Bâbürnâme’nin Haydarâbâd nüshasının transkripsiyonu ve söz dizimi incelemesi. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  4. Alan, Sümeyra (2023). “Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde psikolojik bir rahatsızlık: delilik olgusu.” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 13(1), 372-384.
  5. Aynacı, Mihrican (2012). “Divan şiirinde geçen göz hastalıklarının klâsik dönem tıp metinleri ekseninde değerlendirilmesi.” Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 9(9): 29-48.
  6. Bapaeva, Janyl-Myrza (2015). Göç nedeniyle Van Kırgızlarının sosyo-kültürel yapısında oluşan değişimler: halkbilimi verilerine göre bir inceleme. Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  7. Batmaz, Macidegül (2013). Eski Uygur Türkçesinde tıp terimleri. Yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  8. Bayat, Ali Haydar (2003). “Dîvânü lûgati't-türk'te tıbbî terminoloji”. Yeni Tıp Tarihi Araştırmaları, 9, 103-122.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eski Türk Dili (Orhun, Uygur, Karahanlı)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

21 Ekim 2023

Gönderilme Tarihi

4 Ağustos 2023

Kabul Tarihi

20 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 36

Kaynak Göster

APA
Adiyaman, B. (2023). Çağatay Türkçesi dönemi eserlerinde yer alan ‘hasta’ ve ‘hastalık’ söz varlığı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, 213-243. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369078