Düşünsel bir yolculuk: Çocuklar için felsefe

Güliz Şahin

doi:10.29000/rumelide.1369085

Düşünsel bir yolculuk: Çocuklar için felsefe

Öz

Çocuklarla gerçekleştirilen felsefe uygulamalarının okul öncesi dönemden başlayarak eğitim müfredatının her kademesinde yer almasının ve istikrarlı biçimde ders sürecine dahil edilmesinin gerekliliği öngörülse de içinde yaşadığımız coğrafyada benzer bir uygulama sürecine -devlet okulları özelinde- henüz rastlanmamaktadır. Çocuklarda bağımsız düşünce ve davranış geliştirmeyi destekleyen çocuklar için felsefe uygulamaları, son dönemlerde alan yazınında oldukça değerli bir yazın ve uygulama alanına sahip olmuştur. Bu alan temelde felsefe tarihi, filozofların yaşam öyküleri ya da akademik bir felsefî arka planı oluşturmaktan ziyade felsefî diyaloglar geliştirerek çocukların özgün düşünme becerilerini harekete geçirmeyi ve etkin kılmayı amaçlayan, onları merak duymaya, soru sormaya, yeni düşünceleri keşfetmeye ve düşünme üzerine yeniden düşünmeye teşvik eden bir düşünme eğitimi sürecidir. Bu kapsamda kuramsal bir derleme sunmak amacıyla gerçekleştirilen çalışma; çocuklar için felsefe pedagojisini temel alarak çocuklar için neden değerli bir uygulama alanı olduğunu teorik bir zeminde ele almayı ve birtakım öneriler sunmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda öncelikle çocukların düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlayan çocuklar için felsefe pedagojisine yer verilmiştir. Ardından sırasıyla bu eğitim sürecinde temel alınan eleştirel, yaratıcı, işbirlikçi ve özenli düşünme becerilerine, soruşturan topluluk oluşturma sürecine, bu süreçte ele alınan -temel felsefi sorun, uyaran, kolaylaştırıcı, değerlendirme aşaması, ölçme ve değerlendirme- temel unsurlara, sokratik diyalog oluşturma sürecine, ana hatlarıyla ve uygulama basamaklarıyla çocuklar için felsefe uygulamalarında kullanılan metotlardan en sık tercih edilenlerine sırasıyla yer verilmiştir. Söz konusu araştırmanın çocuklarla çalışan eğitimcilere, ebeveynlere, çocuklar için felsefe uygulayıcılarına ve bu konuda çalışan akademisyenlere süreçte rehberlik edeceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aytaç, K. (2012). Avrupa eğitim tarihi. Ankara: Phoenix Yayınları.
Barahal, S. L. (2008). Thinking about thinking. Phi Delta Kappan, 90(4), 298-302.
Başerer, D. (2021). Düşünme eğitimi. Ankara: Pegem Akademi.
Bıyıklıoğlu, Z. (2021). Sokrates, bildiğim bir şey var, o da hiçbir şey bilmediğimdir, insanın kendini keşfetme felsefesi. (8. Baskı). İstanbul: Destek Yayınları.
Boote, D. N. ve Beile, P. (2005). Scholars before researchers: On the centrality of the dissertation literature review in research preparation. Educational Researcher, 34(6), 3-15. doi: 10.3102/0013189X034006003
Brookhart, S. M. (2021). Sınıfınızda üst düzey düşünme becerilerini nasıl belirlersiniz? (Çev.Ed. E. C. Aybek). Ankara: Nobel Akademi.
Canpolat, T. (2019). Sabahattin Âli’nin “İçimizdeki Şeytan” romanında Nietzsche ve Levinas gerilimi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya.
Çotuksöken, B. (2016). “Özenli Düşünmek, Dili Özenli Kullanmak ve Fark Yaratmak”, Hürriyet Gazetesi, 24 Nisan 2016. http://www.hurriyet.com.tr/egitim/ozenli-dusunmek-dili-ozenli-kullanmak-ve-fark-yaratmak-40093698

Daurer, D. (1999). Staunen, Zweifeln und Betroffensein. Mit Kindern Philosophieren, Basel: Weinheim.
Demircioğlu, A. (2018). Eleştirel düşünme eğitimi. Ankara: Gece Kitaplığı.
Dewey, J. (1910). How we think?. Boston: D. C. Heath & Co. Publisher.
Direk, N. (2006). Filozof çocuk. İstanbul: Pan Yayıncılık.
D'Olimpio, L. ve Teschers, C. (2016). Philosophy for children meets the art of living: A holistic approach to an education for life. Philosophical Inquiry in Education, 23(2), 114–124. doi: 10.7202/1070458ar
Fisher, A. (2005). Thinking skills and admission to higher education. A special paper, commissioned by the University of Cambridge Local Examinations Syndicate and produced by centre for research in critical thinking, University of East Anglia.
Fisher, R. (2008). Teaching thinking (3rd ed.). Bloomsbury Publishing.
Gökberk, M. (2019). Felsefe tarihi. (32. Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Higgins S, Hall E, Baumfield V. ve Moseley D. (2005). A meta-analysis of the impact of the implementation of thinking skills approaches on pupils. In Research Evidence in Education Library. London: EPPI Centre, Social Science Research Unit, Institute of Education, University of London.
Jackson, T. E. (2001). The art and craft of “Gently Socratic” inquiry. Developing minds: A resource book for teaching thinking, 3.
Jackson, T. E. (2013). Philosophy in schools: an introduction for philosophers and teachers. (Edt. Goering, S., Shudak, N.J., & Wartenberg, T.E.). Routledge. doi: 10.4324/9780203082652
Jackson, T. E. (2017). Introduction to P4C. Gently socratic inquiry. University of Hawai'i/Mānoa Uehiro Academy.
Johnson, D.W. ve Johnson, R.T. (2002) Learning together and alone: Overview and meta‐analysis, Asia Pacific Journal of Education, 22:1, 95-105, doi: 10.1080/0218879020220110.
Kennedy, D. (2015). Practicing philosophy of childhood: Teaching in the (r)evolutionary mode. Journal of Philosophy in Schools, 2(1), 1–14.
Kestel, M. (2022). Eleştirel düşünme becerisi: Bir meta analiz çalışması. (Yayınlanmamış doktora tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.
Kizel, A. ve Lee, J. (2016). Philosophy with children as an educational platform for self-determined learning, Cogent Education, 3:1. doi: 10.1080/2331186X.2016.1244026
Kurnaz, A. (2020). Eleştirel düşünme öğretimi etkinlikleri. (4. Baskı). Konya: Eğitim Yayınevi.
Levine, M. (2005). Her çocuk başarabilir. (Çev. Z. Babayiğit). İstanbul: Boyner Yayınları.
Lipman, M., Sharp, A. M. ve Oscanyan, F. S. (1980). Philosophy in the classroom. Philadelphia: Temple University Press.
Lipman, M. (1988). Critical thinking: What can it be?, Institute for critical thinking Resource Publication Series 1, no:1, Montclair State College.
Matthews, G. B. (1994). The philosophy of childhood. USA: Harvard University Press.
McCall, C. C. (2017). Düşünmeyi Dönüştürmek: İlk ve Orta Sınıflarda Felsefi Sorgulama (Çev. ed. K. Gülenç ve N. P. Boyacı). Ankara: Nobel Akademi.
McGregor, D. (2007). Developing Thinking; Developing Learning. NewYork, USA: Open University Press.
McKnown, K. (1997). Fostering critical thinking. USA: A Research Paper to Air Command and Staff College.
Mohr Lone, J. (2017). Filozof Çocuk. (Çev. Gülsün Arıkan). İstanbul: Sola Yayınları.
Mynbayeva A, Sadvakassova Z. ve Akshalova, B. (2017). Pedagogy of the twenty-first century: Innovative teaching methods. New Pedagogical Challenges in the 21st Century. doi: 10.5772/intechopen.72341
Onwuegbuzie, A. J., Collins, K. M. T., Leech, N. L., Dellinger, A. B. ve Jiao, Q. G. (2010). A meta-framework for conducting mixed research syntheses for stress and coping researchers and beyond. In G. S. Gates, W. H. Gmelch, & M. Wolverton (Series Eds.) & K. M. T. Collins, A. J. Onwuegbuzie, & Q. G. Jiao (Vol. Eds.), Toward a broader understanding of stress and coping: Mixed methods approaches (pp. 169-211). The Research on Stress and Coping in Education Series (Vol. 5). Charlotte, NC: Information Age.
Özcan, S., Sallabaş, E. ve Akgül, S. (2022). Okuma eğitiminde P4C temelli soru sorma eğitiminin iş birlikli öğrenmeye etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(2), 327-346. doi: 10.16916/aded.1076737
Özdemir, Ö. (2021). Felsefe sınıfı, ilkokul öğretim programıyla bütünleştirilmiş çocuklarla felsefe. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Philosophy for Children Practitioner Handbook. (2008). Montclair State University The Institute for the Advancement of Philosophy for Children.
Pritchard, M. S. (1991). On becoming a moral agent: From Aristotle to Harry Stottlemeier. Thinking: The Journal of Philosophy for Children. 9/2, ss.16-24.
Scruton, R. (2019). Akıllı kişiler için felsefe rehberi. (Çev. Eşref Armağan Eşkinat). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Seon-Hee, J. (2014). Literacy: Constructing meaning through philosophical ınquiry. Analytic Teaching, 21(1).
Sharp, A. M. (1991). The community of ınquiry, education for democracy. Thinking: The Journal of Philosophy for Children. 9, 2, ss.31-37. doi: 10.5840/thinking19919236
Sharp, A. M. (2007). Education of the emotions in the classroom community of inquiry. Gifted Education International, 22(2–3), 248–257. doi: 10.1177/026142940702200315
Soller, A. (2001). Supporting social interaction in an intelligent collaborative learning system. International journal of artificial intelligence in education, 12(1), 40-62.
Sormaz Öğüt, F. (2019). Felsefi düşünmenin önemi ve çocuklar için felsefe (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
Splitter, L. (2011) Identity, citizenship and moral education, Educational Philosophy and Theory, 43:5, 484-505. doi: 10.1111/j.1469-5812.2009.00626.x
Splitter, L. J. ve Sharp, A. M. (1995). Teaching for better thinking: The classroom community of inquiry. Australia: Australian Council for Educational Research, Ltd.
Topping, K. J, Trickey, S. ve Cleghorn, P. (2019). Educating students to think: The contribution of philosophical inquiry (in A Teacher’s Guide to Philosophy for Children). New York: Routledge. doi: 10.4324/9780429401879
TDK. (2023). Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları. https://sozluk.gov.tr/
Underwood, M. K. ve Wald, R. L. (1995). Conference-style learning: A method for fostering critical thinking with heart. Teaching of Psychology, 22(1), 17-21.
Worley, P. (2019). Felsefe makinesi. (Çev. Tuğçe Büyükuğurlu). İstanbul: Paraşüt Kitap

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çocuk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Güliz Şahin ^*
0000-0003-4487-5258
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

21 Ekim 2023

Gönderilme Tarihi

14 Ağustos 2023

Kabul Tarihi

20 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 36

DOI

https://doi.org/10.29000/rumelide.1369085

IZ

https://izlik.org/JA66JC57YA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şahin, G. (2023). Düşünsel bir yolculuk: Çocuklar için felsefe. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 36, 368-388. https://doi.org/10.29000/rumelide.1369085