Türkiye’de basılan ilk tıp tarihi kitabı: Tarih-i Tıbb ve mukaddimesi

Öz

Ülkemizde tıp tarihi ile ilgili olarak ilk müstakil yayın, Miralay Dr. Hüseyin Remzi Bey (1839-1898) tarafından kaleme alınmıştır. Hüseyin Remzi Bey 1886’da Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye ve Baytar Mektebi’nde hocalık yaparken Zoeros Paşa ve Hüseyin Hüsnü Efendi ile birlikte henüz yeni keşfedilen kuduz aşısını tetkik etmek üzere Paris’e gönderilmiştir. Altı aylık görev süresince aynı zamanda tıp tarihiyle ilgili çeşitli araştırmalarda bulunmuştur. Bunlardan biri de Pierre Victor Renouard’ın Histoire de la Médecine isimli tıp tarihi kitabıdır. Hüseyin Remzi Bey, ülkemizde henüz müstakil bir tıp tarihi kitabının bulunmayışı ve o dönem devam eden tıp eserlerinin tercümesi çalışmaları doğrultusunda Renouard’ın bu eserini tercüme-telif olarak dilimize kazandırmak istemiştir. Histoire de la Médecine üç ciltten oluşan kapsamlı bir tıp tarihi kitabıdır. Hüseyin Remzi Bey bunun ancak birinci cildini ve ikinci cildinin bir kısmını tercüme edebilmiştir. Bu ilk cilt Dersaadet Matbaası’nda, 1304 (1886) yılında Tarih-i Tıbb adıyla İstanbul’da basılmıştır. Eserin mukaddimesi birçok yönüyle tıp tarihine giriş metni şeklindedir. Hüseyin Remzi Bey mukaddimede; tıp tarihinin genel tarihle olan ilişkisini, tıp ve tarihin etimolojik tanımlarını, tabip-hekim-mutatabbib arasındaki farkları ve tıp tarihinin önemini tartışarak ortaya koymaya çalışmıştır. Çalışmamız Türkçe tıp yayıncılığında önemli bir yeri olan Tarih-i Tıbb’ın tanıtılması ve girişinde bulunan mukaddimenin ortaya çıkarılarak tıp felsefesi açısından bir kıymet oluşturmasını amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tıp Tarihi,tıp felsefesi,tıp dili,Hüseyin Remzi Bey,Tarih-i Tıbb

The first published book of the history of medicine in Turkey: Tarih-i Tıbb and it’s preface

Abstract

The first separate publication on the history of medicine in our country was written by Miralay Dr. Hüseyin Remzi Bey (1839-1898). In 1886, while he was a teacher at the School of Medicine and Veterinary, he was sent to Paris together with Zoeros Pasha and Hüseyin Hüsnü Efendi to study the newly discovered rabies vaccine. During his six-month term, he conducted various researches on the history of medicine. One of them is Pierre Victor Renouard's Histoire de la Médecine book on the history of medicine. Hüseyin Remzi wanted to translate and publish Renouard’s book due to the lack of a separate medical history book in our country and for the translation works of the medical works in that period. Histoire de la Médecine is a comprehensive book of medical history consisting of three volumes. Hüseyin Remzi Bey could only translate the first volume and a part of the second volume. This first volume was published in Dersaadet Matbaası in 1304 (1886) under the name Tarih-i Tıbb (History of Medicine) in Istanbul. The preface at the beginning of the book is interesting. In many aspects, it is an introduction to medical history. Hüseyin Remzi Bey tried to reveal the relationship between medical history and general history, etymological definitions of medicine and history, differences between tabip-hekim-mutatabbib and the importance of medical history. The aim of this study is to introduce Tarih-i Tıbb (History of Medicine) which has an important place in Turkish medical publishing and to create value in terms of medical philosophy by revealing the preface at the beginning of the book.

Keywords

• Medicine,history,philosophy,Hüseyin Remzi Bey,Tarih-i Tıbb

Kaynakça

1. Akyay, N. (1969). İlk Türk mikrobiyoloğu Miralay Doktor Hüseyin Remzi Bey (1839-1898). Mikrobiyoloji Bülteni, 3(2), 100-105. Doktor Besim Ömer Paşa. (1322). Nevsal-ı Afiyet. İstanbul: Matba-i Ahmet İhsan. Günergun, F. (2013, İlkbahar-Yaz). Türkiye’de Tıp Tarihi: Geçmiş Yıllardaki Çalışmalar İle Son Araştırmaların İncelenmesi. (M. Yolun, Dü.) Tarih Okulu(XIV), 267-280. Karacaoğlu, E. (2015). Doktor Hüseyin Remzi Bey (Ö. 1896): Hayatı, Eserleri ve Bilimsel Bir Diyaloğu. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 5(2), 69-83. Kazancıgil, A. (2004). Türkiye’de Tıp Tarihi. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(4), 213-232. Mehmed Süreyya. (1996). Sicill-i Osmani (Cilt III). (N. Akbayar, Dü., & S. A. Kahraman, Çev.) İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları. Renouard, P. V. (1846). Histoire de la Médecine Depuis son Origine Jusqu'au XIXe Siècle. Paris: J.-B. Baillière. Unat, E. K. (1997). Muallim Miralay Dr. Hüseyin Remzi Bey ve Türkçe tıp dilimiz. Tıp Tarihi Araştırmaları(6), 155-163. Unat, E. K., & Samastı, M. (1990). Mekteb-i Tıbbiye-i Mülkiye (Sivil Tıp Mektebi) 1867-1909. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Yayınları. Ünver, S. (1933). İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Kürsüsü Açılış Dersi. Tıp Dünyası, VI(9), 2319-2030. Yıldırım, N., & Ulman, Y. I. (2000). The past and present of medical history and ethics (deontology) teaching at Istanbul University. 37. Uluslararası Tıp Tarihi Kongresi Bildiri Kitabı (10-15 Eylül 2000), (s. 238-243). Texas.