Melankolinin düşsel zerafeti: Virginia Woolf’un Katı Nesneler başlıklı kısa öyküsünün bir okuması
Öz
Nesnelerin “katı” ve “belirgin” özelliği ile
bilincin “akışkan” doğası arasındaki diyalektik ilişkisellik, modernist
estetiğin epistemolojisini oluşturmakla birlikte, modernist edebiyatın en
önemli temsilcilerinden Virginia Woolf’un yazınsal yaratıcılığını da önemli
ölçüde şekillendirmiştir. Yazınsal perspektifin farklı karakterlerin öznel
bilincinden, empresyonist bir üslupla nesnelerin rengine, dokusuna ve mekansal
ilişkisine dair metaforlarla zengin bir dille betimlemelere değin sürekli
birbirini izlediği Woolf yazınının başarısı, nesnelerin epifanik özellikleri
ile yarattığı modernist karakterlerin duygulanımlarıyla örtüşmesini çok iyi
kavramasından ve bunu yapıtlarında ustalıkla yansıtmasından ileri gelmektedir.
Bu bağlamda, Woolf’un bu çalışmada ele alacağımız Katı Nesneler (Solid
Objects) başlıklı öyküsü özel bir anlam taşımaktadır. Öykü gelecek vadeden
politikacı John’un günün birinde aniden cansız, taş gibi “katı” nesneleri
takıntılı bir halde toplamaya karar vermesi ve bu nesnelerin giderek John’un
bilincini gerek asıl itibarıyla gerekse metaforik olarak “ele geçirerek” yeni
bir gerçeklik oluşturmasından bahsetmektedir. Bu durum
Sigmund Freud’un “Yas ve Melankoli” (1917) metninde ortaya attığı ve daha
sonraki metinlerinde geliştirdiği melankolinin ilksel bir kaybın yol açtığı ve
adeta beyhude bir çabayla yitirilen nesne ile özdeşleşmemizin aslında “cansız
olana geri dönme” dürtümüzü bastırmaya çalıştığımız fikriyle örtüşmektedir.
Bunun yanı sıra, “katı olan her şeyin buharlaştığı”, gündelik hayatın,
değerlerin ve insan ilişkilerinin sürekli değişime uğradığı modernizm ve
akabinde yarattığı kriz ortamı, Julia Kristeva’nın belirttiği gibi “simgesel
olarak kaybı zorunlu kılan” melankolinin sanatsal ifadesi için de elverişli
ortam hazırlamıştır. Modern öncesi dönemin mutlak doğru anlaşıyının yerini
nesnel göreceliliğe bırakması modern özneyi ve dolayısıyla edebiyattaki
modernist karakterleri ontolojik yalnızlığa, varoluşsal sıkışıklığa ve zorunlu
özdüşünümselliğe sürüklemiştir. Benzer şekilde modernist edebiyatın
özdüşünümsellik özelliğini, modernist öznenin önceki “sabit ve bölünmez”
birliğe duyduğu özlemin melankolik bir yansıması olarak da görebiliriz.
Görüldüğü üzere melankoli kavramı modernist edebiyatta bir kaç düzlemde
karşımıza çıkmakta ve özellikle de dikkatle incelediğimiz zaman Woolf’un
külliyatı konuyla ilgili varsıl bir inceleme alanı sunmaktadır. Tüm
söyleneneler ışığında bu çalışmanın amacı modernist edebiyat ve melankolik
estetik ilişkisini Woolf’un Katı Nesneler öyküsü bağlamında inceleyerek
nesne/özne ilişkisi ile melankoli arasındaki organik bağın izini sürmektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Agamben, G. (1993). Stanzas: Word and Phantasm in Weestern Culture. Minneapolis: University of Minnesota Press. Berman, M. (2014). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor. (Çev. Ü. Altuğ, B. Peker). İstanbul: İletişim. Cioran, E. M., (2019). Umutsuzluğun Doruklarında. (Çev. O. Türkay). İstanbul: Jaguar Kitap. Cogito., (2007). Sayı 51. Melankoli. İstanbul: Yapı Kredi. Enderwitz, A. (2015). Modernist Melancholia: Freud, Conrad and Ford, New York: Palgrave Macmillan. Erhat, A. (2011). Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi. Földenyi, L. (2016). Melancholy. (Tim Wilkinson Trans.) New Heaven and London: Yale University Press. Freud, S. (1993). “Yas ve Melankoli”. (Çev. R. Uslu ve O.E. Berksun). Kriz Dergisi. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000026 Homeros. (2014). İlyada. (Çev. A. Erhat-A. Kadir). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür. Klibansky, R., Panofsky, E., & Saxl, F. (1964). Saturn and melancholy: Studies in the history of natural philosophy, religion, and art. New York: Basic Book. Kristeva, J. (2009). Kara Güneş: Depresyon ve Melankoli. (Çev. N. Tura) İstanbul: Bağlam Yayınları. Levenson, M. (2011). The Cambridge Companion to Modernism. Cambridge: Cambridge University Press. Löwy.M., Sayre, R. (2015). İsyan ve Melankoli. (Çev. Işık Ergüden). İstanbul: Alfa Basım Yayın. Lewis,P. (2007). The Cambridge Introduction to Modernism. Cambridge: Cambridge University Press. Teber, S. (2013). Melankoli: “Normal Bir Anomali”. İstanbul: Say. Woolf, V. (2015). Varolma Anları. (Çev. İ. Özdemir). İstanbul: Kırmızı Kedi. Woolf, V. (2016). Bütün Öyküleri. ( Çev. D. Arslan). İstanbul: Timaş.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sanat ve Edebiyat
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Javid Aliyev
*
0000-0003-1185-862X
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
21 Kasım 2019
Gönderilme Tarihi
7 Ekim 2019
Kabul Tarihi
20 Kasım 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019