SOVYET-AFGAN SAVAŞI: RUS TOPLUMSAL HAFIZASINDA DEĞİŞİM VE MEDYANIN ROLÜ
Öz
Bu çalışmada, Sovyetler Birliği/Rusya içinde toplumsal travmaya dönüşen Afgan Savaşı’nın Rus toplumsal hafızasında ve savaş gazilerinin gözünde nasıl bir yere sahip olduğu incelenmiştir. Kavramsal çerçeve olarak sosyal temsiller ve toplumsal hafıza gibi kavramlar kullanılmıştır. Sosyal temsiller, bir topluluğa ait bireylerin, soyut ve çoğu zaman karmaşık sosyal dünyayı anlamlandırmak için birlikte inşa ettikleri ortak görüş, bilgi, sembol ve anlamlardır. Toplumsal hafıza ise, bir toplumun geçmişe dair ortak tutum ve davranışlara sahip olabilmesini sağlayan duygu, düşünce ve değerler bütünü, diğer bir ifadeyle toplum içindeki bireyler tarafından paylaşılan ortak hatırlama veya unutma biçimleri olarak tanımlanabilir. Çalışmanın amacı, Sovyetler Birliği için Soğuk Savaşın en zorlu dönemlerinden olan Afgan Savaşı’na katılan Sovyet askerlerinin savaş dönemini ve savaş sonrasını nasıl hatırladığı ve anlamlandırdığının keşfedilmesidir. Bunun yanında, savaşın medya, sinema ve resmi söylem aracılığıyla hatırlanış biçimlerinin savaş gazilerinin bireysel hafızaları ile kesiştiği ya da çatıştığı noktalar ele alınmıştır. Çalışmada nitel betimsel araştırma desenine başvurulmuştur. Veri toplama aracı olarak Rusların Afgan Savaşı’na ilişkin bakış açısını ve görüşlerini yansıtan filmler ve belgeseller gibi görsel belgelerden, savaşa katılmış Rus askerlerin anılarından ve savaşa dair diğer yazılı belgelerden yararlanılmıştır. Toplanan veriler betimsel analize tabi tutulmuş, Afgan Savaşı’nın Rus toplumsal hafızasındaki yeri sinema filmleri ve siyasi seçkinlerin söylemleri çerçevesinde, savaş gazilerinin savaşa dair algı ve düşünceleri ise gazilerle yapılan görüşmeleri içeren ikincil kaynaklar üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları, ulusların geçmişinde yer alan travmatik olayların toplumsal hafızada temsil ediliş biçimleri ve bu olayları bizzat deneyimleyenlerin hatırlama biçimleri ile sinema ve medya gibi kanallar aracılığıyla oluşan hafızanın benzerlik ve farklılıkları hakkında oluşan literatüre önemli bir katkı sunma potansiyeli taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler
THE SOVIET–AFGHAN WAR: CHANGE IN RUSSIAN COLLECTIVE MEMORY AND THE ROLE OF MEDIA
Öz
This study examines the position of the Afghan War, a significant societal trauma for the Soviet Union/Russia, in the context of Russian social memory and the perspective of war veterans. The conceptual framework is grounded in the concepts of social representations and social memory. Social representations are shared views, knowledge, symbols, and meanings that individuals within a community construct together to make sense of the abstract and often complex social world. Social memory, on the other hand, can be defined as the set of emotions, thoughts, and values that enable a society to have common attitudes and behaviours toward the past, or in other words, the shared forms of remembrance or forgetting among individuals within a society. This study aims to explore how Soviet soldiers who participated in the Afghan War, one of the most challenging periods of the Cold War for the Soviet Union, remember and make sense of the war period and its aftermath. Furthermore, the study examined how the war was represented in the media, movies, and official discourse, and how these representations intersected or contrasted with the personal memories of war veterans. A qualitative descriptive research design was utilized. The data collection process involved analyzing visual documents, including movies and documentaries, which provided insights into the Russian perspective and views on the Afghan War. Additionally, the analysis encompassed the memoirs of Russian soldiers who participated in the war, as well as other written documents related to the war. The collected data were then subjected to a descriptive analysis. The study examined the representation of the Afghan War in Russian social memory, investigating its portrayal in movies and the discourse of political elites. It also analyzed the perceptions and thoughts of war veterans regarding the war, utilizing secondary sources that included interviews with veterans. The findings have the potential to make a significant contribution to the existing literature on how traumatic events in a nation’s past are represented in social memory, how those who experienced these events firsthand recall them, and the similarities and differences between memories formed through channels such as cinema and media.
Anahtar Kelimeler
СОВЕТСКО-АФГАНСКАЯ ВОЙНА: ИЗМЕНЕНИЯ В РОССИЙСКОЙ КОЛЛЕКТИВНОЙ ПАМЯТИ И РОЛЬ СРЕДСТВ МАССОВОЙ ИНФОРМАЦИИ
Öz
В данном исследовании рассматривается, какое место занимает Афганская война — одно из национальных травматических событий Советского Союза / России — в российской социальной памяти и в восприятии ветеранов войны. В качестве концептуальной основы использованы такие понятия, как социальные представления и социальная память. Социальные представления — это совокупность общих взглядов, знаний, символов и значений, совместно конструируемых членами определённого сообщества для осмысления абстрактного и зачастую сложного социального мира. Социальная память может быть определена как совокупность чувств, мыслей и ценностей, позволяющая обществу формировать общее отношение и поведение по отношению к прошлому, другими словами — как формы совместного вспоминания или забвения, разделяемые членами общества. Целью исследования является выявление того, как советские солдаты, участвовавшие в Афганской войне — одной из самых трудных кампаний периода Холодной войны для СССР, — вспоминают и осмысляют как саму войну, так и послевоенный период. Помимо этого, в исследовании рассматриваются точки соприкосновения и расхождения между официальными способами мемориализации войны — через СМИ, кино и официальную риторику — и индивидуальными воспоминаниями ветеранов. Исследование построено на качественном описательном дизайне. В качестве инструментов сбора данных использовались визуальные материалы, такие как фильмы и документальные ленты, отражающие взгляды россиян на Афганскую войну, а также воспоминания российских солдат, участвовавших в боевых действиях, и другие письменные источники. Собранные данные были подвергнуты описательному анализу: место Афганской войны в российской социальной памяти анализировалось на основе художественных фильмов и заявлений политических элит, тогда как восприятие войны ветеранами изучалось через вторичные источники, включающие интервью с ними. Результаты исследования обладают потенциалом внести важный вклад в литературу, посвящённую различиям и сходствам между формами социальной памяти о травматических событиях прошлого и личными воспоминаниями непосредственных участников этих событий, а также в исследования, касающиеся роли кино и медиа в формировании общественной памяти.
Anahtar Kelimeler
