THE FIRST NEWSPAPER IN THE HISTORY OF TSARIST RUSSIA: VEDOMOSTI

Yıl 2025, Sayı: 14, 19 - 35, 31.12.2025

Gözde Sazak

https://doi.org/10.48068/rusad.1734967

Öz

Tsar Peter I introduced publishing to Russia, inspired by European models and viewed the press as a tool for conveying state policies to the public, following developments in Europe, and laying the foundations of a literary Russian language. Unlike European newspapers, Vedomosti aimed less at commercial interests and more at promoting state policies; however, this did not diminish its significance as the first printed newspaper in the history of Tsarist Russia. Its circulation, publication frequency, language use, editorial staff, visual elements such as engravings, and printing techniques displayed both similarities to and important differences from Western journalism. Furthermore, censorship played a defining role in shaping the content of Vedomosti, with strict restrictions placed on publishing news and ideas not approved by the state. Even so, Vedomosti did not limit itself to political and military news; its content on history, culture, art, science, literature, bibliography, and daily life laid the groundwork for a modern press culture in Russia and paved the way for Russian intellectuals to become active participants in the world of print in the following centuries. Although Vedomosti initially experienced inconsistencies in circulation, layout, and regular publication, it gradually established a more stable structure. From the 19th century onward, its name was adopted by provincial newspapers, helping to extend state policies throughout the empire. Research findings demonstrate that Vedomosti was a symbol of the modernization process in Tsarist Russia and a pioneering publication that left a lasting mark on Russian press history.
In conclusion, Vedomosti played a critical role in shaping Russian press history both through its rich content and as an ideological instrument of the state. This study aims to examine the transformation of Russia's press and publishing sphere within the framework of Peter I is reforms, focusing particularly on the emergence and development of Vedomosti, the first printed newspaper of Tsarist Russia. The research methodology is based on historical source analysis and content examination. The study demonstrates that Peter I introduced profound changes not only in military and administrative fields but also in cultural and social life, constructing the press as a tool of propaganda, social transformation, and communication as part of the broader modernization process.

Anahtar Kelimeler

Russia , Tsar Peter I , Vedomosti Newspaper , Russian press , modernization , propaganda

ПЕРВАЯ ГАЗЕТА В ИСТОРИИ ПРЕССЫ РОССИЙСКОЙ ИМПЕРИИ: ВЕДОМОСТИ

Öz

Пётр I, вдохновляясь европейскими примерами, способствовал развитию издательского дела в России, рассматривая печать как средство доведения государственной политики до населения, получения информации о событиях в Европе и формирования литературного русского языка. «Ведомости», в отличие от европейских газет, были ориентированы не на коммерческую выгоду, а на пропаганду государственной политики; однако это не умаляет их значение как первой печатной газеты в истории царской России. Тираж, периодичность издания, язык, редакционный состав, визуальные элементы, такие как гравюры, а также печатные технологии имели как сходства, так и важные отличия от западной прессы. Кроме того, механизм цензуры стал определяющим фактором содержания «Ведомостей»: публикация новостей и идей, не одобренных государством, строго запрещалась. Вместе с тем «Ведомости» включали не только политические и военные новости, но и материалы по истории, культуре, искусству, науке, литературе, библиографии и повседневной жизни, закладывая основы современной газетной культуры в России и создавая почву для активного участия российской интеллигенции в мире печати в последующие века. Хотя «Ведомости» в первые годы существования испытывали нестабильность в тираже, макете и регулярности выхода, со временем они приобрели более устойчивую структуру. С XIX века их название стали использовать провинциальные газеты, что способствовало распространению государственной политики на периферию империи. Результаты исследования показывают, что «Ведомости» были символом процесса модернизации в царской России и пионерским изданием, оставившим глубокий след в истории русской прессы. В итоге «Ведомости» сыграли ключевую роль в формировании истории русской журналистики как благодаря богатству содержания, так и в качестве идеологического инструмента государства. Данное исследование направлено на изучение трансформации российской прессы и издательского дела в рамках реформ Петра I, включая появление и развитие «Ведомостей», первой печатной газеты царской России. Методология исследования основана на анализе исторических источников и контент-анализе. В работе показано, что Пётр I осуществил глубокие изменения не только в военной и административной сфере, но и в культурной и социальной жизни, рассматривая печать как инструмент пропаганды, общественных преобразований и коммуникации в контексте модернизационного процесса

Anahtar Kelimeler

Россия , Пётр I , газета «Ведомости» , российская пресса , модернизация , пропаганда

ÇARLIK RUSYA’NIN BASIN TARİHİNDE İLK GAZETE: VEDOMOSTİ

Öz

Çar I. Petro, yayıncılığı Avrupa’dan esinlenerek ülkesine taşımış, basını devlet politikalarını halka aktarma, Avrupa’daki gelişmeleri takip etme ve edebî Rus dilinin temellerini atma aracı olarak görmüştür. Vedomosti, Avrupa gazetelerinden farklı olarak ticari kaygılardan ziyade devlet politikalarının propagandasını hedeflemiş, ancak bu durum onun Çarlık Rusya tarihindeki ilk basılı gazete olma değerini düşürmemiştir. Gazetenin tirajı, yayımlanma sıklığı, dil kullanımı, editoryal kadrosu, gravür gibi görsel unsurları ve baskı teknikleri; batı basınıyla hem benzerlikler hem de önemli farklılıklar taşımıştır. Ayrıca sansür mekanizması, Vedomosti’nin içeriğinde belirleyici bir unsur olarak ortaya çıkmış, devletin onaylamadığı haber ve fikirlerin yayımlanması sıkı biçimde engellenmiştir. Bununla birlikte Vedomosti yalnızca siyasi ve askerî haberleri değil; tarih, kültür, sanat, bilim, edebiyat, bibliyografi ve günlük yaşama dair içerikleriyle Rusya’da modern basın kültürünün temellerini atmış, sonraki yüzyıllarda Rus aydınlarının matbuat dünyasında etkin rol almalarına zemin hazırlamıştır. Vedomosti, ilk dönemlerinde tiraj, sayfa düzeni ve süreklilik açısından istikrarsızlıklar yaşamış olsa da zamanla daha düzenli bir yapıya kavuşmuş ve 19. yüzyıldan itibaren ismi taşra gazetelerine verilerek devlet politikalarının taşraya kadar ulaşmasına aracılık etmiştir. Araştırma bulguları, Vedomosti’nin Çarlık Rusya’da modernleşme sürecinin simgesi ve Rus basın tarihinde kalıcı izler bırakan öncü bir yayın organı olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak Vedomosti, hem içerik zenginliği hem de devletin ideolojik bir aracı olarak Rus basın tarihinin şekillenmesinde kritik bir rol üstlenmiştir. Bu çalışma, Çar I. Petro’nun Rusya’da gerçekleştirdiği reformlar çerçevesinde, ülkenin basın ve yayıncılık alanındaki dönüşümünü; özellikle de Çarlık Rusya’nın ilk basılı gazetesi olan Vedomosti’nin ortaya çıkışını ve gelişim sürecini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın yöntemini tarihî kaynak taraması ve içerik analizi oluşturmaktadır. Çalışmada, Çar I. Petro’nun yalnızca askerî ve idari alanda değil, aynı zamanda kültürel ve toplumsal yaşamda da köklü değişimler gerçekleştirdiği, modernleşme sürecinin bir parçası olarak basını bir propaganda, toplumsal dönüşüm ve etkileşim aracı olarak kurguladığı ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Rusya , Çar I. Petro , Vedomosti Gazetesi , Rus basını , modernleşme , propaganda

Kaynakça

• Vedomosti, 2 Yanvarya 1703 g.
• Vedomosti, 20 Marta 1703 g.
• Vedomosti, 15 Dekabrya 1703 g.
• Vedomosti, 20 İyulya 1708 g.
• Vedomosti, 31 Dekabrya 1708 g.
• Vedomosti, 31 Maya 1710 g.
• Vedomosti, 25 Avgusta 1719 g.
• Vedomosti, 2 Oktyabrya 1719 g.
• Vedomosti, 1 Sentyabrya 1723 g.
• Vedomosti 23 Oktyabrya 1725 g.
• Sanktpeterburgskie Vedomosti, № 21, 12 Marta 1728.
• Sanktpeterburgskie Vedomosti, № 34, 27 Aprelya 1728.
• Sanktpeterburgskie Vedomosti, № 35, 30 Aprelya 1728.
• Acar, Kezban. Rusya: Ortaçağ’dan Sovyet Devrimi’ne. İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
• Berezina, V. G. & A. G. Dementev v.d. İstoriya Russkoy Jurnalistiki XVIII-XIX Vekov. Red. A. V. Zapadov. Moskva: İzdatelstvo «Vısşaya Şkola», 1973.
• Berkov, P. N. “Naçala Ruskkoy Jurnalistiki.” Oçerki Po İstorii Russkoy Jurnalistiki i Kritiki, Tom Pervıy XVIII Vek i Pervaya Polovina XIX Veka. (V. E. Evgenev-Maksimov v.d.). Leningrad: İzdatelstvo Leningradskogo Gos. Uni-ta., 1950.
• Berkov, P. N. İstoriya Russkoy Jurnalistiki XVIII Veka. Moskva-Leningrad: İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR, 1952.
• Blohin, V. F. “«Gubernskie Vedomosti» Kak Zerkalo Rossiyskoy Provintsii (XIX- Naçalo XX V.).” Vestnik RGGU. Seriya: Literaturovedenie. Yazıkoznanie. Kulturologiya 17 (2009): 20–31.
• Çebotarev, A. M. “Tematika Pervih Obyavleniy v Gazete «Sankt-Peterburgskie Vedomosti».” Problemı İstorii, Filologii, Kulturı 18 (2007): 10–15.
• Çebotarev, A. M. & V. Ya. Askarova. “Estetika v Oformlenii Pervoy Russkoy Peçatnoy Gazetı.” Vestnik KemGUKİ 20 (2012): 82–89.
• Eşki, Fatih Mehmet. Rusça Gazetelerde Kafkas Cephesi (1914-1917). Ankara: Nobel Bilimsel Yayınları, 2024. Gromova, L. P. “Vedomosti,” Otkrıtıy Tekst. Erişim 12.11.2025. https://opentextnn.ru/old/censorship/russia/encslov/index.html@id=6058
• Hosking, Geoffrey. Rusya ve Ruslar: Erken Dönemden 21. Yüzyıla. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
• Kim, M. N., İ. E. Yerıkalova, & Oskin, S. A., “Rol Gazetı ‘Vedomosti” v Protsesse Soverşenstvovaniya Gosudarstvennogo Upravleniya i Razvitiya Sistemı Gosudarstvennoy Slujbı v 1703-1725 gg.” Upravlenie Konsultirovanie 10 (2022): 156–169.
• Kovaleva, M. M. Lektsii Po İstorii Oteçestvennoy Jurnalistiki, Çast I. XVIII v.-40-e gg. XIX Veka. Ekaterinburg: İzdatelstvo Uralskogo Universiteta, 1996.
• Kurat, Akdes Nimet. Rusya Tarihi: Başlangıçtan 1917’ye Kadar. Ankara: TTK Yayınları, 2020.
• Lvova, İ. P. “İz İstorii v Rossii v Epohu Petra Velikogo (Fedor Polikarpoviç Polikarpov-Orlov).” Vestnik Sankt-Peterburgskogo Universiteta 2 (2008): 36–43.
• Riasanovsky, Nicholas V. & Mark D. Steinberg. Rusya Tarihi. Çev. Figen Dereli. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2011.
• Rubleva, L. İ. İstoriya Oteçestvennoy Jurnalistiki XVIII-XIX Vekov. Yujno-Sahalinsk: İzdatelstvo Sahgu, 2012.
• Russkaya Periodiçeskaya Peçat (1702-1894), Spravoçnik. Pod. red. A. G. Dementyeva, A. V. Zapadova, M. S. Çerepahova. Moskva: Gosudarstvennoe İzdatelstvo Politiçeskoy Literaturı, 1959.
• Şamin, S. M. Kurantı XVII Stoletiya, Evropeyskaya Pressa v Rossii i Vozniknovedenie Russkoy Periodiçeskoy Peçati. Moskva-S.-Peterburg: Alyans-Arheo, 2011.
• Toşçev, A. İ. “Petrovskie «Vedomosti» Kak Tip İzdaniya.” İtogi i Problemı İzuçeniya Russkoy Literaturı XVIII Veka. Otv. Red. A. M. Pançenko. Leningrad, 1989, 184–199.
• Tugova, L. N., Z. S. M. Bidjieva & A. YU. Ordokova. “Epoha Rossiyskogo Prosveşçeniya i Stanovlenie Russkoy Jurnalistiki.” Mir Nauki, Kulturı, Obrazovaniya 4, no. 83 (2020): 362–364.
• Vedomosti Vremeni Petra Velikago Vpusk Pervıy 1703-1707 gg. v Pamyat Dvuhsotletiya Pervoy Russkoy Gazetı. Moskva: İzdanie Moskovskoy Sinodalnoy Tipografii, 1903.
• Vedomosti Vremeni Petra Velikago Vpusk Vtoroy 1708-1719 gg. v Pamyat Dvuhsotletiya Pervoy Russkoy Gazetı. Moskva: İzdanie Moskovskoy Sinodalnoy Tipografii, 1906.
• Vernadsky, George. Rusya Tarihi. Çev. Doğukan Mızrak, Egemen Ç. Mızrak. İstanbul: Selenge Yayınları, 2019. Voroşilov, V. V. Jurnalistika. Moskva: İzdatelstvo Knorus, 2010.
• Zapadov, A. V. Russkaya Jurnalistika XVIII Veka. Moskva: İzdatelstvo «Nauka», 1964.
• Zasurskiy, Ya. N. “Petrovskie “Vedomosti” – Povestka Dnya na Veka”. Vestnik Moskovskogo Universiteta 10, no. 1 (2010): 3–5.