Türkçe Özel İsimlerin Rusçaya Çevirisinde Yumuşatma ve Sertleştirme İşaretlerinin Kullanım Özellikleri
Öz
Son yıllarda çeviri faaliyetlerindeki artış, Türkiye Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasındaki kültürlerarası iletişimin artmasıyla ilişkilidir. Çeviri, siyaset, ekonomi ve kültür gibi hayatın tüm alanlarında karşımıza çıkmaktadır. Özel isimler her metinde yer almaktadır; bunlar da halkın kültürel kodunu yansıtır. Özel isimlerin Türkçeden Rusçaya çevirisinde her iki dilin dilsel öğelerinin göz önünde bulundurulması ve derinlemesine bilinmesi gerekir. Bu makalede, Türkçe özel isimlerin Rusçaya çevirisinde yumuşatma ve sertleştirme işaretlerinin kullanımının analiz edilmesi hedeflenmektedir. Araştırmanın amacı, Türkçe özel isimlerin Rusça yazım kurallarına göre ortografik transkripsiyonundaki kuralları ve zorlukları ortaya koymaktır. Çalışmada, Rusçaya çeviri yapılırken kullanılan harflerin seçimini etkileyen Türkçenin fonetik özellikleri ile yumuşatma (ь) ve sertleştirme (ъ) işaretlerinin kullanımına ilişkin normatif ve değişken uygulamalar ele alınmaktadır. Özellikle Türkçedeki y [й] ve l [л] seslerinin, diğer sesli ve sessiz harflerle birlikte aktarılmasına dikkat çekilmektedir. Çalışmada, Türkçe özel isimlerin Rusçaya çevirisinde fonetik ve alfabeyle ilgili yönler incelenmektedir. Farklı alfabe sistemlerinin kullanımı bazı sorunlara yol açabilir ve bu sorunların çözümü, hem kaynak dilin hem de hedef dilin dilbilim kurallarının bilinmesine bağlıdır. Çeviri sorunları, Türkçe ve Rusçanın farklı alfabe sistemlerini kullanmasından kaynaklanmaktadır: Türkçe Latin alfabesini, Rusça ise Kiril alfabesini kullanmaktadır; bu da özel isimlerin bir dilden diğerine grafiksel olarak aktarılmasını gerektirmektedir. Özel isimler çevrilirken belirli kurallara uyulmadığı durumlar tespit edilmiştir; bunun sonucunda bir ismin birden fazla yazılışı ortaya çıkmaktadır. Ayrıca, Rusça metinlerde doğruluk ve tekdüzelik düzeyini artırmak amacıyla, ortografik transkripsiyon kurallarının belirli bir düzene oturtulmasına yönelik öneriler ele alınmaktadır. Bu nedenle hem Türkçenin hem de Rusçanın kurallarını dikkate alarak doğru isimlerin çevirisi bir temele ve sisteme oturtulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Features Of Using Soft and Hard Signs When Translating Turkish Proper Names into Russian
Öz
The recent growth in translation activities is associated with intercultural communication between the Republic of Turkey and the Russian Federation. Translation covers all areas of life: politics, economics, and culture. Any text contains proper names which reflect the cultural code of a people. When translating proper names from Turkish into Russian, it is necessary to consider the linguistic levels of both languages and have a deep understanding of them. This article analyses the use of soft and hard signs in the transcription of Turkish proper names into Russian. The study aims to identify patterns and difficulties in the practical transcription of Turkish proper names in accordance with Russian orthographic norms. The paper examines the phonetic features of the Turkish language that influence the choice of graphic means of proper names’ transcription into Russian, as well as normative and variable practices in the use of soft (ь) and hard (ъ) signs. Particular attention is paid to the transcription of Turkish sounds y and l, as well as their combinations with other vowels and consonants. This article also examines the phonetic and graphic aspects of Turkish proper names when translating into Russian. The use of different graphic systems can lead to certain problems, the solutions to which depend on knowledge of the linguistic rules of both the source and target languages. Translation problems arise because Turkish and Russian use different graphic systems: Turkish uses the Latin alphabet, while Russian uses the Cyrillic alphabet, which entails the graphic transformation of proper names from one language to another. Cases of non-compliance with uniform rules for the transmission of names have been identified, leading to a variety of spellings for the same name. In addition, proposals for unifying the rules of practical transcription are considered to improve the accuracy and uniformity of Russian-language texts, so we attempted to argue for and systematise them for correct translation, taking into account the rules of both Turkish and Russian.
Anahtar Kelimeler
Особенности употребления мягкого и твердого знаков при переводе имён собственных турецкого языка на русский язык
Öz
В последнее время тенденция роста переводческой деятельности связана с межкультурной коммуникацией между Турецкой Республикой и Российской Федерацией. Перевод охватывает все сферы жизни: политику, экономику и культуру. Любой текст содержит имена собственные, которые отражают культурный код народа. При переводе онимов с турецкого языка на русский необходимо учитывать и глубоко знать языковые уровни обоих языков. Данная статья посвящена анализу употребления мягкого и твёрдого знаков при передаче турецких имён собственных на русский язык. Цель исследования – выявить закономерности и трудности употребления практической транскрипции при переводе турецких имен собственных в соответствии с орфографическими нормами русского языка. В работе рассматриваются фонетические особенности турецкого языка, влияющие на выбор графических средств передачи имен собственных на русском языке, а также нормативные и вариативные случаи употребления мягкого (ь) и твёрдого (ъ) знаков на практике. Особое внимание уделяется передаче турецких звуков y [й], l [л], а также их сочетаний с другими гласными и согласными. В статье также исследуется фонетико-графическая сторона имен собственных турецкого языка при их переводе на русский язык. Употребление разных графических систем могут привести к проблемам, решение которых зависит от знания лингвистических правил как исходного, так и переводящего языка. Переводческие проблемы возникают из-за того, что турецкий и русский языки используют разные графические системы: турецкий – латиницу, а русский язык – кириллицу, что влечет за собой графическую трансформацию имени собственного с одного языка на другой. Выявлены случаи несоблюдения единых правил передачи имён, что приводит к разнообразию вариантов написания одного и того же имени. Кроме того, рассматриваются предложения по унификации правил практической транскрипции с целью повышения точности и единообразия в русскоязычных текстах. Поэтому в работе представлены критерии аргументации и систематизации использования того или иного способа для правильного перевода, с учетом правил как турецкого, так и русского языков.
Anahtar Kelimeler
