Vergiler ve Güven: Polonya, Rusya ve Ukrayna’da Zorlamadan Uyum Sürecine
Öz
Marc P. Berenson’un Taxes and Trust: From Coercion to Compliance in Poland, Russia and Ukraine adlı kapsamlı çalışması, Sovyet sonrası dönemde Polonya, Rusya ve Ukrayna’nın vergi idareleri, devlet kapasitesi ve vatandaş-devlet ilişkilerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Berenson, vergi uyumunu yalnızca ekonomik rasyonaliteye indirgememekte; tarihsel deneyim, siyasal meşruiyet ve kurumsal güven gibi faktörleri birlikte ele alarak çok boyutlu ve disiplinlerarası bir bakış açısı geliştirmektedir. Çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, üç düzeyli teorik çerçevesidir: meta düzeyde vergi devletinin tarihsel gelişimi ve toplumsal kabuller; makro düzeyde kurumsal yapı, yönetim kapasitesi ve bürokratik işleyiş; mikro düzeyde ise bireylerin vergiye yönelik tutumları, gönüllü uyum davranışları ve adalet algıları ayrıntılı biçimde değerlendirilmektedir. On beş yıla yayılan saha araştırması sürecinde yaklaşık 400 görüşme ve sekiz farklı anketten elde edilen zengin veri seti, üç ülkenin farklılaşan toplumsal ve siyasal profillerini ortaya koymaktadır. Polonya’da AB üyelik sürecine paralel olarak gelişen yüksek güven düzeyi ve gönüllü vergi uyumu, demokratikleşme ile mali uyum arasındaki güçlü bağı göstermektedir. Rusya’da ise cebri ve cezalandırıcı mekanizmaların baskınlığı, vergi uyumunu gönüllülükten ziyade korkuya dayalı hale getirmiştir. Ukrayna’da ise düşük kurumsal kapasite, siyasal istikrarsızlık ve yapısal kırılganlıklar ön plandadır. Berenson’un geliştirdiği ‘Yurttaşlar, Tebaa, Vergiden Kaçınanlar’ tipolojisi, bireylerin devlete karşı konumlanışlarını anlamak için özgün ve işlevsel bir analitik araç sunmaktadır. Berenson, güvene dayalı vergi rejimlerinin zora dayalı sistemlerden çok daha sürdürülebilir olduğunu savunurken, uluslararası kuruluşların reform süreçlerine etkisinin ve toplumsal çeşitliliğin sistematik analizinin sınırlı kaldığını da vurgulamaktadır. Buna rağmen eser, vergi devletini bir ‘güven rejimi’ olarak yeniden tanımlamakta; demokratikleşme, bürokratik şeffaflık ve kapsayıcı kamu hizmetlerinin vergi uyumundaki belirleyici rolünü güçlü biçimde ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Taxes and Trust: From Coercion to Compliance in Poland, Russia and Ukraine
Öz
Marc P. Berenson’s Taxes and Trust: From Coercion to Compliance in Poland, Russia and Ukraine is a comprehensive study that examines, in a comparative perspective, the tax administrations, state capacity, and state–citizen relations of Poland, Russia, and Ukraine in the post-Soviet era. Berenson does not reduce tax compliance to mere economic rationality; rather, he develops a multidimensional and interdisciplinary perspective that incorporates historical experience, political legitimacy, and institutional trust. One of the most striking aspects of the book is its three-level theoretical framework: at the meta level, the historical development of the tax state and patterns of social acceptance; at the macro level, the institutional structure, administrative capacity, and bureaucratic functioning; and at the micro level, citizens’ attitudes toward taxation, voluntary compliance, and perceptions of fairness are examined in detail. Based on fifteen years of fieldwork, which includes nearly 400 interviews and eight surveys, the study reveals the divergent social and political profiles of these three countries. In Poland, the process of EU accession fostered high levels of trust and voluntary tax compliance, demonstrating the strong link between democratization and fiscal alignment. In Russia, coercive and punitive mechanisms dominate, shaping tax compliance less through voluntarism than through fear. Ukraine, by contrast, is characterized by weak institutional capacity, political instability, and structural fragilities. Berenson’s ‘Citizens, Subjects, Slackers’ typology provides an original and functional analytical tool for understanding how individuals position themselves vis-à-vis the state. While Berenson argues that trust-based tax regimes are far more sustainable than coercion-based systems, he also emphasizes the limited treatment of the role of international organizations in reform processes and the insufficiently systematic analysis of social diversity. Nevertheless, the book redefines the tax state as a ‘regime of trust,’ powerfully underscoring the decisive role of democratization, bureaucratic transparency, and inclusive public services in shaping sustainable tax compliance.
Anahtar Kelimeler
Налоги и доверие: От принуждения к соблюдению в Польше, России и Украине
Öz
Книга Марка П. Беренсона Taxes and Trust: From Coercion to Compliance in Poland, Russia and Ukraine представляет собой всестороннее исследование, в котором в сравнительной перспективе анализируются налоговые администрации, государственная способность и отношения между государством и гражданами в Польше, России и Украине в постсоветскую эпоху. Беренсон не сводит налоговое соблюдение лишь к экономической рациональности; напротив, он разрабатывает многомерный и междисциплинарный подход, включающий исторический опыт, политическую легитимность и институциональное доверие. Одним из наиболее значимых аспектов книги является её трёхуровневая теоретическая рамка: на мета-уровне рассматривается историческое развитие налогового государства и формы общественного признания; на макро-уровне — институциональная структура, административная способность и функционирование бюрократии; на микро-уровне подробно анализируются отношение граждан к налогообложению, добровольное соблюдение и восприятие справедливости. Опираясь на пятнадцатилетнее полевое исследование, включающее почти 400 интервью и восемь опросов, автор выявляет различные социальные и политические профили трёх стран. В Польше процесс вступления в ЕС способствовал высокому уровню доверия и добровольного налогового соблюдения, что демонстрирует прочную связь между демократизацией и фискальной согласованностью. В России же доминируют принудительные и карательные механизмы, формирующие налоговое поведение скорее через страх, чем через доверие. Украина, напротив, характеризуется слабой институциональной способностью, политической нестабильностью и структурными уязвимостями. Типология Беренсона «Граждане, подданные, уклоняющиеся от налогов» представляет собой оригинальный и действенный аналитический инструмент для понимания того, как индивиды позиционируют себя по отношению к государству. Хотя Беренсон утверждает, что налоговые режимы, основанные на доверии, гораздо более устойчивы, чем системы, основанные на принуждении, он также подчёркивает ограниченное внимание к роли международных организаций в процессах реформ и недостаточно систематический анализ социального разнообразия. Тем не менее, книга переопределяет налоговое государство как «режим доверия», убедительно подчеркивая решающую роль демократизации, бюрократической прозрачности и инклюзивных общественных услуг в обеспечении устойчивого налогового соблюдения.
Anahtar Kelimeler
