Factors Affecting Milk Yield and Chemical Composition of Milk in Sheep

Öz

The quality of sheep's milk is extremely important in controlling the quality of dairy products made from it. Dairy sheep farmers consider improving milk quality characteristics to ensure lamb nutrition, meet industry demands, and obtain good pricing for their milk. The survival of newborn lambs and their live weight gain until weaning are important factors and play a significant role in the food industry. The main factors affecting milk yield in sheep include: breed, age, body condition, feeding method and quality of feed consumed, lambing season, type of birth and number of suckling lambs, daily milking count, and lactation period. Factors affecting milk composition include lactation stage, daily variation, season, number of births, type of birth, diet type, physiological condition, and udder health. Four methods are used in milk yield control: the Dutch Method I and II, the Swedish Method, the Vogel Method, and the Trapezoidal Method. Season, temperature, humidity, and environmental stress are also non-genetic and non-nutritional factors that affect both the quality and quantity of milk. Milking frequency and intervals are other factors that strongly influence both milk composition and milk yield.

Anahtar Kelimeler

• Sheep Milk
• Milk Composition
• Milk Yield
• Animal Husbandry

Koyunlarda Süt Verimini ve Sütün Kimyasal Bileşenlerini Etkileyen Faktörler

Öz

Koyun sütünün kalitesi, ondan yapılan süt ürünlerinin kalitesinin kontrolünde son derece önemlidir. Süt koyunu yetiştiricileri yavru beslenmesi, sektörün taleplerini karşılanması ve sütlerinin iyi fiyatlandırılmasını sağlamak için süt kalitesi özelliklerinin iyileştirilmesini dikkate almaktadır. Doğan yavrunun canlı kalabilmesi ve sütten ayırana kadar geçen süreçte canlı ağırlık artışının önemli bir faktör olup gıda endüstrisinde de rolü büyüktür. Koyunlarda süt verimin etkileyen faktörlerin başında; hayvanın ırkı, yaşı, vücut kondisyonu, beslenme şekli ve tükettiği yemin niteliği, kuzulama mevsimi, doğum tipi ve emen kuzu sayısı, günlük sağım sayısı ve laktasyon süreleri gelmektedir. Sütün bileşenlerine etkileyen faktörlerinde ise laktasyonun aşaması, günlük değişim, mevsim, doğum sayısı, doğum türü, diyet türü, fizyolojik durum ve memenin sağlığı etkilemektedir. Süt verim kontrollerinde Hollanda I ve II Yöntemi, İsveç Yöntemi, Vogel Yöntemi ve Trapez Yöntemi olmak üzere 4 yöntem kullanılmaktadır. Mevsim, sıcaklık, nem ve çevresel stres de sütün hem kalitesini hem de miktarını etkileyen genetik olmayan ve beslenmeyle ilgili olmayan faktörlerdir. Sağım sıklığı ve sağım aralıkları, hem bileşimi hem de süt verimini güçlü bir şekilde etkileyen diğer faktörlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Koyun Sütü
• Sütün Bileşimi
• Süt Verimi
• Zootekni

Kaynakça

1. 1. Albenzio M, Caroprese M, Marino R, Muscio A, Santillo A, Sevi A., Characteristics of Garganica goat milk and Cacioricotta cheese, Small Rumin Res, 2006;64, 35-44.
2. 2. Alexandraki, V., Kazou, M., Angelopoulou, A., Arena, M. P., Capozzi, V., Russo, P., Fiocco, D., Spano, G., Papadimitriou, K., & Tsakalidou, E. The Microbiota of Non-cow Milk and Products. In Non-Bovine Milk and Milk Products 2016;(pp. 117–159). Elsevier. https://doi.org/.1016/B978-0-12-803361-6.00006-5
3. 3. Amigo L, Fontecha J.. Goat Milk. In: Encyclopedia of Dairy Sciences, Fuquay JW (chief ed), Second Edition, Academic Press, UK,2011; 484-493.
4. 4. Akmaz A., Koyun Yetiştiriciliğinde Sürü Yönetimi, Öğrenci Ders Notları, S.Ü. Vet. Fak Yayınları; 1998.
5. 5. Akçapınar H, Aydın İ, Kadak R. Morkaraman Koyunların Özel Bir İşletmede Kuzu ve Süt Verimleri, A.Ü. Vet. Fak. Derg.,1984; 31 (1) 114-126
6. 6. Akçapınar H., Koyun Yetiştiriciliği Ders Kitabı, Ismat Matbaacılık,2000; Ankara.
7. 7. Bencini, Roberta. Factors affecting the quality of ewe’s milk, Proceedings Of The 7Th Great Lakes Dairy Sheep Symposium ; 1996.
8. 8. Boztepe S, Öztürk A, Dağ B, Tozluca A, Parat SS, Akkaraman, İvesi ve İvesi x Akkaraman melezi (F1xG1) koyunlarının süt verim Özellikleri, Ziraat Fak Derg., 1998;12 (17):140-147.

9. 9. Ceballos LS, Morales ER, Adarve GT, Castro JD, Martinez LP, Sampelayo MRS. Composition of goat and cow milk produced under similar conditions and analyzed by identical methodology, J. Food Compos Anal,2009; 22, 4, 322-329.
10. 10. Çelik Ş, Özdemir S., Morkaraman ırkı koyun sütlerinin bazı kimyasal ve fizikokimyasal parametrelerinin laktasyon boyunca değişimi, Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg., 2003; 34, 3, 263-268.
11. 11. Düzgüneş O., Eker M ., Kontrol Sağımlarında en uygun aralık, A.O. Ziraat Fakültesi 1955 Yıllığı Fasikül 1'den ayrı basım
12. 12. Dağ B., TlGEM Gözlü Tarım İşletmesinde yetiştirilen Akkaraman ve ivesi sürülerinde süt ve yapağı verimi özelliklerini etkileyen bazı faktörlerin parametrelerinin tahmini, SÜ Fen. Bil. Ens., Zootekni ABD Doktora Tezi, 1996 Konya
13. 13. Eliçin, A., Ceylanpınar Devlet Üretme Çiftliğinde Yetiştirilen İvesi Koyunlarının Süt Verimi, Laktasyon Uzunluğu ve % Yağ Nispeti ile İlgili Araştırmalar. A Ü Zir. Fak. Yay. 1970; No: 385. Ankara
14. 14. Gürsoy A., Sütün bileşimi ve özellikleri., 2015; Available from: https://www.foodelphi.com/sutun-bilesimi-ve-ozellikleriayse-gursoy/ (Erişim tarihi:23 Mayıs 2026)
15. 15. Gönül, T.. Esmer Sığırlarında Değişik Süt Verim Kontrol ve Hesaplama Metotları Üzerine Araştırmalar. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları 1977; No: 177, Bornova-İzmir, 1-87.
16. 16. Kaymakçı, M. ve R. S. Koyun Yetiştiriciliği. Hasat Yayıncılık 1992.
17. 17. Kurt A, Ergin G., Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi İşletmesindeki Merinos koyunlarının sütlerinin bileşimleri ve diğer ırklarının sütleri ile karşılaştırılmaları, Atatürk Üniv. Ziraat Fak Derg., 1977; 7, 4, 79-101.
18. 18. Kumlu, S., Soy Kütüğü Ve Süt Verim Kayıtları. Damızlık ve Kasaplık Sığır Yetiştirme. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü,2004; 137-152, Ankara.
19. 19. Lütfi Özcan, Küçükbaş Hayvan Yetiştirme II Kitabı, Çukurova Üniversitesi 1999.
20. 20. M. AbdAllah, S. F. Abass and F. M. Allam,. International Journal of Livestock Production 2011;Vol. 2 (3), pp. 024-030,
21. 21. Nguyen, V. Q., Nutritional value and factors affecting milk production and milk composition from dairy sheep: A review. CTU Journal of Innovation and Sustainable Development, 2022;14(3), 53-64. https://doi.org/10.22144/ctu.jen.2022.04
22. 22. Özcan L., Küçükbaş Hayvan Yetiştirme II (Koyun ve Keçi Üretimi Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Ders kitabı 1990; No : G-1063. baskı, 255-266
23. 23. Özsoy, M.K., Vanlı Y., Merinos, Morkaraman ve İvesi ırkları ile bunların iki ve üç ırk Melezlerinin Verim Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi, Doğa TVH. Derg., 1986;10 (2); 178190
24. 24. Park YW, Juarez M, Ranos M, Haenlein GFW., Physico-chemical characteristics of goat and sheep milk, Small Rumin Res,2007; 68, 1-2, 88-113.
25. 25. Pavic V, Antunac N, Mioc B, Ivankovic A, Havranek JL.,Influence of stage of lactation on the chemical composition and physical properties of sheep milk, Czech J Anim Sci, 2002;47, 2, 80-84.
26. 26. Raynal-Ljutovac K, Lagriffoul G, Paccard P, Guillet I, Chilliard Y. Composition of goat and sheep milk products: An uptade, Small Rumin Res, 2008;79, 1, 57-72.
27. 27. Ruvuna, F., J.K. Kogi, J.F. Taylor and S.M. Mkuu,. Lactation curves among crosses of galla and east African with Toggenburg and Anglo Nubian goats. Small Ruminant Research,1995; 16: 1-6.
28. 28. Sakul, H. and W.J. Boylan,. Lactation curves for several US sheep breeds. Animal Production, 1992; 84:229233.
29. 29. Sönmez R, Kaymakçı M., Koyunlarda Döl Verimi, E.Ü.Zir. Fak. Ofset Basım Evi İzmir, 1987;72-78
30. 30. Sönmez, R., Ç. K. ve M. K., Zootekni Uygulamaları. E Ü Zir. Fak. Yay. 1988; No:289, 289,165.
31. 31. Tekinşen O C, Nizamlıoğlu M., Süt Kimyası. Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Yayınları,2004; 13-14, Konya.
32. 32. Vanlı Y., Ankara Üniversitesi Morkaraman sürüsünde yapağı ve süt verim özelliklerinin fenotipik ve genetik parametre tahminleri, Atatürk Üni Zir Fak Derg, 1983;14,3-4; 91·104.
33. 33. Yalçın BC, Özcan H, Evrim M, Altınel A., (1980) İmroz Koyun Irkının Yan Entansif Koşullardaki Verim Performansı, II. Döl Verimi, Süt Verimi ve Yapağı Özellikleri, Vet. Fak. Derg.1980; 6 (1-2) 11-21
34. 34. Yılmaz O, Çak B, Bolacalı M., Effects of Lactation stage, age, birth type and body weight on chemical composotion of Red Karaman sheep Milk, Kafkas Üniv. Vet. Fak.Derg.,2011;17, 3, 383-386.
35. 35. Yılmaz O, Denk H, Nursoy H., Milk yield characteristic of Norduz sheep, YYÜ Vet. Fak. Derg., 2004;15,1-2, 27-31.
36. 36. Yıldız A, Yıldız N., Ceylanpınar Tarım İşletmesi'nde yetiştirilen İvesi koyunlarının süt verimi ve Laktasyon süresi. YYÜ Vet. Fak. Derg.,2002; 13 (1·2):117-121.
37. 37. Walstra P, Geurts TJ, Noomen A, Jellema A, vanBoekel MAJS. Dairy Technology: Principles of Milk Properties and Processes. 2006; CRC Press, USA
38. 38. WDaetwyler, H.D.; Capitan, A.; Pausch, H.; Stothard, P.; Van Binsbergen, R.; Brondum, R.F.; Liao, X.P.; Djari, A.; Rodriguez, S.C.; Grohs, C.; et al. Whole-genome sequencing of 234 bulls facilitates mapping of monogenic and complex traits in cattle. Nat. Genet. 2014, 46, 858–865.
39. 39. WMohan, G.; Kumar, A.; Khan, S.H.; Kumar, N.A.; Kapila, S.; Lathwal, S.S.; Sodhi, M.; Niranjan, S.K. Casein (CSN) gene variants and parity affect the milk protein traits in crossbred (Bos taurus x Bos indicus) cows in sub-tropical climate. Trop. Anim. Health Prod. 2021, 53, 289.
40. 40. WGu, M.; Cosenza, G.; Iannaccone, M.; Macciotta, N.P.P.; Guo, Y.; Di Stasio, L.; Pauciullo, A. The single nucleotide polymorphism g.133A>C in the stearoyl CoA desaturase gene (SCD) promoter affects gene expression and quali-quantitative properties of river buffalo milk. J. Dairy Sci. 2019, 102, 442–451.
41. 41. wÇak B, Dede S, Yüksek V, Yılmaz O, Demirel AF. Genetic variability of alpha-casein, beta-casein, and kappa-casein genes in Holstein-Friesian, Simmental and Brown Swiss cattle. J Hellenic Vet Med Soc (2025), cilt.76, sa.1, 8589-8596.
42. 42. wwDemirel AF, Çak B, (2018). Discussions of Effect A1 and A2 Milk Beta-Casein Gene on Health. Appro Poult Dairy & Vet Sci, vol.3, no.2, 1-6.
43. 43.wKazimierska K, Kalinowska-Lis U. “Milk Proteins—Their Biological Activities and Use in Cosmetics and Dermatology.” Molecules (Basel, Switzerland) 2021, 26, no. 11: 3253.
44. 44. wGoulding DA, Fox PF, O'Mahony JA 2020. “ Milk Proteins: An Overview.” In Milk Proteins. Academic Press.
45. 45. wDemirel AF, Çak B (2025). Associations Between Polymorphisms of the CSN1S1, CSN1S2, CSN2 and CSN3 Genes and Milk Composition Traits in Holstein Cattle. Vet Med and Sci , vol.11, no.3, 70334.
46. 46. wMundan D, Demir R, Paydaş E. Awassi koyunlarında kontrol günü verimlerini kullanarak laktasyon süt verimini tahmin etme yöntemleri. J Ad VetBio Sci Tech . 2022;7(2):153-160. doi:10.31797/vetbio.1056967
47. 47. wÇak, B., Yılmaz, O., & Demirel, A. F., (2024). Investigation of Genetic Polymorphisms of CSN1S1 and BLG Genes in Norduz sheep by PCR-RFLP method. JJ Hellenic Vet Med Soc , vol.74, no.4, 6625-6630.
48. 48. wÇak, B., Demirel, A. F., (2018). Physical and Chemical Properties of Milk with Excellent Nutritional Source for Humans. The Most Recent Studies in Science and Art (pp.523-536), Ankara: Gece Kitaplığı.