Afetlerde Görev Yapmış Sağlık Personelinin Afete Müdahale Öz Yeterliliklerinin Belirlenmesi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 14 - 20, 25.12.2025

Muhammed Fatih Sarı , Tuğba Altıntaş

https://izlik.org/JA67AC27MM

Öz

Bu araştırmanın amacı, afetlerde görev yapmış sağlık personelinin afete müdahale öz yeterlilik düzeylerini belirlemektir. Çalışma, gelecekte yaşanabilecek afetlerde görev alacak gönüllü sağlık personelinin afetlere daha etkin müdahale edebilmesi ve ulusal ve uluslararası düzeyde daha kaliteli hizmet sunabilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, tarama modeli kullanılarak yapılmış olup, veri toplama sürecinde "Afete Müdahale Öz-yeterlilik Ölçeği (AMÖYÖ)" ve araştırmacı tarafından geliştirilen "Sosyo-demografik Veri Formu" kullanılmıştır. Elde edilen veriler mevcut durumu betimleyici şekilde analiz edilmiştir. Bulgular, afetlerde aktif görev alan hekim, hemşire ve sağlık teknikeri/memuru gibi sağlık meslek gruplarının, sahadaki görevlerinin mesleki sınırlarla belirlendiğini ancak yaş ve mesleki deneyim arttıkça öz yeterlilik düzeylerinin yükseldiğini ortaya koymuştur. Ayrıca personelin afet sürecindeki rolüne göre eğitim düzeyinin belirleyici olduğu saptanmıştır. Bu nedenle, afet öncesi verilen eğitimlerin düzenli olarak tekrarlanmasının, sağlık personelinin afete müdahale becerilerinin güçlendirilmesinde kritik bir unsur olduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Afet , sağlık personeli , öz yeterlilik , afete müdahale , afet yönetimi , eğitim , gönüllülük

Kaynakça

• Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2022). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). https://www.afad.gov.tr/tamp
• Afşar, A. (2019). Gönüllülük kavramı ve toplumsal yansımaları. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 55–72.
• Alemdağ, A. (2024). Ameliyathane hemşirelerinin afete müdahale öz yeterlilik düzeyleri. Afet Hemşireliği Dergisi, 4(1), 25–38.
• Al-Hunaishi, W., Hoe, V. C., & Chinna, K. (2019). Factors associated with healthcare workers willingness to participate in disasters: A cross-sectional study in Sana’a, Yemen. BMJ Open, 9(10), e030547. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-030547
• Aydemir, A. (2021). Afet gönüllülüğü ve yerel yönetimlerde uygulama modelleri. Yerel Yönetimler Araştırma Dergisi, 3(1), 30–47.
• Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H. Freeman.
• Bülbül, M. (2021). Hemşirelik öğrencilerinin afete müdahale öz yeterlilik durumlarının değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
• Edemen, K., Yıldız, A., & Karahan, B. (2023). Türkiye'de deprem riskinin değerlendirilmesi. Afet ve Risk Yönetimi Dergisi, 9(1), 20–38.
• Erkal, M., & Değerliyurt, B. (2009). Afet sosyolojisi: Doğal, teknolojik ve insan kaynaklı afetler. Nobel Yayın Dağıtım.
• George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS Statistics 25 step by step: A simple guide and reference (15th ed.). Routledge.
• Gökçe, O., Özden, Ş., & Demir, A. (2008). Türkiye’de afet yönetimi: Mevcut durum, sorunlar ve öneriler. TMMOB Afet Sempozyumu Bildirileri, 1–12.
• Göktepe, N., Şirin, M., & Atak, M. (2024). Disaster anxiety, disaster response self-efficacy, and willingness to work among nurses: The mediating role of disaster response self-efficacy. Frontiers in Public Health, 12, 1379853. https://doi.org/10.3389/fpubh.2024.1379853
• Günaydın, G., Tatlı, T., & Genç, R. (2017). Ulusal Medikal Kurtarma Ekiplerinin (UMKE) afet müdahalesindeki rolleri. Afet Tıbbı ve Acil Durum Dergisi, 6(2), 45–52.
• Hong-Yan, L., Liu, Z., & Yang, X. (2017). Development and validation of the Disaster Response Self-Efficacy Scale. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 11(3), 314–321.
• Koca, B., Demirci, H., & Kırılmaz, A. (2020). Afete müdahale öz-yeterlilik ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Afet ve Risk Dergisi, 8(2), 112–123.
• Sarıkahya, G., & Yorulmaz, E. (2024). Üniversite öğrencilerinde afete müdahale öz yeterliliği: Görev deneyimi ve yaşın etkisi. Gençlik ve Kriz Araştırmaları Dergisi, 2(1), 12–21.
• Yavuz, M., Türe, Y., & Uysal, H. (2022). Afetlere hazırlık düzeyinin sağlık çalışanlarının demografik özelliklerine göre incelenmesi. Sağlık Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(3), 120–131.
• Yıldız Keskin, G., & Alan, S. (2023). Sağlık çalışanlarının mesleki deneyim süresinin afet müdahale öz yeterliliklerine etkisi. Kriz Yönetimi Dergisi, 7(1), 44–56.