Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi

Sami Çamkerten; Arkun Tatar; Gaye Saltukoğlu

Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, sağlık çalışanlarının stres düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla hastane ortamında çalışan sağlık çalışanlarının hem genel stres düzeyleri hem de iş stresi düzeylerinin sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi düşünülmüştür. Çalışmaya 19-69 yaş aralığında 178 erkek ve 332 kadın olmak üzere toplam 510 kişi katılmıştır. Katılımcılar, meslekleri dikkate alınarak hekim, hemşire ve diğer sağlık çalışanları olacak şekilde üç gruba ayrılmıştır. Çalışmaya hastane ortamı dışında çalışan sağlık çalışanları dahil edilmemiştir. Katılımcılar A Stres Ölçeği-36 ve A İş Stresi Ölçeği-20’yi cevaplamıştır. Çalışmada ölçek genel toplam puanları ve alt ölçek toplam puanları sosyo-demografik değişken grupları açısından çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) ile karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre tüm grupta hemşirelerin, hekimlerden ve diğer sağlık çalışanlarından, hekimlerin de diğer sağlık çalışanlarından iş stres düzlerinin yüksek olduğu görülmüştür. Sosyo-demografik değişkenlerden sadece gelir durumunun sağlık çalışanlarında stres düzeyi açısından farklılık yarattığı anlaşılmıştır. Gelir durumu kötü olan grubun stres düzeyinin diğer gruplardan yüksek olduğu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlar ilgili literatür doğrultusunda tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

iş stresi,stres,sağlık çalışanı,hemşire,hekim

Kaynakça

1. Alonso, Y. (2004). The biopsychosocial model in medical research: the evolution of the health concept over the last two decades. Patient Education and Counseling, 53(2), 239-244.
2. Alderdice, F., Lynn, F., & Lobel, M. (2012). A review and psychometric evaluation of pregnancy-specific stress measures. Journal of Psychosomatic Obstetrics and Gynecology, 33(2), 62-77.
3. Chida, Y., Hamer, M., Wardle, J., & Steptoe, A. (2008). Do stress-related psychosocial factors contribute to cancer incidence and survival?. Nature Clinical Practice Oncology, 5(8), 466-475.
4. Gradus, J. L., Farkas, D. K., Svensson, E., Ehrenstein, V., Lash, T. L., Milstein, A., … & Sorensen, H. T. (2015). Posttraumatic stress disorder and cancer risk: a nationwide cohort study. BMJ Open, 5(12), e009334.
5. Kemeny, M. E., & Schedlowski, M. (2007). Understanding the interaction between psychosocial stress and immune-related diseases: a stepwise progression. Brain, Behavior, and Immunity, 21(8), 1009-1018.
6. Mak, W. W., Chen, S. X., Wong, E. C., & Zane, N. W. (2005). A psychosocial model of stress-distress relationship among Chinese Americans. Journal of Social and Clinical Psychology, 24(3), 422-444.
7. Reiche, E. M. V., Nunes, S. O. V., & Morimoto, H. K. (2004). Stress, depression, the immune system, and cancer. The Lancet Oncology, 5(10), 617-625.
8. Segerstrom, S. C., & Miller, G. E. (2004). Psychological stress and the human immune system: a meta-analytic study of 30 years of inquiry. Psychological Bulletin, 130(4), 601-630.

9. Yang, E. V., & Glaser, R. (2002). Stress-induced immunomodulation and the implications for health. International Immunopharmacology, 2(2), 315-324.
10. Cohen, S., Miller, G. E., & Rabin, B. S. (2001). Psychological stress and antibody response to immunization: a critical review of the human literature. Psychosomatic Medicine, 63(1), 7-18.
11. Glaser, R. (2005). Stress-associated immune dysregulation and its importance for human health: a personal history of psychoneuroimmunology. Brain, Behavior, and Immunity, 19(1), 3-11.
12. Matheny, K. B., Ashby, J. S., & Cupp, P. (2005). Gender differences in stress, coping, and illness among college students. Journal of Individual Psychology, 61(4), 365-379.
13. Cohen, J. I. (2000). Stress and mental health: a biobehavioral perspective. Issues in Mental Health Nursing, 21(2), 185-202.
14. Truchon, M. (2001). Determinants of chronic disability related to low back pain: towards an integrative biopsychosocial model. Disability and Rehabilitation, 23(17), 758-767.
15. Hall, N. C., Chipperfield, J. G., Perry, R. P., Ruthig, J. C., & Goetz, T. (2006). Primary and secondary control in academic development: gender-specific implications for stress and health in college students. Anxiety, Stress, and Coping, 19(2), 189-210.
16. Martocchio, J. J., & O'Leary, A. M. (1989). Sex differences in occupational stress: a meta-analytic review. Journal of Applied Psychology, 74(3), 495-501.
17. Gallo, L. C., & Matthews, K. A. (2003). Understanding the association between socioeconomic status and physical health: do negative emotions play a role?. Psychological Bulletin, 129(1), 10-51.
18. Michael, G., Anastasios, S., Helen, K., Catherine, K., & Christine, K. (2009). Gender differences in experiencing occupational stress: the role of age, education and marital status. Stress and Health: Journal of the International Society for the Investigation of Stress, 25(5), 397-404.
19. Kocalevent, R. D., Levenstein, S., Fliege, H., Schmid, G., Hinz, A., Brähler, E., & Klapp, B. F. (2007). Contribution to the construct validity of the Perceived Stress Questionnaire from a population-based survey. Journal of Psychosomatic Research, 63(1), 71-81.
20. Finkelstein, D. M., Kubzansky, L. D., Capitman, J., & Goodman, E. (2007). Socioeconomic differences in adolescent stress: the role of psychological resources. Journal of Adolescent Health, 40(2), 127-134.
21. Goodman, E., McEwen, B. S., Dolan, L. M., Schafer-Kalkhoff, T., & Adler, N. E. (2005). Social disadvantage and adolescent stress. Journal of Adolescent Health, 37(6), 484-492.
22. Fabes, R. A., & Martin, C. L. (1991). Gender and age stereotypes of emotionality. Personality and Social Psychology Bulletin, 17(5), 532-540.
23. Kelly, J. R., & Hutson-Comeaux, S. L. (1999). Gender-emotion stereotypes are context specific. Sex Roles, 40(1-2), 107-120.
24. LaFrance, M., & Banaji, M. (1992). Toward a reconsideration of the gender-emotion relationship. In M. S. Clark (Ed.), Emotion and social behavior (pp. 178-201). Newbury Park: Sage.
25. McRae, K., Ochsner, K. N., Mauss, I. B., Gabrieli, J. J., & Gross, J. J. (2008). Gender differences in emotion regulation: an fMRI study of cognitive reappraisal. Group Processes and Intergroup Relations, 11(2), 143-162.
26. Brooks, P. R., Morgan, G. S., & Scherer, R. F. (1990). Sex role orientation and type of stressful situation: effects on coping behaviors. Journal of Social Behavior and Personality, 5(6), 627-639.
27. Day, A. L., & Livingstone, H. A. (2003). Gender differences in perceptions of stressors and utilization of social support among university students. Canadian Journal of Behavioural Science, 35(2), 73-83.
28. Misra, R., & Castillo, L. G. (2004). Academic stress among college students: comparison of American and international students. International Journal of Stress Management, 11(2), 132-148.
29. Misra, R., McKean, M., West, S., & Russo, T. (2000). Academic stress of college students: comparison of student and faculty perceptions. College Student Journal, 34(2), 236-245.
30. Allen, M. T., Bocek, C. M., & Burch, A. E. (2011). Gender differences and the relationships of perceived background stress and psychological distress with cardiovascular responses to laboratory stressors. International Journal of Psychophysiology, 81(3), 209-217.
31. Davis, M. C., Matthews, K. A., & Twamley, E. W. (1999). Is life more difficult on Mars or Venus? a meta-analytic review of sex differences in major and minor life events. Annals of Behavioral Medicine, 21(1), 83-97.
32. McIean, J., Strongman, K. T., & Neha, T. N. (2007). Psychological distress, causal attributions, and coping. New Zealand Journal of Psychology, 36(2), 85-92.
33. Matud, M. P. (2004). Gender differences in stress and coping styles. Personality and Individual Differences, 37(7), 1401-1415.
34. McDonough, P., & Walters, V. (2001). Gender and health: reassessing patterns and explanations. Social Science and Medicine, 52(4), 547-559.
35. Tytherleigh, M. Y., Jacobs, P. A., Webb, C., Ricketts, C., & Cooper, C. (2007). Gender, health and stress in English university staff-exposure or vulnerability?. Applied Psychology, 56(2), 267-287.
36. Kirkcaldy, B. D., & Martin, T. (2000). Job stress and satisfaction among nurses: individual differences. Stress Medicine, 16(2), 77-89.
37. Roxburgh, S. (1996). Gender differences in work and well-being: effects of exposure and vulnerability. Journal of Health and Social Behavior, 265-277.
38. Amole, B. B., Adebiyi, S. O., & Dakare, O. (2018). Multi-criteria decision analysis of occupational stress among healthcare professionals in Nigeria. Progress in Health Sciences, 8(1), 113-125.
39. De Sousa, C. C., de Araújo, T. M., Lua, I., & Gomes, M. R. (2019). Occupational stress and job dissatisfaction with health work. Psicologia: Reflexão e Crítica, 32, 1-9.
40. Obasohan, M. O., & Ayodele, K. O. (2014). Assessment of job stress among clinical health workers in three selected health-care industries in Lagos State, Nigeria. IFE PsychologIA: An International Journal, 22(2), 58-63.
41. Fiabane, E., Giorgi, I., Musian, D., Sguazzin, C., & Argentero, P. (2012). Occupational stress and job satisfaction of healthcare staff in rehabilitation units. La Medicina del Lavro, 103(6), 482-492.
42. Li, L., Hu, H., Zhou, H., He, C., Fan, L., Liu, X., … & Sun, T. (2014). Work stress, work motivation and their effects on job satisfaction in community health workers: a cross-sectional survey in China. BMJ Open, 4(6), e004897.
43. Oginska-Bulik, N. (2006). Occupational stress and its consequences in healthcare professionals: the role of Type D Personality. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health, 19(2), 113-122.
44. Ribeiro, R. P., Marziale, M. H. P., Martins, J. T., Galdino, M. J. Q., & Ribeiro, P. H. V. (2018). Occupational stress among health workers of a university hospital. Revista Ggaucha de Enfermagem, 39, e65127.
45. Ruotsalainen, J., Serra, C., Marine, A., & Verbeek, J. (2008). Systematic review of interventions for reducing occupational stress in health care workers. Scandinavian Journal of Work, Environment and Health, 34(3), 169-178.
46. Bamber, M., & McMahon, R. (2008). Danger-early maladaptive schemas at work!: the role of early maladaptive schemas in career choice and the development of occupational stress in health workers. Clinical Psychology and Psychotherapy: An International Journal of Theory and Practice, 15(2), 96-112.
47. Makames, R. A., Alkoot, E. M., Al-Mazidi, B. M., El-Shazly, M. K., & Kamel, M. I. (2012). Sources and expressions of stress among physicians in a general hospital. Alexandria Journal of Medicine, 48(4), 361-366.
48. Familoni, O. B. (2008). An overview of stress in medical practice. African Health Sciences, 8(1), 6-7.
49. Yang, S., Meredith, P., & Khan, A. (2015). Stress and burnout among healthcare professionals working in a mental health setting in Singapore. Asian Journal of Psychiatry, 15, 15-20.
50. d’Ettorre, G., & Greco, M. (2015). Organizational interventions as a strategy to prevent work related stress among mental health workers. International Journal of Emergency Mental Health, 17(3), 640-643.
51. Lin, H. S., Probst, J. C., & Hsu, Y. C. (2010). Depression among female psychiatric nurses in southern Taiwan: main and moderating effects of job stress, coping behaviour and social support. Journal of Clinical Nursing, 19(15-16), 2342-2354.
52. Yehya, A., Sankaranarayanan, A., Alkhal, A., Alnoimi, H., Almeer, N., Khan, A., & Ghuloum, S. (2020). Job satisfaction and stress among healthcare workers in public hospitals in Qatar. Archives of Environmental and Occupational Health, 75(1), 10-17.
53. Mosadeghrad, A. (2014). Occupational stress and its consequences: implications for health policy and management. Leadership in Health Services, 27(3), 224-239.
54. Gibb, J., Cameron, I. M., Hamilton, R., Murphy, E., & Naji, S. (2010). Mental health nurses' and allied health professionals' perceptions of the role of the Occupational Health Service in the management of work‐related stress: how do they self‐care?. Journal of Psychiatric and Mental Health Nursing, 17(9), 838-845.
55. Michie, S., & Williams, S. (2003). Reducing work related psychological ill health and sickness absence: a systematic literature review. Occupational and Environmental Medicine, 60(1), 3-9.
56. Lua, P. L., & Imilia, I. (2011). Work-related stress among healthcare providers of various sectors in peninsular Malaysia. Malaysian Journal of Psychiatry, 20(2), ?-?.
57. Baker, L. (2014). Stress management: health workers. In W. C. Cockerham, R. Dingwall, & S. R. Quah (Eds.), The wiley blackwell encyclopedia of health, illness, behavior, and society (pp. 2304-2307). Chicester: Wiley-Blackwell.
58. Laranjeira, C. A. (2012). The effects of perceived stress and ways of coping in a sample of Portuguese health workers. Journal of Clinical Nursing, 21(11-12), 1755-1762.
59. Rössler, W. (2012). Stress, burnout, and job dissatisfaction in mental health workers. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 262(2), 65-69.
60. Sharma, P., Davey, A., Davey, S., Shukla, A., Shrivastava, K., & Bansal, R. (2014). Occupational stress among staff nurses: controlling the risk to health. Indian Journal of Occupational and Environmental Medicine, 18(2), 52-56.
61. Hersch, R. K., Cook, R. F., Deitz, D. K., Kaplan, S., Hughes, D., Friesen, M. A., & Vezina, M. (2016). Reducing nurses' stress: a randomized controlled trial of a web-based stress management program for nurses. Applied Nursing Research, 32, 18-25.
62. Başara, B. B., Çağlar, S. İ,., Aygün, A., Aydemir, T. A., Kulali, B., Uzun, S. B., … & Kılıç, D. A. (2019). Sağlıkta insan kaynakları. B. B. Başara, İ. S. Çağlar, A. Aygün, & T. A. Özdemir (Ed.), T.C Sağlık bakanlığı sağlık istatistikleri yıllığı içinde (s. 223-253). Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayınları.
63. Tatar, A., Saltukoğlu, G., & Özmen, H. E. (2018). Madde Yanıt Kuramıyla öz bildirim türü stres ölçeği geliştirme çalışması-I: madde seçimi, faktör yapısının oluşturulması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Nöropsikiyatri Arşivi, 55(2), 161-170.
64. Tatar, A. (2020). Madde Yanıt Kuramıyla A İş Stresi Ölçeği-20’nin geliştirilmesi: güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 21(Ek 1), 14-22.
65. Portoghese, I., Galletta, M., Coppola, R. C., Finco, G., & Campagna, M. (2014). Burnout and workload among health care workers: the moderating role of job control. Safety and Health at Work, 5(3), 152-157.
66. Admi, H., Eilon, Y., Renker, P., & Unhasuta, K. (2016). Stress measurement among charge nurses: developing a cross‐cultural tool. Journal of Advanced Nursing, 72(4), 926-935.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sağlık Kurumları Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sami Çamkerten ^*
0000-0001-8924-9483
Türkiye

Arkun Tatar
0000-0002-2369-9040
Türkiye

Gaye Saltukoğlu
0000-0002-6249-6246
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

18 Haziran 2020

Kabul Tarihi

26 Eylül 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 7 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA45NC47LC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çamkerten, S., Tatar, A., & Saltukoğlu, G. (2020). Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 7(4), 257-265. https://izlik.org/JA45NC47LC

AMA

1.Çamkerten S, Tatar A, Saltukoğlu G. Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi. SagAkaDerg. 2020;7(4):257-265. https://izlik.org/JA45NC47LC

Chicago

Çamkerten, Sami, Arkun Tatar, ve Gaye Saltukoğlu. 2020. “Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi”. Sağlık Akademisyenleri Dergisi 7 (4): 257-65. https://izlik.org/JA45NC47LC.

EndNote

Çamkerten S, Tatar A, Saltukoğlu G (01 Aralık 2020) Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi. Sağlık Akademisyenleri Dergisi 7 4 257–265.

IEEE

[1]S. Çamkerten, A. Tatar, ve G. Saltukoğlu, “Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi”, SagAkaDerg, c. 7, sy 4, ss. 257–265, Ara. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA45NC47LC

ISNAD

Çamkerten, Sami - Tatar, Arkun - Saltukoğlu, Gaye. “Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi”. Sağlık Akademisyenleri Dergisi 7/4 (01 Aralık 2020): 257-265. https://izlik.org/JA45NC47LC.

JAMA

1.Çamkerten S, Tatar A, Saltukoğlu G. Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi. SagAkaDerg. 2020;7:257–265.

MLA

Çamkerten, Sami, vd. “Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi”. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, c. 7, sy 4, Aralık 2020, ss. 257-65, https://izlik.org/JA45NC47LC.

Vancouver

1.Sami Çamkerten, Arkun Tatar, Gaye Saltukoğlu. Sağlık Çalışanlarının Stres Düzeylerinin İncelenmesi. SagAkaDerg [Internet]. 01 Aralık 2020;7(4):257-65. Erişim adresi: https://izlik.org/JA45NC47LC