Self-Efficacy: A Concept Analysis

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 3, 185 - 196, 31.12.2025

Neslihan Ilkaz , Emine İyigün , Sevinç Taştan

https://doi.org/10.25279/sak.1527428

Öz

Introduction: The concept of self-efficacy has an important role both in the education of nursing students and in improving the quality of patient care. Aim: It is aimed to explain the concept of self-efficacy using Walker and Avant's concept analysis method in order to minimize the confusion of the concept. Methods: In this study, the concept of self-efficacy was evaluated using Walker and Avant's eight-step concept analysis method. Results: It has been determined that the concept of self-efficacy is used in different forms in many disciplines such as education, management and health. As a result of the concept analysis, it was determined that the concept of self-efficacy consists of concepts such as self-confidence, ability, experience, belief and perception. Conclusion: Öz yeterlilik kavramının pek çok kavram ile eş anlamda kullanıldığı değerlendirilmiştir. For this reason, it is thought that it would be more appropriate to use the concept by pairing it with the determined sub-dimensions and integrating it into the field of nursing.

Anahtar Kelimeler

concept analysis , nursing , Self-efficacy

Öz Yeterlilik: Kavram Analizi

Öz

Giriş: Öz yeterlilik kavramı, hemşirelik öğrencilerinin eğitiminde ve hasta bakım kalitesinin arttırılmasında önemli bir yere sahiptir. Amaç: Kavramın anlam kargaşasını en aza indirmek amacıyla, bu çalışmada öz yeterlilik kavramını Walker ve Avant’ın kavram analizi yöntemini kullanarak açıklamak amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada, öz yeterlilik kavramı Walker ve Avant’ın sekiz basamaktan oluşan kavram analizi yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulgular: Öz yeterlilik kavramın eğitim öğretim, yönetim, sağlık gibi birçok disiplinde faklı formlarda kullanıldığı tespit edilmiştir. Yapılan kavram analizi neticesinde öz yeterlilik kavramının kendine güven, yetenek, deneyim, inanç, algı gibi kavramlardan oluştuğu saptanmıştır. Sonuç: Öz yeterlilik kavramının pek çok kavram ile eş anlamda kullanıldığı değerlendirilmiştir. Bu nedenle kavramın belirlenen alt boyutlar ile eşleştirilerek kullanılması ve hemşirelik alanına entegre edilmesinin daha uygun olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlilik , hemşirelik , kavram analizi

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul iznine tabi olan bir araştırma niteliği taşımadığı için etik kurul izin belgesi alınmamıştır

Kaynakça

• Acar, T. (2007). Öz-yeterlilik (self-efficacy) kavramı üzerine. http://tulin.likya.org/Egitimle/Oz_yeterlik_T.Acar_.pdf
• Akgündüz, Y. (2012). Konaklama işletmelerinde otantik liderlik ve öz yeterlilik arasındaki ilişkinin analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Akkoyunlu, B., ve Kurbanoğlu, S. (2003). Öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı ve bilgisayar öz-yeterlik algıları üzerine bir çalışma. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24:1-10.
• Aksayan, S., ve Gözüm, S. (1998). Olumlu sağlık davranışlarının başlatılması ve sürdürülmesinde öz-etkililik (kendini etkileme) algısının önemi. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2(1), 35–42.
• Altun, F., ve Yazıcı, H. (2012). Üstün yetenekli öğrencilerin benlik kavramları ve akademik öz-yeterlik inançları: Karşılaştırmalı bir çalışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(23), 319–334.
• Altun, F., ve Yazıcı, H. (2013). Ergenlerin benlik algılarının yordayıcıları olarak akademik öz-yeterlik inancı ve akademik başarı. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(1), 145–156.
• Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change. Psikolojik İnceleme , 84 (2), 191-215.
• Bandura, A. (1989). Human Agency in Social Cognitive Theory. Amerikan Psikolog , 44 (9), 1175-1184.
• Bandura, A. (1994). Self-efficacy. In V. S. Ramachaudran (Ed.), Encyclopedia of human behavior (Vol. 4, pp. 71-81). New York: Academic Press. (Reprinted in H. Friedman [Ed.], Encyclopedia of mental health. San Diego: Academic Press, 1998)
• Bayrakçı, M. (2007). Sosyal öğrenme kuramı ve eğitimde uygulanması. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (14), 198–210.
• Birol, L. (2004). Sağlık ve hastalık kavramı: Hemşirelik süreci (6. baskı). Etki Matbaacılık. Brown, JD, Dutton, KA ve Cook, KE (2001). From the top down: Self-esteem and self-evaluation. Cognition And Emotion, , 15 (5), 615–631.
• Cobb Jr., R. (2003). The relationship between self-regulated learning behaviors and academic performance in web-based courses (Doctor of Philosophy). Virginia Tech.
• Çelikkaleli, Ö., ve Çapri, B. (2008). Genel yetkinlik inancı ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 93–104.
• Çelikkol, A. (2008). Egzersiz ve benlik kavramı. Sosyal Psikiyatri Kongresi, Kocaeli. http://www.celikkol.org Çırpan, H., ve Şen, A. (2009). İşletmelerde yenilikçiliği geliştirmede etkili bir araç: Yetenek yönetimi. Çerçeve Dergisi, 52(16), 110–116.
• Dembo, M. (2004). Motivation and Learning Strategies for College Success A Self-Management Approach. Lawrence Erlbaum Associates.
• https://samarnhpang.files.wordpress.com/2011/06/theories-in-learning.pdf Doğan, S., ve Demiral, Ö. (2008). İnsan kaynakları yönetiminde çalışanların kendilerine doğru yolculuk yöntemi: Yetenek yönetimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 145–166.
• Durmaz, H. (2011). Şizofreni hastasına bakım veren aile üyelerinin öz-etkililik düzeylerinin bakım yüküne etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Ekici, G. (2005). Biyoloji öz-yeterlik ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29), 85–94.
• Esin Özabacı, M. (1997). Endüstriyel alanda çalışan işçilerin sağlık davranışlarının saptanması ve geliştirilmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Gözüm, S., ve Aksayan, S. (1999). Öz-etkililik-yeterlik ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 21-34.
• Işık, İ. (2002). Öz-yeterlilik inancı: Yönetici rolleri açısından bir inceleme (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İşletme AnaBilim Dalı, Organizational Behavior Bilim Dalı.
• Izgar, H., ve Dilmaç, B. (2008). Yönetici adayı öğretmenlerin özyeterlik algıları ve epistemolojik inançlarının incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 437–446.
• Kara, M., ve Mirici, A. (2002). KOAH öz-etkililik ölçeği Türkçe formu’nun geçerlilik ve güvenirliği. Atatürk Üniversitesi Tıp Dergisi (The Eurasian Journal of Medicine), 34(3), 61–66.
• Karadağ, E., Aksoy Derya, Y., ve Ucuzal, M. (2011). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin öz-etkililik-yeterlik düzeyleri. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi, 4(1), 13–20.
• Kotaman, H. (2008). Öz-yeterlilik inancı ve öğrenme performansının geliştirilmesine ilişkin yazın taraması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 111–133.
• Kurbanoğlu, S. S. (2004). Öz-yeterlik inancı ve bilgi profesyonelleri için önemi. Bilgi Dünyası, 5(2), 137–152.
• Küçükkaya, B., Özdemir, B., ve Süt, H. K. (2022). Hemşirelik öğrencilerinde sosyal medya kullanımı ile akademik başarı ve akademik özyeterlik arasındaki ilişki. Sağlık Akademisyenleri Dergisi, 9(1), 31–41. http://dergipark.gov.tr/sagakaderg
• Oxford Sözlükleri. (2019). Öz yeterlilik. https://en.oxforddictionaries.com/
• Özgül, E., ve Yanık, Y. T. (2016). Tip 2 diyabetli bireylerin öz-yeterlilik düzeylerinin değerlendirilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(3). https://doi.org/10.17049/ahsbd.22818
• Özmenteş, G. (2014). Mesleki müzik eğitimi alan öğrencilerin müzik özyeterlikleri, benlik saygıları ve bireysel özellikleri arasındaki ilişkiler. Eğitim ve Bilim, 39(171).
• Snyder, CR ve Lopez, SJ (2001). Handbook of Positive Psychology. Oxford University Press. Takmak, Ş., ve Karaçar, Y. (2024). Hibrit eğitim alan hemşirelik öğrencilerinin pandemi sürecinde klinik uygulama kaygısı ve özyeterlik inançlarıyla ilişkisi: Kesitsel bir çalışma. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 7(1), 226–235. DOI:10.38108/ouhcd.1246710
• Türk Dil Kurumu. (2025). Öz yeterlilik. https://www.tdk.gov.tr
• Uğur, E. (2010). Yönetici hemşirelerin koçluk becerileri ve öz-etkililik-yeterlik algılamaları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi. Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Ünlü, H., Sünbül, A. M., ve Aydos, L. (2008). Beden eğitimi öğretmenleri yeterlilik ölçeği geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 23–33.
• Ünsal, A., ve Kaşıkçı, M. (2008). Artritli bireylerde öz-etkililik ölçeği’nin geçerlik ve güvenirliği. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 40–50.
• Vatansever, Ö., ve Ünsar, S. (2014). Esansiyel hipertansiyonlu hastaların ilaç tedavisine uyum/öz-etkililik. Türk Kardiyoloji Derneği Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi, 5(8), 61–67.
• Walker, LO ve Avant, KC (2011). Hemşirelikte teori oluşturma stratejileri (5. baskı). Pearson. Wood, R., ve Bandura, A. (1989). Impact of Conceptions of Ability on Self-Regulatory Mechanisms and Complex Decision Making. Journal of Personality and Social Psychology, 56 (3), 407-415. www.kelimeler.gen.tr. (2019). Kendine güven nedir? Ne demektir? https://www.kelimeler.gen.tr
• Yiğitbaş, Ç., ve Yetkin, A. (2003). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin öz-etkililik-yeterlik düzeyinin değerlendirilmesi. CÜ Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 7(1), 6–13.
• Yılmaz, M., Gürçay, D., ve Ekici, G. (2007). Akademik özyeterlik ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 253–259.
• Yurtseven, F. (2016). Kendine güven. https://www.bilgi.edu.tr
• Yüzer Alsaç, S., ve Öztaş, G. (2023). Hemşirelik öğrencilerinin akademik öz-yeterlik düzeyleri ve etkileyen etmenler. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 10(3), 301–309. DOI: 10.54304/SHYD.2023.55477
• Zulkosky, K. (2009). Self-Efficacy: A Concept Analysis. Nursing Forum, 44 (2), 93–102.