Watson’ In İnsan Bakım Modelinin Kavramsal Açıdan İncelenmesi

Öz

Bu çalışmada, hemşirelik bakımına farklı bir bakış açısı getiren hemşire teorisyen Jean Watson’ın bakım modelinin (İnsan Bakım Modeli) özünün daha iyi anlaşılması amacıyla modeli oluşturan kavramlar ve model ile yapılan çalışmalar incelenmiştir. Çalışmada ilk olarak; İnsan Bakım Modelini oluşturan iyileştirici faktörler ve iyileştirme süreçleri, kişilerarası bakım ilişkisi, bakım anı, bakım iyileştirme bilinci kavramlarına yer verilmiştir. Daha sonra modelin kullanıldığı bazı çalışmaların sonuçlarına değinilmiştir. Modelin temeli hemşirelik bakımının sevgi, saygı ve nezaketle verilmesine dayanmaktadır. Hemşire ve hasta fiziksel karşılaşmalarının ötesinde varoluşsal alanlarda gerçekleşen bütünleşme yoluyla birbirlerini etkilemektedirler. Bu şekilde meydana gelen kişilerarası bakım ilişkisi hemşire ve hastanın birbirini anlamasını kolaylaştırmaktadır. Dolayısıyla hastanın memnuniyetini ve güvenliğini artırmakta, iyileşmesine yardımcı olmaktadır. Hemşire kişilerarası bakım ilişkisi içerisinde iyileştirici faktörleri kullanarak bakımın iyileştirici gücünü ortaya koyar. İnanç- umut aşılama, duyarlılık, güven ilişkisi kurma, duyguların ifadesine izin verme, öğrenme ve öğretme, iyileştirici çevre iyileştirici faktörlerden bazılarıdır. Yapılan çalışmalar modelin hemşirelik uygulamaları için iyi bir rehber olduğunu ve bakım sonuçlarını iyileştirdiğini göstermektedir. Bu literatür incelemesi sonucunda Watson’ın Modelinin insan bakımının değişik alanlarında kullanılabilecek bütüncül bir model olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda modelin kavramsal çerçevesine ve işleyişine ilişkin bu derlemenin modelden yararlanmak isteyen hemşire uygulayıcılara yararlı olacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hemşirelik,Hemşirelik Bakımı

A Conceptual Analysis Of Watson’s Theory Of Human Caring

Öz

In this study, the model and concepts which are constituents of Watson’s care model were investigated in order to better understand the nature of the Watson's caring model (Human Caring Model), which was suggested by Jean Watson, the nurse theorist, and brought a new perspective to nursing care. First of all, the concepts that constitutes the Human Caring Model such as carative factors and caritas processes, transpersonal caring relationship, caring moment, and caritas consciousness were explained in this study. Afterwards the results of certain studies relating to the model were mentioned. The model is based on nursing care given with love, respect and courtesy. The nurse and the patient interacts with each other via integration thorough existential region beyond physical borders. Such interpersonal caring relationship makes it easier for the nurse and the patient to understand each other. Therefore, caritas is improved by promotion of the satisfaction and safety level of the patient. The nurse produces carative power of care by using the carative factors within the interpersonal caring relationship. Carative factors include factors such as instilling hope and faith, being sensitive, developing trusting relationship, enabling expression of emotions, learning and teaching and, healing environment. Studies related to the topic showed that the model was an appropriate guide for nursing practice and improved care outcomes. As a result of this literature review, it was concluded that Watson's Model is a holistic model that may be used in various areas of human care. In this context, we suppose that our review regarding to conceptual framework and functioning of the model will be useful for nurse practitioners who wish to benefit from the model.

Anahtar Kelimeler

• Nursing,Nursing Care

Kaynakça

1. Akatın, Y. (2017). Watson’ın bakım teorisine temellendirilmiş hemşirelik girişimlerinin, pediatri hemşirelerinin ağrı yönetiminde kanıta dayalı önerilere uyumlarına ve hasta sonuçlarına etkisi, Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
2. Alligood, M.R. (Ed.). (2018). Nursing theorists and their work. (9th Ed.). St. Louis, MO: Elsevier.
3. Arslan-Özkan, H., & Bilgin, Z. (2016). Hemşireliğin felsefi özü iyileştirme ve iyileştirici bakım yöntemleri. HSP, 3(3),191-200.
4. Arslan-Özkan, İ. ,& Okumuş, H. (2012). Bakım ve iyileşmenin kesiştiği bir model: Watson’ın İnsan Bakım Modeli. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 2, 61-72.
5. Arslan-Özkan, İ.; Okumuş, H., & Buldukoğlu, K. (2014). A randomized controlled trial of the effects of nursing care based on Watson’s Theory of Human Caring on distress, self-efficacy and adjustment in infertilite women. Journal of Advanced Nursing, 70(8), 1801-12. doi: 10.1111/jan.12338
6. Cara, C.A. (2003). Pragmatic view of Jean Watson’s Caring Theory. International Association for Human Caring, 7(3), 51–61.
7. Clark, C.S. (2016). Watson’s Human Caring Theory: pertinent transpersonal and humanities concepts for educators. Humanities, 5(21),1-12.
8. Cossette, S.; Cara, C.; Ricard, N., & Pepin, J. (2005). Assessing nurse-patient interactions from a caring perspective: report of the development and preliminary psychometric testing of the caring nurse–patient ınteractions scale. International Journal of Nursing Studies, 42(6), 673–686. doi: 10.1016/j.ijnurstu.2004.10.004

9. Costello, M. (2018). Watson’s Caritas Processes® as a Framework for Spiritual End of Life Care for Oncology Patients. International Journal of Caring Sciences,11(2),639-644.
10. Çam, O. &Yalçıner, N. (2018). Ruhsal Hastalık ve İyileşme. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 9(1),55-60.
11. Dıjkstra, K., Pıeterse, M., & Pruyn, A. (2006). Physical environmental stimuli that turn healthcare facilities into healing environments through psychologically mediated effects: systematic review. Journal of Advanced Nursing, 56 (2), 166–181.
12. Dinç, L. (2010). Bakım kavramı ve ahlaki boyutu. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 17(2), 74-82.
13. Durgun- Ozan Y, Okumuş H. (2017). Effects of nursing care based on watson’s theory of human caring on anxiety, distress, and coping, when infertility treatment fails: a randomized controlled trial. J Caring Sci, 6 (2), 95-109.
14. Eggenberger, S.K., & Nelms, T.P. (2007). Being family: the family experience when an adult member is hospitalized with a critical illness. Journal of Clinical Nursing, 16, 1618-1628.
15. Elbahnasawy, H.T., Lawend, J., & Mohammed, E.K. (2016). Application of watson caring theory for nurses in pediatric critical care unit. Journal of Nursing and Health Science,5(4), 56-67.
16. Erbay, Ö., Yıldırım, Y., Fadıloğlu, Ç., & Aykar, F.Ş. (2018). Hipertansif Atak Yaşayan Hastalara Watson’ın İnsan Bakım Modeli Kullanılarak Uygulanan Hemşirelik Bakımı: Olgu Sunumu. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi, 9(19), 82–88.
17. Erci, B.,Sayan, A., Tortumluoğlu, G.,Kiliç, D., Şahin, O., & Güngörmüş, Z. (2003). The effectiviness of Watson’s Caring Model on the quality of life and blood pressure of patients with hypertension. Journal of Advanced Nursing, 41(2), 130–139.
18. Favera, L., Mazza, V.A., & Lacerda, M.R. (2012). Experience of a nurse in transpersonal caring for families of neonates discharged from the intensive care unit. Acta Paul Enferm, 25(4), 490-6.
19. Gomes, I.M., Silva, D.I., Lacerda, M.R., Mazza, V.A., Méier, M.J., & Mercês, N.N.A.D. (2013). Jean Watson's theory of transpersonal carıng ın nursıng home care to chıldren: a reflectıon. Escola Anna Nery, 17(3), 555-561.
20. Gorovitz, S. (1994). Is caring a viable component of health care? Health Care Analysis, 2(2),129-133.
21. Hogan, B.K., Shattell, M., & Cleary, M. (2013). Caring as a scripted discourse versus caring as an expression of an authentic relationship between self and other. Issues in Mental Health Nursing, 34(5), 375-379. doı: 10.3109/01612840.2013.768734
22. Jarrin, O.F. (2012). The Integrality of situated caring in nursing and the environment. Advancas in Nursing Science, 35(1), 14–24.
23. Kaya, N., Babadağ, K., Kaçar, G.Y., & Uygur, E. (2010). Hemşirelerin hemşirelik model/kuramlarını, hemşirelik sürecini ve sınıflama sistemlerini bilme ve uygulama durumları. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi, 3(3),24-33.
24. Küçükgüçlü, Ö., Şentürk, S.G., & Söylemez, B.A. (2017). Alzheimer hastalığı olan bireye bakım veren aile üyelerinin bakım verme sürecindeki deneyimleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 10(2), 68-78.
25. Lukose, A. (2011). Developing a practice model for watson’s theory of caring, Nursing Science Quarterly, 24(1), 27 –30.
26. Noel, D.L. (2010). Occupational health nursing practice through the human caring lens. AAOHN Journal, 58(1), 17-24.
27. Norman, V., Rossillo, K., & Skelton, K. (2016). Creating healing environments through the theory of caring. Aorn Journal, 104(5), 401-409.
28. Ozan Y.D.,& Okumuş H. (2013). Tedavi sonucu başarısız olan infertil kadınların Watson’ı İnsan Bakım Kuramına göre hemşirelik bakımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi,16 (3), 190-198.
29. Ozan, Y.D., Okumuş, H., & Lash, A.A. (2015). Implementation of Watson’s Theory of Human Caring: a case study. International Journal of Caring Sciences, 8(1), 25-35.
30. Pajnkihar, M., Štiglic, G., & Vrbnjak, D. (2017). The concept of Watson’s carative factors in nursing and their (dis)harmony with patient satisfaction. Peer J, 7(5), 1-16.
31. Pajnkihar, M., McKenna, H.P., Štiglic, G., & Vrbnjak, D. (2017). Fit for practice: analysis and evaluation of Watson’s Theory of Human Caring. Nursing Science Quarterly, 30(3), 243-252.
32. Savieto, R.M., & Leão E.R. (2016). Nursing assistance and Jean Watson: a reflection on empathy. Escola Anna Nery, 20(1), 198-200.
33. Schlagel, L.C., Richards J.L., & Ward, A. (2013). Caritas language: nursing terminology to capture the essence of nursing. International Journal for Human Caring, 17(2), 39-43.
34. Schweıtzer, M., Gılpın, L., & Frampton, S. (2004). Healing spaces: elements of environmental design that make an ımpact on health. The Journal of Alternatıve and Complementary Medıcıne, 10(Suppl.1), 71-83.
35. Tektaş, P. (2015). Watson İnsan Bakım Modeline temellendirilmiş hemşirelik bakımının gebelik kaybı yaşayan gebelerin ruh sağlığına etkisi. Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
36. Vicdan, A.K., & Karabacak, B. G. (2014). Hemşirelik modellerinden: Roy Adaptasyon Modeli. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi,5(4), 255-259.Watson, J. (2003). Love and caring. Ethics of face and hand-an invitation to return to the hear and soul of nursing and our deep humanity. Nursing Administration Quarterly,27(3),197-202.
37. Watson, J. (2007). Watson’s theory of human carıng and subjectıve lıvıng experıences: caratıve factors/carıtas processes as a dıscıplınary guıde to the professıonal nursıng practıce. Texto Contexto Enferm, Florianópolis, 16(1),129-35.
38. Watson, J. (2009). Caring as the essence and science of nursing and health care. O Mundo da Saúde São Paulo, 33(2),143-149.
39. Watson, J. (2012).Human Caring Science: a theory of nursing. (2nd Ed.). Sudbury, MA: Jones & Bartlett Learning, LLC.
40. Yeakel, S, Maljanian, R., Bohannon, R.W., & Coulombe, K. (2003). Nurse caring behaviors and patient satisfaction: improvement after a multifaceted staff intervention. Journal of Nursing Administration, 33(9), 434-436.