John Wansbrough’un Kur’ân Tefsirlerinin Tasnifine Yönelik Yaklaşımının Köken İddiaları Bağlamında İncelenmesi
Öz
Kur’ân tefsirleri muhteva, metot, yararlandığı malzeme, odaklandığı meseleler, hitap ettiği okur kitlesi ve dil kullanımı gibi çeşitli açılardan benzerlik ve farklılık göstermektedir. Tefsirler bu kesişim ve ayrışım noktaları göz önünde bulundurularak sınıflandırılmıştır. Tefsirleri tasnif etme işinde kronolojik seyre tabi olmak diğerlerine nispetle daha az riskli bir çaba olarak görülebilir. Zira tefsirleri tematik başlıklar halinde kategorize etmek yahut tefsirlerin metodunu merkeze alarak sınıflandırmak öznel değerlendirmelerden hareket eden yapısı hasebiyle tenkitleri ve spekülatif yorumları da beraberinde getirebilir. Çünkü tasnif faaliyeti, basit bir kategorize işinden ziyade zihinsel öncüllerin devreye girdiği bir süreçtir. Bu makalede John Wansbrough’un (ö. 2002) Kur’ân tefsirlerine yönelik tasnifi incelenmektedir. İslam tefsir geleneğinde üretilen kavramları kullanmaktan ısrarla kaçınan yazarın, Kutsal Kitap tefsir literatüründen adlandırmalara yer vermesi tenkide açık bir meseledir. Rivâyet ve dirâyet kavramlarının yerine haggadic ve halakhic terimlerinin kullanımı, tefsir türlerinin tasnifinde etkileşim yahut intihal olgusunu ihsas ettirmesi bakımından araştırılmaya değer bir konudur. Her iki gelenekte tefsirin teşekkülüne dair tarihsel verilerin ortaya konması ve kültürel alışverişlerde hâkim unsurun tespiti sayesinde, İslam tefsir türlerinin tasnifinde orijinallik iddiası yahut intihal söylemi açığa çıkacaktır. Bu yazı, iki kültür arasında etkileşimin yaşandığı çeşitli sahalardan veriler sunmak suretiyle Wansbrough’un İslam tefsir geleneğine dair iddiasındaki çelişkileri ortaya koymayı hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ackerman-Lieberman, Phillip. “Comparison between the Halakha and Shariʿa”. çev. Jane Marie Todd vd. A History of Jewish-Muslim Relations From the Origins to the Present Day. ed. Abdelwahab Meddeb vd. 683-700. Princeton: Princeton University Press, 2013.
- Akgün, Merve. Kur’an Tarihinde Revizyonist Oryantalistler: John Wansbrough, Christoph Luxenberg ve Gerd-R. Puin. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
- Aybakan, Bilal. “Şâfiî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 22 Ağustos 2022. https://islamansiklopedisi.org.tr/safii
- Bauer, Karen (ed.). Aims, Methods and Contexts of Qur’anic Exegesis (2nd/8th – 9th/15th). New York: Oxford University Press, 2013.
- Bauer, Karen. “‘I Have Seen The People’s Antipathy To This Knowledge’: The Muslim Exegete And His Audience, 5th/11th–7th/13th Centuries”. The Islamic Scholarly Tradition -Studies in History, Law, and Thought in Honor of Professor Michael Allan Cook-. ed. Asad Q. Ahmed vd. 293-314. Leiden-Boston: Brill, 2011.
- Belhî, Ebü’l-Hasen Mukâtil b. Süleymân b. Beşîr el-Ezdî. Tefsîru Mukâtil b. Süleymân. thk. Ahmed Ferîd. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, 2003.
- Birışık, Abdulhamit. “Tefsir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 22 Ağustos 2022. https://islamansiklopedisi.org.tr/tefsir#1
- Bîrûnî, Ebü’r-Reyhân Muhammed b. Ahmed. el-Âsârü'l-bâkiye ani’l-kurûni’l-hâliye. Kâhire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 2008.
- Bonner, Michael. “‘Time Has Come Full Circle’: Markets, Fairs And The Calendar In Arabia Before Islam”. The Islamic Scholarly Tradition -Studies in History, Law, and Thought in Honor of Professor Michael Allan Cook-. ed. Asad Q. Ahmed vd. 15-47. Leiden-Boston: Brill, 2011.
- Cerrahoğlu, İsmail. Tefsir Tarihi. Ankara: Fecr Yayınları, 5. Basım. 2010.
