Hayal Kırıklığına Tahammülsüzlüğün Depremzedelerin Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisinde Proaktif Kişilik ve Dini ‎Tutum Düzeylerinin Etkileşimsel Rolleri

Earthquakes, as natural disasters, are stressful life events characterized by frustration, uncertainty, and psychological burden. In fact, disappointment intolerance — the inability to tolerate distressing or obstructive experiences — has been shown to predict both life satisfaction and depressive symptoms. The present study aims to examine the mediating role of proactive personality in the relationship between disappointment intolerance beliefs and mental health, as well as the moderating role of religious attitudes in this relationship among earthquake victims living in container cities after the 6 February earthquakes. The participants were survivors residing in the region’s most severely affected materially and morally by the earthquake centered in Kahramanmaraş, Türkiye. Data were collected from 354 individuals 18 months after the earthquake using the Demographic Information Form, Frustration Discomfort Scale, Proactive Personality Scale, Religious Attitude Scale, and Mental Health Scale. Pearson correlation, mediation, and moderation analyses were conducted. The findings indicated that higher levels of frustration intolerance were associated with increased levels of depression, anxiety, and stress. Furthermore, proactive personality was found to mediate the effect of disappointment intolerance subdimensions (entitlement, achievement, emotional intolerance, and discomfort intolerance) on mental health outcomes. However, religious attitudes did not moderate the negative impact of disappointment intolerance on depression, anxiety, and stress. The results are discussed considering existing literature, and implications for future research and intervention strategies are offered.

Doğal afetlerden olan depremler hayal kırıklığı, engellenme ve belirsizlikle dolu stresli yaşam olaylarıdır. Nitekim hayal kırıklıkları ve durumsal, psikolojik engellenmeler bireyin yaşam memnuniyetini ve depresif semptomlarını yordamaktadır. Mevcut çalışma, 6 Şubat depremleri sonrasında konteyner kentte ikamet eden depremzedelerin Proaktif Kişiliklerinin Hayal Kırıklığına Tahammülsüzlük İnançları ile Ruhsal Sağlıkları arasındaki ilişkide aracılık rolünü, dini tutumun düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Katılımcılar Türkiye’nin Kahramanmaraş merkezli depremden maddi ve manevi olarak en çok etkilenen bölgelerinde ikamet eden depremzedelerden oluşmaktadır. Veriler; Demografik Bilgi formu, Engellenme Rahatsızlık Ölçeği, Proaktif Kişilik Ölçeği, Dini Tutum Ölçeği ve Ruh Sağlığı Ölçeği ile depremden 18 ay sonra doğal akut sürecini doğrudan deneyimleyen 354 katılımcıdan toplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon testi, aracılık ve düzenleyicilik analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, hayal kırıklığına tahammülsüzlük düzeyi arttıkça depremzedelerin depresyon, kaygı ve stres düzeyleri de artmaktadır. Depremi yaşayan ve deprem bölgesinde yaşamını sürdüren bireylerin hayal kırıklığı tahammülsüzlüğü alt boyutlarının (hak sahibi olma, başarı, duygusal tahammülsüzlük ve rahatsızlık tahammülsüzlüğü) depresyon, kaygı ve stres üzerindeki etkisinde proaktif kişilik aracı rol oynamaktadır. Ancak bulgular, dini tutumun hayal kırıklığı tahammülsüzlüğün depresyon, kaygı ve stres üzerindeki olumsuz etkisini yumuşatmakta başarısız olduğunu göstermektedir. Bulguların sonucunda taranan literatür çerçevesinde verilerin literatürdeki yeri ve konunun gelecekteki yönü tartışılmış ve bazı önerilerde bulunulmuştur.