Interactional Roles of Proactive Personality and Religious Attitude Levels in the Effect of Disappointment ‎Intolerance on Mental Health of Earthquake Victims

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 1, 76 - 91, 15.06.2025

Şerife Ericek Maraşlıoğlu

https://doi.org/10.17335/sakaifd.1639409

https://izlik.org/JA54EU98UA

Öz

Earthquakes, as natural disasters, are stressful life events characterized by frustration, uncertainty, and psychological burden. In fact, disappointment intolerance — the inability to tolerate distressing or obstructive experiences — has been shown to predict both life satisfaction and depressive symptoms. The present study aims to examine the mediating role of proactive personality in the relationship between disappointment intolerance beliefs and mental health, as well as the moderating role of religious attitudes in this relationship among earthquake victims living in container cities after the 6 February earthquakes. The participants were survivors residing in the region’s most severely affected materially and morally by the earthquake centered in Kahramanmaraş, Türkiye. Data were collected from 354 individuals 18 months after the earthquake using the Demographic Information Form, Frustration Discomfort Scale, Proactive Personality Scale, Religious Attitude Scale, and Mental Health Scale. Pearson correlation, mediation, and moderation analyses were conducted. The findings indicated that higher levels of frustration intolerance were associated with increased levels of depression, anxiety, and stress. Furthermore, proactive personality was found to mediate the effect of disappointment intolerance subdimensions (entitlement, achievement, emotional intolerance, and discomfort intolerance) on mental health outcomes. However, religious attitudes did not moderate the negative impact of disappointment intolerance on depression, anxiety, and stress. The results are discussed considering existing literature, and implications for future research and intervention strategies are offered.

Anahtar Kelimeler

Psychology of Religion , Natural Disaster , Disappointment Intolerance , Religious Attitude , Proactive Personality , Mental Health

Proje Numarası

yok

Hayal Kırıklığına Tahammülsüzlüğün Depremzedelerin Ruh Sağlığı Üzerindeki Etkisinde Proaktif Kişilik ve Dini ‎Tutum Düzeylerinin Etkileşimsel Rolleri

https://izlik.org/JA54EU98UA

Öz

Doğal afetlerden olan depremler hayal kırıklığı, engellenme ve belirsizlikle dolu stresli yaşam olaylarıdır. Nitekim hayal kırıklıkları ve durumsal, psikolojik engellenmeler bireyin yaşam memnuniyetini ve depresif semptomlarını yordamaktadır. Mevcut çalışma, 6 Şubat depremleri sonrasında konteyner kentte ikamet eden depremzedelerin Proaktif Kişiliklerinin Hayal Kırıklığına Tahammülsüzlük İnançları ile Ruhsal Sağlıkları arasındaki ilişkide aracılık rolünü, dini tutumun düzenleyici rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Katılımcılar Türkiye’nin Kahramanmaraş merkezli depremden maddi ve manevi olarak en çok etkilenen bölgelerinde ikamet eden depremzedelerden oluşmaktadır. Veriler; Demografik Bilgi formu, Engellenme Rahatsızlık Ölçeği, Proaktif Kişilik Ölçeği, Dini Tutum Ölçeği ve Ruh Sağlığı Ölçeği ile depremden 18 ay sonra doğal akut sürecini doğrudan deneyimleyen 354 katılımcıdan toplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon testi, aracılık ve düzenleyicilik analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, hayal kırıklığına tahammülsüzlük düzeyi arttıkça depremzedelerin depresyon, kaygı ve stres düzeyleri de artmaktadır. Depremi yaşayan ve deprem bölgesinde yaşamını sürdüren bireylerin hayal kırıklığı tahammülsüzlüğü alt boyutlarının (hak sahibi olma, başarı, duygusal tahammülsüzlük ve rahatsızlık tahammülsüzlüğü) depresyon, kaygı ve stres üzerindeki etkisinde proaktif kişilik aracı rol oynamaktadır. Ancak bulgular, dini tutumun hayal kırıklığı tahammülsüzlüğün depresyon, kaygı ve stres üzerindeki olumsuz etkisini yumuşatmakta başarısız olduğunu göstermektedir. Bulguların sonucunda taranan literatür çerçevesinde verilerin literatürdeki yeri ve konunun gelecekteki yönü tartışılmış ve bazı önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Din Psikolojisi , Doğal Afet , Hayal Kırıklığı Tahammülsüzlüğü , Dini Tutum , Proaktif Kişilik , Ruh Sağlığı

Etik Beyan

“‎Hayal Kırıklıkları ile Başa Çıkmada Psikolojik Özelliklerin Dindarlığın ve Yılmazlığın Etkisi: Proaktif ‎Kişiliğin Aracı Rolü” konulu etik kurul başvurusu; Gümüşhane Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etik Kurulunun 20/09/2024 tarih ve 2024/7 sayılı toplantısında görüşülmüş; projenin yürürlükteki mevzuata uygun olduğuna karar verilmiştir. Sayı: E-95674917-108.99-282528

Proje Numarası

yok

Kaynakça

• Akın, Ahmet vd. “Kısaltılmış Proaktif Kişilik Ölçeği’nin (KPÖ) Türkçe formülü”. ICES11 International Conference on Educational Sciences. 22-25. Famagusta, Cyprus, 2011.
• Aka, Muharrem. “Kahramanmaraş Depremi Sonrası Travmatik Belirtiler, Dini Başa Çıkma ve Psikolojik İyi Oluş İlişkisi”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 28/2 (2024), 956-977. https://doi.org/10.18505/cuid.1516317
• Arguvanlı Çoban, Sibel ‒ Gün Koşar, Yasemin. “Relationship between Post-Traumatic Stress Disorder and Spiritual Well-Being in Older Adults Earthquake Survivors: A Cross-Sectional Correlational Study”. Journal of Religion, Spirituality & Aging 37/2 (2025), 153-166. https://doi.org/10.1080/15528030.2024.2437792
• Arslan, Şengül Altan vd. 6 Şubat Afet Bölgesi Mevcut Durum Değerlendirmesi ve Gelişim Önerileri Raporu. Ankara: Türkiye Belediyeler Birliği, 2024.
• Allport, Gordon W. The Individual and His Religion: A Psychological Interpretation. New York: Collier-Macmillan Limited, 1950.
• Allport, Gordon W. ‒ Ross, J. Michael. “Personal Religious Orientation and Prejudice”. Journal of Personality and Social Psychology 5/4 (1967), 432-443.
• Angın, Yasemin. “Covid-19 Pandemi Sürecinden Geçerken Sağlık Çalışanlarında Dini Başa Çıkma ve Psikolojik Sağlamlık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 25/1 (2021), 331-345.
• Ayten, Ali vd. “Dini Başa Çıkma, Şükür ve Hayat Memnuniyeti İlişkisi: Hastalar, Hasta Yakınları ve Hastane Çalışanları Üzerine Bir Araştırma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 12/2 (2012), 45-79.
• Ayten, Ali ‒ Yıldız, Refik. “Dindarlık, Hayat Memnuniyeti İlişkisinde Dini Başa Çıkmanın Rolü Nedir? Emekliler Üzerine Bir Araştırma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 16/1 (2016), 281-308.
• Bahadır, Abdülkerim. İnsanın Anlam Arayışı ve Din. İstanbul: İnsan Yayınları, 2002.
• Bala, Merve Beyza. Deprem yaşayan bireylerde dini başa çıkma (2011 Van depremi örneği). Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Bölümü, Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Bateman, Thomas S. - Crant, J. Michael. “The Proactive Component of Organizational Behavior: A Measure and Correlates”. Journal of Organizational Behavior 14/2 (1993), 103-118.
• Bayram, Nuran ‒ Bilgel, Nazan. “The Prevalence and Socio-Demographic Correlations of Depression, Anxiety and Stress among a Group of University Students”. Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology 43/8 (2008), 667-672.
• Bilgiç, Serkan. Travma Sonrası Stres Bozukluğu ve Akut Stres Bozukluğu ile Uyum Bozukluğunun Kilinik açıdan Karşılaştırılması. Eskişehir: Osmangazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Doktora Tezi, 2011.
• Bouman, Dawn E. “Frustration Tolerance”. Encyclopedia of Clinical Neuropsychology. ed. Jeffrey S. Kreutzer vd. 1101-1102. New York, NY: Springer New York, 2011.
• Cengiz, Erhan ‒ Sağır, Zeynep. “The Relationship between Religious Attitude, Psychological Resilience and Depression: A Quantitative Research on Syrian Adolescent Individuals”. Journal of Ilahiyat Researches 1/60 (2023), 36-49.
• Chen, Guanghua vd. “A Cross-Sectional Study on Posttraumatic Stress Disorder among Elderly Qiang Citizens 3 Years after the Wenchuan Earthquake in China”. The Canadian Journal of Psychiatry 57/9 (2012), 547-553.
• Crant, J. Michael. “Proactive Behavior in Organizations”. Journal of Management 26/3 (2000), 435-462.
• Çağış, Zafer Güney vd. “The Mediating Role of Peritraumatic Stress in the Relationship between Childhood Psychological Maltreatment and Optimism and Pessimism among Earthquake Survivors in Turkey”. Journal of Health and Social Sciences 8/2 (2023), 121.
• DeNeve, Kristina M. ‒ Cooper, Harris. “The Happy Personality: A Meta-Analysis of 137 Personality Traits and Subjective Well-Being”. Psychological Bulletin 124/2 (1998), 197-229.
• Eksi, Aysel ‒ Braun, Kathryn L. “Over-Time Changes in PTSD and Depression among Children Surviving the 1999 Istanbul Earthquake”. European Child & Adolescent Psychiatry 18/6 (2009), 384-391.
• Ekşi, Halil. “Din Eğitimi Gençlik ve Kişilik”. Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi. ed. Hayati Hökelekli. 181-216. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2006.
• Esen Ateş, Nesibe ‒ Kayıklık, Hasan. “Şehit Ailelerinde, Gazilerde ve Gazi Ailelerinde Sabır ve Dinî Başa Çıkma İlişkisi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 19/1 (2019), 225-236.
• Fraenkel, Jack R. vd. How to Design and Evaluate Research in Education. New York: McGraw-Hill, 2012.
• Filippello, Pina vd. “The Relationship between Frustration Intolerance, Unhealthy Emotions, and Assertive Behaviour in Italian Students”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 32/4 (2014), 257-278.
• Fugate, Mel vd. “Employability: A Psycho-Social Construct, Its Dimensions, and Applications”. Journal of Vocational Behavior 65/1 (2004), 14-38.
• García, Felipe vd. “Religious Coping, Social Support and Subjective Severity as Predictors of Posttraumatic Growth in People Affected by the Earthquake in Chile on 27/2/2010”. Religions 5/4 (2014), 1132-1145.
• George, Darren ‒ Mallery, Paul. SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference ; 13.0 Update. Boston: Pearson, 6th ed., 2006.
• Ghiasi, Ashraf ‒ Keramat, Afsaneh. “The Effect of Listening to Holy Quran Recitation on Anxiety: A Systematic Review”. Iranian Journal of Nursing and Midwifery Research 23/6 (2018), 411.
• Gökmen, Ayşe ‒ Sami, Said. “The Effects of Religious Rituals and Religious Coping Methods on the Grief Process and Posttraumatic Growth: A Qualitative Study”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26/49 (2024), 105-132. https://doi.org/10.17335/sakaifd.1431941
• Güler Aksu, Gülen ‒ İmrek, Yasemin. “The Earthquake Disaster in Türkiye: A Review from Child and Adolescent Psychiatry Perspective”. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi 25/1 (2023), 6-14.
• Gürses, İbrahim. “Dindarlık ile İlgili Tutumlar ve Otoriteryen Kişilik İlişkisi”. Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi. ed. Hayati Hökelekli. 83-136. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2006.
• Gürsu, Orhan. “Ergenlik Dönemi Dindarlığı ile Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi”. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 34/34 (2015), 49-75.
• Harrington, Neil. “Frustration Intolerance as a Multidimensional Concept”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 25/3 (2007), 191-211.
• Harrington, Neil. “Frustration Intolerance Beliefs: Their Relationship with Depression, Anxiety, and Anger, in a Clinical Population”. Cognitive Therapy and Research 30/6 (2006), 699-709.
• Harrington, Neil. “Frustration Intolerance: Therapy Issues and Strategies”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 29/1 (2011), 4-16.
• Harrington, Neil. “The Frustration Discomfort Scale: Development and Psychometric Properties”. Clinical Psychology & Psychotherapy 12/5 (2005), 374-387.
• Hayta, Akif. “İbadetler ve Ruh Sağlığı Dini Pratikler ile Psiko-Soyal Uyum Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma”. Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi. ed. Hayati Hökelekli. 137-179. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2006.
• Heidari, Fateme Ghaedi vd. “The Relationship between Religiosity and Depression among Medical Students”. Asian Journal of Nursing Education and Research 6/3 (2016), 414.
• Hill, Peter C. ‒ Ralph W. Hood (ed.). Measures of Religiosity. Birmingham, Alabama: Religious Education Press, 1999.
• Horney, Karen. Nevrozlar ve İnsan Gelisimi: İnsanın Kendini Gerçeklestirme Mücadelesi. çev. Emre Erbatur. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2011.
• Horney, Karen. Ruhsal Çatışmalarımız. çev. Selçuk Budak. Ankara: Öteki Yayınevi, 1993.
• İlhan, Buğra vd. “Prevalence and Associated Risk Factors of Post-Traumatic Stress Disorder among Survivors of the 2023 Turkey Earthquake”. The American Journal of Emergency Medicine 72 (Ekim 2023), 39-43.
• İmamoğlu, Abdulvahit ‒ Ferah, Nimet. “Boşanma Sürecinde Ruh Sağlığı ve Din”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29/2 (2019), 497-530.
• Jibeen, Tahira. “Frustration Intolerance Beliefs as Predictors of Emotional Problems in University Undergraduates”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 31/1 (2013), 16-26.
• Joseph, Rachel A. vd. “COVID-19 Related Stress, Quality of Life, and Intrinsic Religiosity among College Students during the Global Pandemic: A Cross-Sectional Study”. Cogent Psychology 10/1 (2023), 1-12.
• Karakaş, Ahmet Canan ‒ Koç, Mustafa. “Stresle Başa Çıkma ve Dini Başa Çıkma Yöntemleri Arasındaki İlişkinin Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 3/3 (2014), 610-631.
• Kartopu, Saffet. “Dini Yaşayışta Hayatı Sorgulama ve Anlam Arayışı”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/3 (2013), 67-90.
• Kartopu, Saffet. “Kaygının Kader Algıları ile İlişkisi (Kahramanmaraş Örneği)”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2/3 (2013), 238-260.
• Kavak Budak, Funda vd. “The Effect of Religious Belief on Depression and Hopelessness in Advanced Cancer Patients”. Journal of Religion and Health 60/4 (2021), 2745-2755.
• Kızılgeçit, Muhammed vd. “Spiritual Meaning Making and Trauma Recovery: Evaluation of a Psycho-Social Intervention for Earthquake Survivors in Turkey”. Journal of Religion and Health 63/1 (2024), 1-22. https://doi.org/10.1007/s10943-024-02183-5
• Koenig, Harold G. “Religion, Spirituality, and Health: The Research and Clinical Implications”. ISRN Psychiatry 2012 (2012), 1-33.
• Korgavuş, Bengü ‒ Ersoy, Melike. “Kadıköy İlçesi Kentsel Açık ve Yeşil Alanlarının Olası İstanbul Depreminde Yeterliliğinin İrdelenmesi”. Uluslararası Burdur Deprem ve Çevre Sempozyumu. 398-408. Burdur: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, 2015.
• Kuang, Jinyi vd. “Awareness, Risk Perception, and Stress during the COVID-19 Pandemic in Communities of Tamil Nadu, India”. International Journal of Environmental Research and Public Health 17/19 (2020), 7177.
• Kula, Naci. “Deprem ve Dini Başa Çıkma”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2002), 234-255.
• Küçükcan, Talip ‒ Köse, Ali. Doğal Âfetler ve Din: Marmara Depremi Üzerine Psiko-Sosyolojik Bir İnceleme. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, İslâm Araştırmaları Merkezi, 2000.
• Lin, Huang‐Chi vd. “The Frustration İntolerance of İnternet Gaming Disorder and Its Association with Severity and Depression”. The Kaohsiung Journal of Medical Sciences 37/10 (2021), 903-909.
• Lovibond, Sydney H. ‒ Lovibond, Peter F. Manual for the Depression Anxiety Stress Scales. Sydney: Psychology Foundation, 1995.
• Lu, Wei-Hsin vd. “Correlations of Internet Addiction Severity with Reinforcement Sensitivity and Frustration Intolerance in Adolescents with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: The Moderating Effect of Medications”. Frontiers in Psychiatry 10 (26 Nisan 2019), 268.
• Mahon, Noreen E. vd. “Relations of Low Frustration Tolerance Beliefs with Stress, Depression, and Anxiety in Young Adolescents”. Psychological Reports 100/1 (2007), 98-100.
• Makwana, Nikunj. “Disaster and Its Impact on Mental Health: A Narrative Review”. Journal of Family Medicine and Primary Care 8/10 (2019), 3090.
• Meisenhelder, Janice Bell vd. “Faith and Mental Health in an Oncology Population”. Journal of Religion and Health 52/2 (2013), 505-513.
• Merdjanoff, Alexis A. “There’s No Place like Home: Examining the Emotional Consequences of Hurricane Katrina on The Displaced Residents of New Orleans”. Social Science Research 42/5 (2013), 1222-1235.
• Najarian, Louis M. vd. “Relocation after a Disaster: Posttraumatic Stress Disorder in Armenia after the Earthquake”. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry 35/3 (1996), 374-383.
• Oishi, Shigehiro vd. “Psychological Adaptation to The Great Hanshin-Awaji Earthquake of 1995: 16 Years Later Victims Still Report Lower Levels of Subjective Well-Being”. Journal of Research in Personality 55 (2015), 84-90.
• Ok, Üzeyir. “Dini Tutum Ölçeği: Ölçek Geliştirme ve Geçerlik çalışması”. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi 8/2 (2011), 528-549.
• Okan, Nesrullah ‒ Şahin, Yahya. “Mental Health during Crisis: Development and Evaluation of the Post-Disaster Spiritual Coping Scale in Turkey”. Journal of Religion and Health 63/2 (2024), 1609-1622.
• Özer, Bilge Uzun vd. “Psychometric Properties of Frustration Discomfort Scale in a Turkish Sample”. Psychological Reports 111/1 (2012), 117-128.
• Pargament, Kenneth vd. “The Brief RCOPE: Current Psychometric Status of a Short Measure of Religious Coping”. Religions 2/1 (2011), 51-76.
• Parkes, Katharine R. ‒ Hughes, Emily L. “Individual Differences in Coping with Stress”. The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences. ed. Bernardo J. Carducci vd. 377-381. Wiley, 2020.
• Peker, Hüseyin. Ruh sağlığı ve Din. İstanbul: Ensar Yayınları, 2017.
• Sarıcalı, Mehmet ‒ Guler, Deniz. “The Mediating Role of Psychological Need Frustration on the Relationship between Frustration Intolerance and Existential Loneliness”. Current Psychology 41/8 (2022), 5603-5611.
• Sarıçam, Hakan. “The Psychometric Properties of Turkish Version of Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) in Community and Clinical Samples”. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research 7/1 (2018), 1.
• SBB, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. Ankara: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023. https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/
• Seibert, Scott E. vd. “Proactive Personality and Career Success.” Journal of Applied Psychology 84/3 (1999), 416-427.
• Song, Jiangyan vd. “Proactive Personality and Caring Behavior of Clinical Nurses: A Moderated Mediation Model of Emotional Intelligence and Disgust Sensitivity”. Nursing & Health Sciences 26/3 (2024), e13159.
• Stanković, Sanda ‒ Vukosavljević-Gvozden, Tatjana. “The Relationship of a Measure of Frustration Intolerance with Emotional Dysfunction in a Student Sample”. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy 29/1 (2011), 17-34.
• Steel, Piers vd. “Refining the Relationship between Personality and Subjective Well-Being”. Psychological Bulletin 134/1 (2008), 138-161.
• Suso-Ribera, Carlos vd. “There’s More Than Catastrophizing in Chronic Pain: Low Frustration Tolerance and Self-Downing Also Predict Mental Health in Chronic Pain Patients”. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings 23/2 (2016), 192-206.
• Şalcioğlu, Ebru vd. “Long-Term Psychological Outcome for Non-Treatment-Seeking Earthquake Survivors in Turkey”. The Journal of Nervous and Mental Disease 191/3 (2003), 154-160.
• Şentürk, Habil. İslami Hayatın Psikolojik Temelleri. İstanbul: İz Yayınları, 2010.
• Tokur, Behlül. Stres ve Din. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2017.
• Turan, Yahya. “Kişilik ve Dindarlık Üzerine Bir Alan Araştırması”. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 20/2 (2009), 279-295.
• Uysal, Veysel vd. “Dinî Başa Çıkma ile Umut, Hayat Memnuniyeti ve Psikolojik Sağlamlık Arasındaki Etkileşim Üzerine Bir Araştırma”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 52/52, 139-160.
• Vazquez, Carmelo vd. “Post-Traumatic Growth and Stress-Related Responses during the COVID-19 Pandemic in a National Representative Sample: The Role of Positive Core Beliefs about the World and Others”. Journal of Happiness Studies 22/7 (2021), 2915-2935.
• Vergote, Antoine. Din, İnanç ve İnançsızlık: (Psikolojik İnceleme). çev. Veysel Uysal. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı, 1999.
• Vural, Muhammet Enes ‒ Ayten, Ali. “Dindarlık ve Depresyon İlişkisinde Anlamsızlığın Aracı Rolü”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 55 (2021), 379-395.
• Wickrama, Thulitha ‒ Ketring, Scott A. “Change in the Health of Tsunami-Exposed Mothers Three Years after the Natural Disaster”. International Journal of Social Psychiatry 58/3 (2012), 278-288.
• Xiong, Jiaqi vd. “Impact of COVID-19 Pandemic on Mental Health in the General Population: A Systematic Review”. Journal of Affective Disorders 277 (2020), 55-64.
• Yaparel, Recep. “Dinin Tarifi Mümkün mü?” Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4 (1987), 403-418.
• Yapıcı, Asım. Ruh Sagligi ve Din: Psiko-Sosyal Uyum ve Dindarlik. Adana: Karahan Yayinlari, 2021.
• Yıldırım, Murat. “The Psychological Impact of the Devastating Earthquake in Türkiye”. Journal of Concurrent Disorders, 1-3.
• Yıldız, Türker. Yetişkinlerde Dindarlık ve Psikolojik Sağlamlık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 2018.
• You, Sukkyung vd. “Religious Practices and Mental Health Outcomes among Korean Adults”. Personality and Individual Differences 142 (2019), 7-12.
• Zampetakis, Leonidas A. “The Role of Creativity and Proactivity on Perceived Entrepreneurial Desirability”. Thinking Skills and Creativity 3/2 (2008), 154-162.