Tedarikçi Finansmanının İslam Hukuku Perspektifinden Değerlendirilmesi: Sorunlar ve Çözümler

Since the Industrial Revolution, economic development has aimed to provide quick, cost-effective access to goods. As globalization grew and advances in transportation, along with improvements in communication infrastructure, became more advanced, businesses began to seek international trade. Thus, this highlighted the need for well-managed supply chains. A supply chain includes all material, information, and financial flows from suppliers to consumers. The complexity of these global operations emphasized the need for effective financial tools. After the 2008 financial crisis, traditional financing methods like factoring and forfaiting fell short, especially for small and medium-sized enterprises (SMEs). This shortfall led to the search for alternative solutions. In Türkiye, a new financing model called supplier financing emerged. It was first introduced by conventional financial institutions and began operating within the interest-free finance system in 2020. Despite its growing popularity, this new financial instrument has not been studied much, particularly in economic and legal literature. Additionally, there’s a significant lack of research on it from an Islamic legal perspective. This study aims to address this gap. It will provide a detailed analysis of the supplier financing method used by participation banks in Türkiye, exploring its nature and evaluating it within the framework of Islamic law. By examining official bank documents, the study will look at the rights and responsibilities of the involved parties, the legal status of their relationships, and the relevant legal rulings. This will help create a better understanding of this emerging financial instrument.

Sanayi devriminden sonra toplumların temel hedeflerinden biri, hizmet ve mallara en hızlı ve en uygun maliyetle erişim sağlamak olmuştur. Küreselleşme, ulaşım imkanlarının artışı ve iletişim altyapısının gelişmesi ile yerel işletmeler, denizaşırı ticarete yönelmişlerdir. Bu süreçlerin optimal düzeyde yürütülmesi ise tedarik zincirlerinin kurulmasını zorunlu hale getirmiştir. Tedarik zinciri, malzeme, bilgi ve finansal akışın tedarikçiden nihai müşteriye kadar olan tüm aşamalarını kapsayan bir yapıda bulunmaktadır. Üçlü sürecin başarılı bir şekilde işleyebilmesi için etkin finansmanın araçlarına ihtiyaç duyulmuştur. Özellikle 2008 ekonomik krizinin ardından, geleneksel finansman yöntemlerinin, “faktöring” ve “forfaiting” gibi tekniklerin, amacına ulaşmada yetersiz kaldığı gözlemlenmiş, bu durum küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ’ler) için yeni finansal çözümler arayışını gündeme getirmiştir. Bu bağlamda, Türkiye’de ilk olarak konvansiyonel finansal kurumlar bünyesinde uygulamaya konan yeni bir finansman yöntemi, 2020 yılından itibaren faizsiz finans sistemi çerçevesinde kullanılmaya başlanmıştır. Tedarikçi finansmanı adı altında işleme başlayan bu finansal aracın yeni bir uygulama olmasından dolayı hem iktisadi hem de hukuki yönleri henüz tam olarak literatürde yer bulmamışken, söz konusu işlemin İslam hukuku açısından değerlendirilmesine yönelik herhangi bir çalışma yapılmadığı tespit edilmiştir. Bu çalışma, literatürdeki bu eksikliği gidermeyi amaçlamakta olup, katılım bankalarının uyguladığı tedarikçi finansmanı yönteminin mahiyetini anlatmayı ve İslam hukuku perspektifinden analiz etmeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede, katılım bankalarının resmî belgelere dayanarak tarafların hak ve sorumlulukları, bu ilişkilerin hukuki statüsü ve fıkhi hükümleri üzerinde değerlendirmelerde bulunulacaktır.