Moritanya Arap Şiiri Üzerine Tarihî Bir İnceleme

Bu çalışma, Moritanya’da Arap şiirinin tarihsel gelişimini klasik geleneğin modern döneme kadar nasıl ve hangi dinamikler sayesinde muhafaza edilebildiği problematiği çerçevesinde ele almaktadır. Arap-İslâm dünyasının merkezî edebî havzalarına coğrafî olarak uzak bir konumda bulunan Moritanya (Bilâdü’ş-Şinkît), modern Arap edebiyatında görülen biçimsel kırılmalara rağmen klasik kaside geleneğini süreklilik içinde sürdürebilmiş istisnaî bir kültürel alan olarak temayüz etmektedir. Çalışmanın temel sorusu, Moritanya Arap şiirinin modernleşme sürecinde neden radikal bir poetik dönüşüm yaşamadığı ve klasik formu nasıl koruyabildiğidir. Çalışma, Moritanya’daki şiir geleneğinin sürekliliğini üç temel dinamik (Bedevî sözlü kültür, mahdara eğitim sistemi ve şair-âlim kimliği) üzerinden analiz eden nitel bir inceleme yöntemine dayanmaktadır. Şiirin Moritanya’da yalnızca estetik bir üretim alanı değil; bilginin aktarımı, ahlâkî değerlerin inşası ve toplumsal meşruiyetin tesisi için işlevsel bir araç olarak konumlandığı savunulmaktadır. Bu bağlamda klasik kaside formu, geçmişe ait donmuş bir yapı değil; epistemik ve kültürel sürekliliğin taşıyıcısı olan yaşayan bir edebî form olarak değerlendirilmektedir. Çalışma ayrıca modern dönemde sömürgecilik, ümmet bilinci ve Filistin meselesi gibi temaların Moritanya şiirinde belirginleştiğini; ancak dönüşümün esas olarak muhteva düzeyinde gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Biçimsel muhafazakârlık ile tematik güncellenme arasındaki bu denge, Moritanya Arap şiirinin geleneği terk etmeden modernleşebildiğini göstermektedir. Makale, Moritanya örneğinin klasik şiirin modern dünyada da üretkenliğini sürdürebileceğini kanıtlayan özgün bir edebî tecrübe sunduğunu ileri sürmektedir.

This study examines the historical development of Arabic poetry in Mauritania within the framework of how and through which dynamics the classical tradition has been preserved into the modern period. Geographically distant from the central literary hubs of the Arab-Islamic world, Mauritania (Bilād al-Shinqīṭ) stands out as an exceptional cultural space that has maintained the classical qaṣīda tradition continuously, despite formal ruptures in modern Arab literature. The central question of the study is why Mauritanian Arabic poetry did not undergo radical poetic transformation during modernization and how the classical form was preserved. The research uses a qualitative approach, analyzing the continuity of the poetic tradition through three dynamics: Bedouin oral culture, the maḥḍara educational system, and the poet–scholar identity. Poetry in Mauritania is positioned not only as an aesthetic practice but also as a tool for knowledge transmission, moral formation, and the establishment of social legitimacy. In this context, the classical qaṣīda is not a frozen relic but a living form sustaining epistemic and cultural continuity. The study also shows that modern themes, such as colonialism, ummah consciousness, and the Palestinian issue, appear in Mauritanian poetry, with transformations primarily occurring at the content level. This balance between formal conservatism and thematic updating demonstrates that Mauritanian poetry modernizes without abandoning its classical tradition. Overall, the Mauritanian case offers a unique literary experience, showing that classical poetry can remain productive and meaningful in the modern world.