EBÛ BEKİR EL-HADDÂD VE TEFSİR KAYNAKLARI
Öz
Bu makalede, hicrî VIII. asırda yaşayan Yemenli Hanefî fakîhi ve müfessir Ebû Bekir elHaddad'ın ve onun “Tefsîru'l-Haddad” ismiyle meşhur “Keşfü't-tenzîl fî tahkîki'l-mebahis ve'tte'vîl” adlı eserinin tanıtılması konu edilmiş; dolayısıyla Haddad'ın ilmî kişiliği ile tefsir yönteminin saptanması ve eserinin tefsir metodolojisi açısından incelenerek tefsir tarihindeki yeri ve öneminin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu çerçevede tefsirin muhtevası kısaca tanıtılmış; bununla birlikte eserin genel özellikleri tetkik ve kaynakları tespit edilmiş; eser bu kaynaklarla karşılaştırılarak müellifin tefsirini oluştururken bunlardan ne ölçüde istifade ettiği irdelenmiştir. Bu şekilde Ebû Bekir el-Haddad'ın genelde temel İslam bilimlerine özelde ise tefsir ilmine katkı-larının belirlenmesine çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- el-Bağdâdî, Babanzâde Bağdatlı İsmail Paşa (1338/1920), Hediyyetü’l-ârifîn esmâi'lmüellifîn ve âsârü'l-musannifîn, İstanbul: MEB, 1955.
- ________, Îzâhü'l-meknûn fi'z-zeyli a‘lâ keşfi'z-zünûn an esâmi'l-kütüb (tsh. M. Şerefettin Yaltkaya), Ankara: MEB, 1945.
- Birışık, Abdülhamit, “Hasan-ı Basrî”, DİA, XVI, 301. ________, “Katâde b. Diâme”, DİA, XXV, 22-23. Cerrahoğlu, İsmail, “Tefsirde Mücâhid ve Ona İsnâd Edilen Tefsir", AÜİFD, XXIII/1978, s. 31-50.
- Çağatay, Neşet, “Resûlîler”, İA, IX, 695. ed-Dâvûdî, Şemseddin Muhammed b. Ali b. Ahmed (946/1540), Tabakâtü’l-müfessirîn (tahk. Ali Muhammed Ömer), Kahire: Mektebetu Vehbe, 1972/1392. el-Ednevî, Ahmed b. Muhammed, Tabakâtü’l-müfessirîn (tahk. Süleymân b. Salâh Kazzi), Medine: Mektebetü'l-Ulûm ve'l-Hikem, 1997/1417. el-Fâsî, Muhammed Abid, Fihrisu mahtûtâti hizâneti'l-karaviyyîn, Dârü'l-Beyza: Dârü'lKitâb, 1979. el-Gaznevî, Ebu’l-Feth Abdüssamed b. Mahmûd b. Yûnus el-Hanefî (487/1094’den sonra), Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, y.y. 487/1094, Süleymaniye Ktp., Mihrişah, nr. el-Habeşî, Abdullah Muhammed, Mesâdirü'l-fikri'l-İslâmî fi'l-Yemen, Beyrut: Matbaatü'l-Asriyye, 1988. el-Haddâd, Ebû Bekir b. Alî b. Muhammed el-Yemenî (800/1398), Tefsîrü’l-Haddâd : Keşfü’t-tenzîl fî tahkîki’l-mebâhis ve’t-te’vîl (tahk. Muhammed İbrâhim Yahyâ), Beyrut: Dârü’l-Medari’l-İslâmî, 2003.
- Hucvirî, Hakikat Bilgisi: Keşfu’l-mahcûb (trc. Süleyman Uludağ), İstanbul: Dergah Yayınları,1982.
- İbn Hallikân, Ebü'l-Abbas Şemseddîn Ahmed b. Muhammed (681/1282), Vefeyâtü'la'yân ve enbâu ebnâi'z-zaman [mimmâ sebete bi’n-nakl evi’s-semâ ev esbetehü’l-ayân (tahk. İhsan Abbas), Beyrut: Dâru Sadır, 1978/1398.
- Kâtip Çelebî, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah (1067/1657), Keşfü’z-zünûn an esâmilkütüb ve’l-fünûn (tsh. M. Şerefettin Yaltkaya, Kilisli Rifat Bilge), Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1941.
- Kehhâle, Ömer Rıza, Mu’cemü’l-müellifîn terâcimu musannifi’l-kütübi’l-Arabiyye, Beyrut: Mektebetü’l-Müsenna, [t.y.] Kesler, Muhammet Fatih, “Mücâhîd b. Cebr”, DİA, XXXI, 442. Koç, M. Akif, Tefsirde Bir Kaynak İncelemesi, Ankara: Kitâbiyât, 2005. el-Kureşî, Ebû Muhammed Muhyiddin Abdülkâdir b. Muhammed (775/1373), elCevâhirü'l-mudıyye fî tabakâti'l-Hanefiyye (tahk. Abdülfettah Muhammed elHulv), Cize 1993/1413.
- Levent, Etem, Hasan-ı Basrî’nin Hayatı : -Öğretim ve Tefsir Yöntemi-, İstanbul: Arı Sanat Yayınevi, 2005.
- Mollaibrahimoğlu, Süleyman, Yazma Tefsir Literatürü, İstanbul: Damla Yayınevi, 200 Nüveyhiz, Âdil, Mu’cemu’l-müfessirîn min sadri’l-İslâm hatta’l-asri’l-hâzir, Beyrut: Müessessetü Nüveyhiz es-Sekafiyye, 1986/1406.
