CAHİLİYE DÖNEMİ ḲUREYŞ TOPLUMUNDA ḤİLF OLGUSU
Öz
İnsan sosyal bir varlıktır. Birlikte yaşamanın temel kurallarını belirleyen hukuk normları ise insanlık tarihi kadar eskidir. Bu bağlamda ilkel kabilelerden başlayarak Cahiliye dönemi Arap toplumuna ve bu toplumun bir prototipi olan Ḳureyş kabilesine varıncaya farklı ihtiyaçlardan kaynaklanan birçok hukuk uygulamasına rastlamak mümkündür. Genel olarak Arapların, özelde ise Ḳureyş’in hukuk alanında özgün yönleri, komşu devlet ve medeniyetlerden ne ölçüde etkilendiği ve benzeri bilinmezlikler ancak kapsamlı araştırmalarla ortaya konulabilir. Yine de Arap kabilelerinin ve bilhassa Ḳureyş’in sıkça başvurduğu “ḥilf uygulaması” üzerinde yapılacak bir araştırma, Cahiliye hukuku hakkında fikir edinilmesi bakımından anlamlı olacaktır. Görünen odur ki Cahiliye hukukunun kendi içerisinde tutarlı yönleri de mevcuttur. Ancak devlet düzeyinde siyasi bir teşekkülün bulunmadığı coğrafyada, güçlü olanın kendi dünya görüşü ve çıkarları doğrultusunda hukuku şekillendirdiği ve bunun neticesinde hukukun belli kişi ve zümrelerin hukuku haline geldiği anlaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ‘Abdürrezzâḳ, Ebû Bekr ‘Abdurrezzâḳ b. Hemmâm b. Nâfi‘ es-Ṣan‘ânî el-Ḥimyerî. el-Muṣannef. Thk. Habîburrahmân el-Azamî. 11. Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmiyyü, 1403/1982.
- Akyüzoğlu, İlyas. “İslâm Toplumunda Siyasal Otoritenin Oluşum Süreci”, Yalova Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi 1/1 (Temmuz-Aralık 2015): 55-72.
- Ali, Cevâd. el-Mufaṣṣal fî târîḫi’l-‘Arab ḳable’l-İslâm. 20 Cilt. yy.: Dâru’s-Sâkî, 1422/2001.
- Apak, Adem. “İslâm Öncesi Dönemde Mekke İdare Sistemi ve Siyasetinin Oluşumu”. Uludağ Üniversite İlâhiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2001): 177-194.
- Arı, Mehmet Salih. “Câhiliye Toplumundan Medenî Topluma Geçiş Süreci: Yeni Bir Sosyal Düzenin Doğuşu”. İstem 2/4 (2004): 173-188.
- Avcı, Casim. – Şentürk, Recep. “Kabile”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 24: 30-32. Ankara: TDV Yayınları, 2001.
- ‘Aynî, Ebû Muhammed Bedruddîn Maḥmûd b. Ahmed b. Mûsâ b. Ahmed. ‘Umdetu’l-kārî şerḥu ṣaḥîḥ-i Buḫârî. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-‘Arabiyyi, ts.
- Belâẕürî, Ebü’l-Ḥasen Ahmed b. Yaḥyâ b. Câbir b. Dâvûd. Ensâbü’l-eşrâf. Thk. Süheyl Zükkâr, Riyâd ez-Ziriklî. 13 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1417/1996.
- Buḫârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm el-Cu‘fî, Sahîhu’l-Buḫârî. Thk. Muhammed b. Nâsır. 9 Cilt. yy.: Dâru Davkı’n-Necât, 1422/2001.
- Câbirî, Muhammed Âbid. İslam’da Siyasal Akıl. Trc. Vecdi Akyüz. İstanbul: Umut Matbaacılık, 1997.
