BİR KAVRAMIN ANALİZİ: HADİS İLİMLERİ AÇISINDAN “SÂHİBU HADİS”
Öz
Rivâyet geleneğinin merkezinde yer alan râvîleri tanıtması, rivâyetlerin bilgi değerini ortaya koyması açısından isnâd, hadis ilminin temel yapı taşıdır. Cerh-tadil terimleri ve biyografik kaynaklardaki bilgiler isnâd sistemini destekleyen verilerdir. Kullanılan cerh- tadil lafızları hadis ilimleri çerçevesinde râvîye yönelik yapılan kritiğin sonuçlarıdır. Bu lafızlar, kabul ve red açısından rivâyetin âkibetini belirlemektedir. Bunun yanında cerh ve tadil terimleri olarak değerlendirilmeyen ancak râvînin tanıtımında kullanılan farklı lafızlar bulunmaktadır. Râvînin daha çok rivâyet tarihindeki genel kimliğine işaret eden bu lafızlar, cerh- tadil terimlerine eşlik ettiği gibi müstakil olarak da kullanılmıştır. Sâhibu hadis söz konusu lafızlardan biridir. Daha çok bir düşünce sistemi ve tavrın adı olan Ashâb-ı hadis kullanımıyla bilinen bu kavrama, cerh- tadil türü eserlerde ve biyografik kaynaklarda râvî tanıtımlarında sıklıkla başvurulmaktadır. Bu tanıtımların çoğunda söz konusu kavram aracılığı ile râvînin; rivâyet geleneğindeki özellikleri, rivâyet birikimi, rivâyet ettiği veya senedinde yer aldığı hadisler, rivâyet birikimini elde ettiği râvîler ve beldeler gündeme getirilmektedir. Böylece hadis rivâyet olgusu açısından söz konusu râvînin kimliği hakkında bilgilendirme yapılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ahatlı, Erdinç. “Yahya b. Maîn’in Eserleri ve Kullandığı İhtilaflı ve Garib Lafızlar”. Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1(1996): 211-232.
- Aydınlı, Abdullah. Hadis Istılahları Sözlüğü. İstanbul: MÜİF Yayınları, 2011.
- Begavî, Ebu’l-Kâsım. Mu’cemu’s-sahâbe. Nşr. Muhammed el-Emîn b. Muhammed Mahmûd Ahmed. 5 Cilt. Kuveyt: Mektebetü Dâru’l-Beyân, ts.
- Beyhakî, Ebû Bekir. Şuabu’l-îmân. Nşr. Abdülalî Abdühamîd Hâmid. 14 Cilt. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 1423/2003.
- Buhârî, Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’l-müsnedü’s-sahîh. Thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır. 9 Cilt. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2001.
- Buhârî, Muhammed b. İsmail. et-Târîhu’l-kebîr. Haz. Muhammed Abdulmuîd Hân. 8 Cilt. Haydarâbâd: Dâiretü’l-Meârifi’l-Osmâmiyye, ts.
- Cûzekânî, Ebû İshak İbrahim. Ahvâlu’r-ricâl. Nşr. Subhî el-Bedrî es-Sâmerrâî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, ts.
- Dârekutnî, Ebu’l-Hasen. el-Mu’telef ve’l-muhtelif. Thk. Muvaffık b. Abdillah b. Abdilkâdir. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-Hadis, 1406/1986.
- Ebû Bekir Kâfî. Menhecü’l-İmam el-Buhârî fî tashîhi’l-ehâdîs ve ta’lîlihâ. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1422/2000.
- Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eş’as. Sünen. Thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, ts.
