İSLAM HUKUKU AÇISINDAN ONLİNE ALIŞVERİŞTE TESLİMİN GERÇEKLEŞMEMESİNE BAĞLI GARAR VE SONUÇLARI
Öz
İslam hukukunda model akit olarak ele alınan satım akdinin mebinin teslimi açısından herhangi bir belirsizlik barındırmaması, fukahanın önemle üzerinde durduğu bir husustur. Fıkıh alimlerinin bu hususta dikkatli davranmalarının sebebi, akitte taraflar arasında çıkması muhtemel bir anlaşmazlığı önlemektir. Satım akdinde kabzın gerçekleşmemesine bağlı olarak meydana gelen belirsizliğin iki yönlü olduğu görülmektedir. Söz konusu iki cihet, mebinin vasıflarındaki belirsizlik ile mebinin teslim edilmesi konusundaki belirsizliktir. Mebinin vasıflarındaki belirsizlik, genellikle mebinin akit meclisinde mevcut olmamasından (gaip olmasından) kaynaklanmaktadır. Mebinin madum ve kabzedilmemiş olması da çoğunlukla teslim edilebilirlik noktasında belirsizliğe yol açmaktadır. Günümüzde yaygınlaşmış olan internet üzerinden alışveriş, mebinin teslimi konusunda fıkhi açıdan birtakım belirsizlikler barındırmaktadır. Bu sebeple online alışverişin fıkhi mahiyetinin ele alınarak garar barındıran durumların incelenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada, online alış-verişlerde mebinin teslimi açısından garar barındıran durumlar metodolojik veri analizi yöntemiyle ele alınacak olup konunun teorik ve pratik boyutu aydınlatılacaktır. Bu çalışma, modern bir uygu-lama olan online alışverişin fıkıh kaideleri çerçevesinde değerlendirilmesi konusunda literatüre katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Algür, Seden- Cengiz, Funda, “Türk Tüketicilere Göre Online (Çevrimiçi) Alışverişin Riskleri ve Yararları”, Journal of Yaşar University, 2011, 22(6), 3666-3680.
- Ali Haydar Efendi (küçük) (1853-1935), Düreru’l-hukkâm şerh-u Mecelleti’l-Ahkâm, Dâru Âlemi’l-Kütüb, Beyrut 2003. Bardakoğlu, Ali, “Ayıp”, TDV İslam Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, IV, 246-247.
- Buhârî, Ebu Abdullah Muhammed b. İsmail b. İbrahim el-Cu’fî (256/870), el-Câmiu’s-sahîh, Dâru’l-Hadâra li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, Riyad 2015. Buhûtî, Mansûr b. Yûnus b. Salâhiddîn (1051/1641), Keşşâfu’l-kınâ’ an metni’l-İknâ’, Dâru Âlemi’l-Kütüb, Beyrut 1983. Çiftçi, Adem, “İbn Rüşd’ün Fıkıh Usûl ve Pratiğinde Delîlü’l-Hıtâb”, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007). ed-Darîr, Sıddîk Muhammed el-Emîn, el-Garar ve eseruhu fi’l-ukûd fi’l-fıkhi’l-İslâmî, Silsiletü Salih Kamil li’r-Rasâili’l-Câmiiyye li’l-İktisâdi’l-İslâmî, Cidde 1995.
- ed-Darîr, Sıddık Muhammed Emin, “el-Kabz: suveruhû, ve bi hâssati’l-müstecidde minhâ ve ahkamuhâ” Mecelletü Mecmeı’l-Fıkhi’l-İslâmî, 6/1 (1990), 465-493.
- Derdîr, Ebu'l-Berekât Ahmed b. Muhammed b. Ahmed el-Adevi (1201/1786), eş-Şerhu'l-kebir alâ Muhtasar-ı Halîl (Hâşiyetü’d-Desûkî içinde), Dâru’l-Fikr, [y.y.] [t.y.]. Dönmez, İbrahim Kâfi, “Garar”, TDV İslam Ansiklopedisi (DİA), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, XIII, 366-371.
- Ebu Davud, Süleymân b. Dâvûd b. el-Cârûd et-Tayâlisî (204/819), el-Müsned, Dâr-u Hicr, Mısır 1999.
- Güney, Necmeddin, “Satım Akdi Özelinde İslam Borçlar Hukukunda Garar”, (Yayınlanmamış Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2013).
- Haraşî, Ebû Abdullâh Muhammed b. Abdillâh b. Alî (1101/1690), Şerhu Muhtasarı Halil, Dâru’l-Fikr, Beyrut [t.y.].
- Hattâb, Ebû Abdullâh Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Abdirrahmân (954/1547), Mevahibu’l-celîl fi şerhi Muhtasarı Halîl, Dâru’l-Fikr, [y.y.] 1992. İbn Âbidîn, Muhammed Emîn b. Ömer b. Abdülazîz (1252/1836), Reddü’l-muhtar ale’d-Dürri’l-muhtar, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1992.
- İbn Kayyım el-Cevziyye, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ebî Bekr b. Eyyûb b. Sa’d, I‘lâmu’l-muvakkıîn an rabbi’l-âlemîn, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1991.
