CEDELİN FIKIH İLMİNDE KULLANIMI: KUDÛRÎ VE EBU’T-TAYYİB ET-TABERÎ ARASINDAKİ BİR MÜNÂZARA BAĞLAMINDA
Öz
Erken dönemlerden itibaren fıkhî meseleler üzerindeki tartışmalar, bir yönteme bağlı kalınarak icra edilmiştir. Tartışmalarda belirli soru ve cevap türlerine başvurulmuş, soruların tertibine özen gösterilmiştir. Bu sayede taraflar kendi görüşlerinin doğruluğunu, karşıt görüşün yanlışlığını çelişkiye düşmeden ortaya koymaya çalışmıştır. Bu çalışmada ilk olarak cedelden ve cedelin fıkha tatbikinden bahsedilmiş, sonrasında münâzaracı kimlikleriyle meşhur olan Hanefî fakihi Kudûrî ile Şâfiî fakihi Ebu’t-Tayyib et-Taberî arasında geçtiği rivayet edilen talâka dair bir münâzara inceleme konusu edilmiştir. Bu münâzarada, muhâlea ile boşanılan kadına, kadının iddeti esnasında tekrardan ricî talâk yapılabileceğini savunan Kudûrî ile bu durumda talâkın geçersiz olacağını söyleyen Taberî’nin karşılıklı istidlal ve itirazları yer almaktadır. Bu tartışmanın temelini Kudûrî’nin muhâlea yapılan kadını ricî talâkla boşanan kadına kıyas etmesi oluşturmaktadır. Taberî bu kıyasın illetine yönelik mutâlebe, itirâz ve muâraza türü sorulara başvurmuş, Kudûrî ise kendi illetinin sıhhatini savunmaya çalışmıştır. Yer yer tartışma kurallarına atıfların yapılması yönüyle de önemli olan bu münâzara incelenirken, cedelin fıkha tatbikine dair kısımda zikredilen bilgilerin pratikte nasıl uygulandığına işaret edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdurrezzak, Ebû Bekir. Muṣannef. Nşr. Habiburrahman Azamî. 11 Cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1403.
- ʾÂmidî, Seyfeddin. el-İḥkâm fî uṣûli’l-ahkâm. Nşr. Abdurrezzak Afîfî. 4 Cilt. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, ts.
- Bâcî, Süleyman. el-Minhâc fî tertîbi’l-ḥicâc. Nşr. Abdülmecid et-Türkî. Beyrut: Dârul’-Garbi’l-İslâmî, ts.
- Buḫârî, Abdulaziz. Keşfü’l-esrâr şerḥu Uṣûli’l-Pezdevî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.Ceṣṣâṣ, Ahmed. Şerḥu Muḫtasari’t-Ṭaḥâvî. Nşr. Said Bekdaş. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2010.
- Cüveynî, İmâmü’l-Harameyn. el-Kâfiye fi’l-cedel. Nşr. Fevkıye Hüseyin. Kahire: Mektebetü’l-Külliyyeti’l-Ezheriyye, 1979.
- Ferrâ, Ebû Ya’lâ. el-ʿUdde fî uṣûli’l-fıkh. Nşr. Ahmed el-Mübârekî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1980.
- Ġazzâlî, Ebû Ḥâmid. el-Mustaṣfâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
- Ḥûşânî, Şerife. “el-İnkıtâʿ fî mecâlisi’n-nazar”. Mecelletü Câmiati’l-Melik Suʿûd 23 (2011): 1135-1162.
- İbn ʿÂbidîn, Muhammed. Raddü’l-muḥtâr ʿale’d-Dürri’l-muḫtâr. Nşr. Adil Ahmed - Ali Muavvız. / Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
- İbn Akîl, Ebü’l-Vefâ. el-Vâdıh fî uṣûli’l-fıkh. Nşr. Abdullah et-Türkî. 5 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1999.
